Vlakke kruisdistel

Hoe herken je een vlakke kruisdistel?

Groeivorm

Rechtopgaande, vertakte vaste plant van 60–90 cm hoog en 45–60 cm breed, uit een bladrozet.

Blad

Rozetbladeren eirond tot hartvormig, leerachtig, gekarteld en niet stekelig; de stengelbladeren zijn kleiner, ingesneden en stekelig.

Bloem

Talloze bolle bloemhoofdjes van 1–2 cm, elk met een kraag van smalle, stekelige schutbladen, van juli tot september.

Kleur

Staalblauw tot amethistblauw; ook de bovenste stengels kleuren blauw.

Wortels

Een lange, diepe penwortel: hij verdraagt verplanten slecht.

Bloei: juli–september · Planten: maart–mei · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Een bijen- en vlindermagneet: in juli en augustus krioelt het van de insecten op de bloemhoofdjes.
• Opvallend blauw en een sterke structuur in de border, van juli tot september.
• Heeft na het aanslaan geen water meer nodig: ideaal voor een grindtuin of een droge border.
• Een mooie snijbloem die je makkelijk droogt en die zijn kleur behoudt.
• De uitgebloeide stengels blijven decoratief tot in de winter, zeker met rijp erop.

Waar staat een vlakke kruisdistel graag?

• Volle zon: alleen dan kleurt hij mooi blauw en blijft hij stevig.
• Arme, goed doorlatende zand- of leemgrond, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot normaal; natte grond in de winter doet hem rotten.
• Op rijke grond wordt hij slap en valt hij om: geen compost of mest.
• Reken op 40–50 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Kogeldistel: Ook blauwe bollen, maar groter; samen een feest voor bijen.
• Duizendblad: Platte schermen in geel of terracotta naast de blauwe bolletjes.
• Russische salie: Een zilvergrijze, blauwpaarse wolk in dezelfde droge, zonnige grond.
• Vedergras: Een fijn, luchtig gras dat de stoere distelvorm verzacht.
• Kattenkruid: Een lage, lang bloeiende voorgrond in blauw.

Hoe en wanneer plant je een vlakke kruisdistel?

Planten in maart–mei.

1. Plant in maart–mei, bij voorkeur jonge planten in pot.
2. Kies meteen de definitieve plek: door de penwortel verplant je hem later moeilijk.
3. Graaf een diep plantgat en meng in zwaardere grond wat grof zand of grind door.
4. Zet de plant even diep als in de pot en hou 40–50 cm afstand.
5. Geef water bij het planten en de eerste weken bij droogte; daarna is dat niet meer nodig.

Verzorgen

Water

Alleen tijdens het aanslaan. Daarna redt hij het zelf, ook in droge zomers.

Bemesten

Niet doen: mest maakt de stengels slap.

Steun

Op arme grond in de zon niet nodig. Op rijkere grond helpt een plantensteun of een stevige buurplant.

Drogen

Knip stengels als de hoofdjes volledig blauw zijn en hang ze ondersteboven op een droge, donkere, luchtige plek.

Handschoenen

De schutbladen en stengelbladeren prikken: draag handschoenen bij het knippen.

Tip: Knip stengels om te drogen pas als de hoofdjes volledig blauw gekleurd zijn, en hang ze ondersteboven op een droge, donkere plek: zo blijft de kleur het best bewaard.

Wanneer snoei je een vlakke kruisdistel?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, nadat je de uitgebloeide stengels de winter over hebt laten staan. Bloemen om te drogen knip je in juli–augustus.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide stengels in de herfst staan: met rijp erop zijn ze een wintersieraad.
• Knip ze in maart tot net boven het nieuwe blad aan de voet af.
• Wil je minder zaailingen, knip dan de hoofdjes na de bloei af voor het zaad rijp is.

Let op: Draag stevige handschoenen: de schutbladen en de bladeren aan de stengels prikken.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstekken

In december–februari stukken penwortel van 5 cm nemen en rechtop in een pot met zanderige grond steken, de bovenkant net onder de grond. In het voorjaar lopen ze uit.

Zaailingen

Hij zaait zich soms vanzelf uit. Verplant zaailingen heel jong, voor de penwortel diep zit.

Hoe komt een vlakke kruisdistel de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België geen bescherming nodig.
• Natte grond is het enige echte gevaar: zorg voor een goede afwatering.
• De uitgebloeide stengels geven de border structuur; knip ze pas in maart af.
• In een pot: kies een diepe pot met een drainagegat en zet hem uit de ergste regen.

Ziektes en plagen

• Slap en omvallend: Te rijke grond of te weinig zon. Geef geen mest en kies een zonnigere plek.
• Wortelrot: In natte, zware grond, vooral in de winter. Plant op een drogere plek of op een verhoging met grind.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge nazomers; meestal onschuldig. Laat ruimte tussen de planten en knip aangetaste bladeren weg.
• Slakken: Vreten aan de jonge rozetbladeren in het voorjaar. Raap ze ’s avonds weg.

Het jaar rond

• Januari: Wortelstekken nemen.
• Maart: Oude stengels afknippen. Planten.
• April: Planten. Jonge rozetten beschermen tegen slakken.
• Mei: Planten tot eind mei. De stengels groeien.
• Juli: Begin van de bloei. Snijden om te drogen als de hoofdjes blauw zijn.
• Augustus: Volle bloei, met bijen en vlinders. Drogen.
• September: Laatste bloei. Hoofdjes eventueel afknippen tegen uitzaaien.
• Oktober: Uitgebloeide stengels laten staan.
• December: Wortelstekken nemen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Ondanks zijn distelachtige uiterlijk hoort hij bij de schermbloemenfamilie, samen met wortel, venkel en peterselie.
• Een verwante soort, de blauwe zeedistel, groeit in de Belgische duinen en is daar zeldzaam en beschermd.
• Planum betekent ‘vlak’ en verwijst naar de vlakke, niet ingesneden rozetbladeren.