Italiaanse els

Hoe herken je een Italiaanse els?

Groeivorm

Snelgroeiende boom van 15 m hoog en 8 m breed, jong kegelvormig en later breder.

Blad

Hartvormig tot breed eirond, 5–10 cm, glanzend donkergroen en fijn gezaagd; valt pas laat in de herfst, meestal nog groen.

Bloem

Hangende, geelbruine mannelijke katjes van 5–10 cm in februari–maart, vóór het blad; de vrouwelijke katjes zijn klein.

Vrucht

Eivormige, houtige kegeltjes van 2–3 cm, groter dan bij de zwarte els, die de hele winter blijven zitten.

Wortels

Met knolletjes waarin bacteriën stikstof binden; ze verbeteren de grond.

Bloei: februari–maart · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: januari–februari

Waarom in je tuin?

• Groeit snel en vormt in een paar jaar een windscherm of groen scherm.
• Verdraagt droge, arme en kalkrijke grond, waar de meeste andere elzen het niet redden.
• Verbetert de bodem: de wortels leven samen met bacteriën die stikstof uit de lucht binden.
• Glanzend groen blad tot laat in de herfst en lange katjes al in februari–maart.
• De kegeltjes geven in de winter zaad voor kleine vogels.

Waar staat een Italiaanse els graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon groeit hij het snelst.
• Bijna elke grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk, ook arme en stedelijke grond.
• Droog tot nat: hij is zeer tolerant, maar groeit het best op een vochthoudende bodem.
• Reken op 8 m of meer ruimte rondom, ver van huizen, riolering en verharding. In een windscherm op 2–4 m afstand in de rij.
• Verdraagt wind en stadslucht goed.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog tot nat

Grootte

15 m hoog, 8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Hazelaar: Bloeit ook vroeg en past goed in een gemengd windscherm.
• Sleedoorn: Een stevige heester voor een droge, winderige plek.
• Rode kornoelje: Geeft rood hout in de winter naast de groene els.
• Meidoorn: Doornige heester die voedsel en schuilplaats voor vogels geeft.

Hoe en wanneer plant je een Italiaanse els?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in oktober–december of maart–april, als de grond niet bevroren of te nat is. Bomen op wortel in november–maart.
2. Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en maak de wanden en bodem los.
3. Zet de boom even diep als in de pot of kwekerij en vul aan met de eigen grond; mest is niet nodig.
4. Plaats een stevige paal en bind de stam los vast; controleer de binder elk jaar.
5. Water flink bij het planten en de eerste 2 zomers bij droogte.
6. Leg een mulchring van 5–8 cm compost of houtsnippers, op afstand van de stam.

Verzorgen

Water

De eerste 2 jaar bij langdurige droogte flink water, 1 keer per week. Daarna redt hij zich zelf.

Bemesten

Niet nodig: de boom bindt zelf stikstof. Op zeer arme grond helpt een laagje compost bij het aanslaan.

Mulchen

Een mulchring houdt de grond vochtig en onkruidvrij; houd de stam zelf vrij.

Steun

Jonge bomen krijgen de eerste 2–3 jaar een paal, die je daarna verwijdert.

Gevallen blad

Het blad valt laat; harken is niet verplicht: het verteert snel en is stikstofrijk voor de compost.

Tip: In tegenstelling tot andere elzen verdraagt hij ook droge en kalkrijke grond. Hij groeit snel en bindt stikstof: een goede boom voor windschermen en stadsgrond.

Wanneer snoei je een Italiaanse els?

Snoeimaanden: januari–februari.

Wanneer: Zo weinig mogelijk. Zo nodig tussen januari en februari, in de winterrust.

Hoe:

• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg.
• Geef een jonge boom één leidende stam en verwijder concurrerende toppen.
• Zaag grote takken in drie stappen af, net buiten de takkraag, zodat de wond kan helen.
• Laat het inkorten of kappen van grote bomen over aan een boomverzorger.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Pluk de kegeltjes in oktober–november en laat ze drogen, zodat de zaadjes vrijkomen. Zaai in het voorjaar (maart–april) op vochtige, losse grond en bedek ze nauwelijks. Verspeen de zaailingen en plant ze na een jaar uit.

Hoe komt een Italiaanse els de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −20 °C: ook in strenge Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Jonge bomen: laat de paal staan en leg een extra laag mulch rond de voet in het eerste jaar.
• De houtige kegeltjes en de kale takken zijn in de winter een mooi silhouet.

Ziektes en plagen

• Elzenhaantje: Metaalblauwe kevers en donkere larven vreten het blad kaal in de zomer. Een gezonde, grote boom herstelt vanzelf; bij jonge boompjes verzamel je de larven of verwijder je ze met de hand.
• Elzentong: Rode, tongvormige uitgroeisels aan de vrouwelijke katjes door een schimmel (Taphrina alni). Onschuldig en alleen een schoonheidsfoutje; je hoeft niets te doen.
• Slecht aanslaan: Een jonge boom kwijnt in droge zomers of op te verdichte grond. Geef de eerste 2 jaar water, mulch en maak de plantplaats los.

Het jaar rond

• Januari: Zo nodig snoeien. Katjes beginnen te zwellen.
• Februari: Bloei: lange katjes. Zo nodig snoeien.
• Maart: Bloei. Planten (containerbomen). Zaaien.
• April: Planten. Bladeren lopen uit. Jonge boom water geven bij droogte.
• Mei: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juni: Groeiseizoen: snelle groei. Water geven bij droogte.
• Juli: Letten op elzenhaantje op het blad.
• Augustus: Letten op elzenhaantje. Water geven bij droogte.
• September: Kegeltjes rijpen. Boom blijft groen.
• Oktober: Kegeltjes verzamelen om te zaaien. Planten.
• November: Planten (ook boom op wortel). Blad valt, nog groen.
• December: Planten indien de grond open is. Rust.

Wist je dat?

• In de wortelknolletjes leven bacteriën (Frankia) die stikstof uit de lucht binden. Daardoor verrijkt de els zelf de bodem.
• De soortnaam cordata betekent ‘hartvormig’ en verwijst naar de vorm van het blad.
• De bladeren blijven tot laat in de herfst groen en vallen vaak nog groen; de kegeltjes zijn groter dan die van de zwarte els.