Kogellook

Hoe herken je een kogellook?

Groeivorm

Dunne, rechtopgaande, bladloze bloemstengel van 50–60 cm uit een klein bolletje.

Blad

Smal, halfrond en hol, grijsgroen; verdort vaak al rond de bloei.

Bloem

Dicht, eivormig hoofdje van 2–4 cm vol kleine klokjes, in juli en augustus.

Kleur

Eerst groen, dan van boven naar onder wijnrood tot purper; droog blijft het hoofdje bruinrood.

Geur

Gekneusde stengels en bladeren ruiken naar ui.

Bol

Klein, met een lichte huid; vormt bijbolletjes en zo na enkele jaren een groepje.

Bloei: juli–augustus · Planten: september–november

Waarom in je tuin?

• Bloeit in juli en augustus, als de meeste sierui al uitgebloeid zijn.
• Bijen, hommels en vlinders vliegen massaal op de wijnrode hoofdjes.
• Een mooie snijbloem, vers in een boeket of gedroogd.
• Neemt nauwelijks plaats in: de dunne stengels prikken tussen grassen en vaste planten door.
• Droogtebestendig en goedkoop, dus ideaal om met tientallen tegelijk te planten.

Waar staat een kogellook graag?

• Volle zon: in de schaduw worden de stengels slap en bloeit hij minder.
• Goed doorlatende zand-, leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk; in natte grond rotten de bollen.
• Droog tot normaal vochtig; in de zomer verdraagt hij droogte uitstekend.
• Plant in groepen van 20 of meer tussen siergrassen en vaste planten, die de stengels wat steun geven.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Vedergras: Fijne, wuivende halmen waar de wijnrode hoofdjes doorheen prikken.
• Rode zonnehoed: Bloeit tegelijk, met grote roze bloemen naast de kleine bolletjes.
• Kattenkruid: Een lage, blauwe wolk aan de voet die het verdorde blad verbergt.
• Lavendel: Dezelfde zonnige, droge plek en ook een trekpleister voor bijen.
• Wilde marjolein: Bloeit in dezelfde periode en trekt ook vlinders aan.

Hoe en wanneer plant je een kogellook?

Planten in september–november.

1. Plant de bolletjes van september tot november.
2. Plant ze 8–10 cm diep, met de punt naar boven.
3. Zet ze 5–10 cm uit elkaar, in losse groepen of verspreid tussen andere planten.
4. Op zware grond: werk wat grof zand of grind in het plantgat voor een goede afwatering.
5. Druk de grond aan en geef water als het erg droog is.

Verzorgen

Water

Niet nodig in de volle grond. In een pot de aarde in het voorjaar licht vochtig houden.

Bemesten

Niet nodig: op rijke grond worden de stengels lang en slap.

Blad

Het blad verdort rond de bloei; dat is normaal. Laat het staan tot het helemaal droog is.

Snijden

Knip voor de vaas als de hoofdjes half rood zijn. Om te drogen knip je ze als ze helemaal gekleurd zijn en hang je ze ondersteboven op een luchtige plek.

Uitgebloeide bloemen

Laat ze staan: de droge hoofdjes blijven tot in de herfst mooi in de border.

Tip: Plant de bolletjes pal tussen lage vaste planten of siergrassen: die verbergen het verdorde blad en geven de dunne stengels steun. Zo lijkt het alsof de wijnrode hoofdjes boven de border zweven.

Wanneer snoei je een kogellook?

Wanneer: Kogellook wordt niet gesnoeid. Je ruimt hoogstens de droge stengels op in de herfst of de late winter.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide hoofdjes staan: ze blijven droog nog lang mooi in de border.
• Wil je geen zaailingen, knip dan na de bloei de hoofdjes af, maar laat stengel en blad staan tot ze droog zijn.
• Ruim de droge stengels op in de herfst of in februari, voor het nieuwe blad groeit.

Let op: Haal blad en stengels pas weg als ze helemaal verdord zijn: de bol haalt er nog voedsel uit.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Bijbolletjes

Graaf een dichte pol om de paar jaar op in september–oktober, als de stengels verdord zijn. Haal de bijbolletjes los en plant ze meteen opnieuw.

Zaad

Op een goede plek zaait hij zich soms vanzelf uit. Zaai rijp zaad in de herfst in een pot die buiten blijft staan; zaailingen bloeien pas na een paar jaar.

Hoe komt een kogellook de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Natte grond in de winter is gevaarlijker dan vorst: zorg voor een goede afwatering.
• In een pot: zet hem buiten op een beschutte plek waar de aarde niet doorweekt raakt.
• Laat de droge hoofdjes gerust staan: met rijp erop zijn ze mooi in de wintertuin.

Ziektes en plagen

• Bolrot: De bollen komen niet op of rotten weg in natte, zware grond. Plant op een drogere, beter doorlatende plek.
• Omvallende stengels: Op rijke grond of in de schaduw worden de stengels lang en slap. Plant in de zon, bemest niet en zet hem tussen grassen die steun geven.
• Verdord blad: Het blad verdort al tijdens of voor de bloei. Dat is normaal; verstop het tussen lage vaste planten.
• Roest: Oranje puistjes op het blad, vooral in een vochtige zomer. Knip aangetast blad weg en geef de planten wat meer ruimte.

Het jaar rond

• Februari: Droge stengels van vorig jaar opruimen.
• Maart: Het blad groeit. Op slakken letten.
• Juni: De stengels met groene knoppen schieten op. Het blad begint te verdorren.
• Juli: Bloei: de hoofdjes kleuren wijnrood. Stengels snijden voor de vaas.
• Augustus: Bloei vol bijen en vlinders. Hoofdjes plukken om te drogen.
• September: Nieuwe bolletjes planten. Dichte pollen scheiden.
• Oktober: Planten, 8–10 cm diep.
• November: Laatste kans om te planten.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Sieruien zijn echte uien (Allium), familie van ui, look, prei en bieslook, en net als die zijn ze giftig voor honden en katten: alle delen, vooral de bollen, bevatten zwavelverbindingen die de rode bloedcellen beschadigen en bloedarmoede kunnen geven. Katten zijn er gevoeliger voor dan honden, en de klachten (sufheid, bleek tandvlees, rode of bruine urine) komen soms pas na enkele dagen. Ook paarden, schapen en ander vee kunnen er ziek van worden. Al ruiken blad en bol naar ui, ze worden niet als groente gekweekt: eet ze niet en bewaar bloembollen nooit bij de uien in de keuken, want ze zijn niet bedoeld om te eten en kunnen met bestrijdingsmiddelen behandeld zijn. Plant ze niet waar je hond graaft, bewaar losse bollen buiten het bereik van huisdieren en kinderen, en zet een vaas met sieruien niet waar je kat aan de stengels knabbelt. Heeft je hond of kat van een bol of blad gegeten, bel dan je dierenarts, ook als hij nog niets laat merken. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• In het Engels heet hij ook ‘drumstick allium’, naar de hoofdjes die op trommelstokken lijken.
• In Groot-Brittannië is hij een zeldzame wilde plant, die er vooral in de Avon-kloof bij Bristol groeit.
• Hij is familie van ui, prei en look: ook zijn stengels ruiken naar ui als je ze kneust.