Sprekelia

Hoe herken je een sprekelia?

Groeivorm

Bolgewas van ongeveer 35 cm hoog en 15 cm breed, met een rechtopstaande, holle bloemstengel.

Blad

Smal en bandvormig, ongeveer 30–40 cm lang, donkergroen. Verschijnt met of kort na de bloem.

Bloem

Eén grote, fluweelrode bloem van ongeveer 10 cm per stengel, in juni en juli. Orchideeachtig, met een gekrulde onderlip.

Bol

Rond tot eirond, ongeveer 4–6 cm, met een donker vlies en een korte hals. Vormt na verloop van tijd zijbolletjes.

Rust

Het blad vergeelt in het najaar en de bol rust droog tot het voorjaar.

Bloei: juni–juli · Planten: april–mei

Waarom in je tuin?

• Een bijzondere, fluweelrode bloem die op een orchidee lijkt en in juni en juli de aandacht trekt.
• Ideaal in een pot op het terras of aan een zuidmuur, waar hij een warme, zonnige plek krijgt.
• Bloeit vaak jaar na jaar als je hem in de winter droog laat rusten.
• Compact: past op een kleine plek en in een bloembak met andere warmteminnende planten.
• Weinig werk: gieten, voeden in de zomer en in de herfst droog opslaan.

Waar staat een sprekelia graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een zuidmuur of op het terras.
• Doorlatende, humusrijke leem- of zandgrond, neutraal tot kalkrijk. In een pot: losse potgrond met wat zand.
• Normaal vochtig tijdens de groei; nooit nat en zeker niet tijdens de rust.
• Reken op ongeveer 15 cm tussen de bollen; in een pot van 15–20 cm past één bol, in een grotere pot enkele.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,35 m hoog, 0,15 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: haal de bollen of knollen voor de vorst binnen en bewaar ze vorstvrij

Mooi samen met

• Agapanthus: Blauwe bloemen in dezelfde zon en warmte, een mooi contrast met het rood.
• Pelargonium: Een klassieker voor de zonnige terraspot, ook met rode of witte bloemen.
• Blauwe salie: Lange blauwe bloemaren die het rood laten opvallen.
• Siergrassen: Laag, fijn gras zoals vedergras zorgt voor een luchtige achtergrond.

Hoe en wanneer plant je een sprekelia?

Planten in april–mei.

1. Plant in april of mei in een pot. In de border wacht je tot na half mei, als er geen vorst meer komt.
2. Gebruik een pot met afwateringsgaten en losse, doorlatende potgrond; de pot mag maar een paar centimeter breder zijn dan de bol.
3. Plant de bol zo dat de hals en de top boven de grond blijven. In de border komt de top van de bol net aan het oppervlak.
4. Geef bij het planten heel weinig water; pas als de eerste scheut verschijnt geef je regelmatig water.
5. Zet de pot op een warme, zonnige plek, liefst met meer dan 18 °C.

Verzorgen

Water

Tijdens de groei de aarde licht vochtig houden, zonder dat ze nat blijft. Vanaf september minder en daarna stoppen.

Bemesten

Van het verschijnen van de knop tot eind augustus om de twee weken een vloeibare mest voor bloeiende planten, liefst met veel kalium.

Uitgebloeide bloemen

Knip de stengel na de bloei af. Laat het blad staan tot het vanzelf vergeelt.

Rustperiode

Vanaf oktober geen water meer: de bol rust droog en vorstvrij tot het voorjaar.

Verpotten

Om de 2–3 jaar in het voorjaar in verse potgrond. Hij houdt van een krappe pot.

Tip: Zet de pot in de zomer op een warme, zonnige plek en voed om de twee weken met kaliumrijke mest tot eind augustus. Geef vanaf oktober geen water meer en laat de bol droog en vorstvrij rusten.

Wanneer snoei je een sprekelia?

Wanneer: Sprekelia wordt niet gesnoeid. Je knipt alleen na de bloei de uitgebloeide stengel af.

Hoe:

• Knip de stengel af net boven de bol, als de bloem uitgebloeid is.
• Laat het blad staan tot het geel en slap is en verwijder het dan.
• Verwijder alleen dode of beschadigde stukken; groen blad voedt de bol.

Let op: Knip het groene blad niet weg: de bol heeft het nodig om volgend jaar te bloeien.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zijbollen

Bij het verpotten in het voorjaar maak je de zijbolletjes los en plant je ze apart. Ze bloeien na enkele jaren.

Zaaien

Zaai rijp zaad in het voorjaar in een warme ruimte. Zaailingen hebben enkele jaren nodig voor de eerste bloei.

Hoe komt een sprekelia de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: hij verdraagt geen vorst en kan niet onder ongeveer 2 °C. Laat hem nooit buiten in de grond staan.
• Haal de bol in oktober uit de border of zet de pot binnen, zodra het blad vergeelt. Houd hem droog en vorstvrij, bij voorkeur bij 10–15 °C.
• Controleer de bollen af en toe op rot en begin in april opnieuw met water.

Ziektes en plagen

• Bolrot: De bol wordt zacht en rottend, vooral in natte grond of tijdens de rust. Laat de bol droog rusten en gebruik een doorlatende grond.
• Rode brand: Rode vlekken en strepen op blad en bol. Verwijder aangetaste delen, gebruik verse potgrond en vermijd water op het blad. Zwaar aangetaste bollen gooi je weg.
• Geen bloei: Te weinig zon, een te kleine bol, te veel stikstof of geen droge rustperiode. Zet hem zonnig, voed met kalium en laat hem droog rusten.
• Spint: Fijne webjes en vergeelde bladeren in droge, warme lucht. Spuit de plant af met water en houd de lucht wat vochtiger.

Het jaar rond

• Maart: Bollen controleren op rot. Beginnen met licht water geven.
• April: Potten of planten in een pot. Warm en zonnig zetten.
• Mei: Na half mei buiten zetten. Regelmatig water geven.
• Juni: Begin van de bloei. Om de twee weken voeden.
• Juli: Volle bloei. Water geven; uitgebloeide stengels afknippen.
• Augustus: Het blad groeit door. Laatste keer voeden.
• September: Minder water geven. Het blad begint te vergelen.
• Oktober: Pot binnen zetten of bollen rooien. Droog en vorstvrij bewaren.
• November: Rust. Geen water.
• December: Rust. Droog en vorstvrij.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Belladonnalelie, crinum, nerine, sprekelia en sternbergia horen bij de narcisfamilie en zijn net als narcissen in al hun delen giftig, vooral de bollen: ze bevatten alkaloïden zoals lycorine, die braken, kwijlen, buikpijn en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden, katten en grazende dieren. De bollen lijken op uien of sjalotten, maar ruiken er niet naar als je ze doorsnijdt: bewaar ze nooit bij de keukenuien, ook niet de bollen die je in de winter droog laat rusten, zoals die van sprekelia, en zet er een etiket bij. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het planten en delen en als je bloemstengels afknipt, en was daarna je handen. Zet een vaas met nerines of belladonnalelies buiten het bereik van katten, en bel je dierenarts als je hond of kat aan een bol heeft geknaagd. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• In het Frans heet hij ‘lis de Saint-Jacques’: de rode bloem doet denken aan het rode kruis van de Orde van Santiago.
• De soortnaam formosissima betekent ‘allermooiste’. Het is de enige soort van het geslacht Sprekelia.
• Ondanks de orchideeachtige bloem is hij verwant aan de amaryllis en de narcis: hij hoort bij dezelfde plantenfamilie.