Essenkruid

Hoe herken je een essenkruid?

Groeivorm

Stevige, rechtopgaande pol van 80 cm hoog en 60 cm breed, met een wat houtige voet.

Blad

Geveerd, met glanzend donkergroene, leerachtige blaadjes, zoals bij de es.

Bloem

Trossen van vijfbladige bloemen met lange meeldraden, wit of lila-roze met donkere aders, in juni en juli.

Geur

Een sterke citroengeur, uit olieklieren op blad, bloemstengels en zaaddozen.

Wortels

Diep, houtig en vertakt; ze verdragen verplanten slecht.

Bloei: juni–juli · Zaaien: september–oktober · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart en oktober

Waarom in je tuin?

• Een langlevende vaste plant die tientallen jaren op dezelfde plek kan staan.
• Opvallende bloemtrossen in juni en juli, in wit of lila-roze.
• De hele plant geurt op warme dagen naar citroen.
• Bijen en hommels bezoeken de bloemen.
• Na de bloei sierlijke, stervormige zaaddozen.
• Eenmaal gevestigd verdraagt hij droogte goed.

Waar staat een essenkruid graag?

• Volle zon; in de schaduw bloeit hij nauwelijks.
• Goed doorlatende zand- of leemgrond, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; geen natte grond.
• Reken op 60 cm ruimte, op een plek waar hij jaren ongestoord mag blijven.
• Niet langs een pad of speelplek, vanwege het irriterende sap.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Pioen: Ook traag en langlevend, bloeit net ervoor op dezelfde zonnige plek.
• Baardiris: Houdt ook van een zonnige, droge plek op kalkrijke grond.
• Kattenkruid: Een lage, blauwe rand vooraan.
• Steppesalie: Donkerblauwe aren naast de witte of roze trossen.
• Siergrassen: Geven beweging naast de stijve pol.

Hoe en wanneer plant je een essenkruid?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober; jonge potplanten slaan het best aan.
2. Graaf een diep plantgat en maak de ondergrond los.
3. Op zwaardere grond: meng er wat grof zand of grind door voor een goede afwatering.
4. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond aan; houd 60 cm tussenruimte.
5. Geef meteen water en het eerste jaar opnieuw bij droogte.
6. Draag handschoenen en lange mouwen bij het planten.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar water geven bij droogte; daarna is het zelden nodig.

Bemesten

Een laagje compost in het voorjaar; meer is niet nodig.

Steun

Niet nodig: de stengels zijn stevig.

Geduld

Hij groeit traag: de eerste jaren na het planten bloeit hij nog weinig.

Rust

Niet verplanten of scheuren: hij herstelt er heel slecht van.

Tip: Geef hem meteen een vaste, zonnige plek en veel geduld: hij groeit traag, maar bloeit na een paar jaar elk jaar rijker en kan tientallen jaren oud worden.

Wanneer snoei je een essenkruid?

Snoeimaanden: maart en oktober.

Wanneer: Hij wordt nauwelijks gesnoeid. Knip de afgestorven stengels in oktober of in maart weg.

Hoe:

• Laat de stervormige zaaddozen na de bloei staan: ze zijn decoratief.
• Knip in oktober of maart de dode stengels af tot vlak boven de grond.
• Werk met handschoenen en lange mouwen, liefst op een bewolkte dag.

Let op: Sap en olie geven samen met zonlicht brandblaren op de huid: draag handschoenen en snoei bij bewolkt weer.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In september–oktober buiten: zaai vers zaad 1–2 cm diep in een pot of zaaibed. Het heeft de winterkou nodig en kiemt in het voorjaar, soms pas een jaar later. Zaailingen bloeien pas na 3–4 jaar.

Scheuren

Af te raden: de diepe, houtige wortels laten zich slecht delen en de plant herstelt er slecht van.

Hoe komt een essenkruid de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Bovengronds sterft hij af; in het voorjaar loopt hij weer uit.
• Natte voeten in de winter kunnen de wortels doen rotten: kies goed doorlatende grond.

Ziektes en plagen

• Brandblaren op de huid: Rode plekken en blaren na aanraking op een zonnige dag. Draag handschoenen en lange mouwen en spoel de huid na contact meteen met water.
• Trage start: De eerste jaren weinig groei en bloei. Geduld: na een paar jaar komt hij op kracht.
• Wortelrot: De plant kwijnt weg op natte, zware grond. Zorg al bij het planten voor een goede afwatering.
• Slakken: Ze vreten aan de jonge scheuten in april. Raap ze ’s avonds weg.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels wegknippen met handschoenen. Planten. Compost geven.
• April: De scheuten komen op. Planten. Letten op slakken.
• Mei: Bloemknoppen. Jonge planten water geven bij droogte.
• Juni: Begin van de bloei. Citroengeur op warme dagen.
• Juli: Bloei. Bijen en hommels op de bloemen.
• Augustus: De stervormige zaaddozen rijpen.
• September: Vers zaad buiten zaaien. Planten.
• Oktober: Zaaien. Planten. Dode stengels wegknippen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Het sap en de geurige olie van essenkruid maken de huid overgevoelig voor zonlicht: wie op een zonnige dag de bloemen, zaaddozen of bladeren aanraakt, kan een dag of twee later rode plekken en pijnlijke brandblaren krijgen, die vaak maandenlang bruine vlekken achterlaten. Kinderen die bloemen plukken of ertussen spelen, lopen het grootste risico. Draag handschoenen en lange mouwen, ook als je bloemen voor een vaas snijdt, werk bij bewolkt weer of ’s avonds, en plant hem niet langs een pad of waar kinderen spelen. Heb je sap op je huid gekregen, was het dan meteen af met water en zeep en houd die plek een paar dagen uit de zon. De plant is ook giftig bij inslikken: houd kinderen, honden en katten erbij weg. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Op een warme, windstille avond kan de damp van de etherische olie boven de bloemen soms even opvlammen als je er een lucifer bij houdt, zonder dat de plant schade lijdt: vandaar de Engelse namen burning bush en gas plant.
• De Nederlandse en de Franse naam verwijzen naar het blad, dat op dat van de es (Fraxinus) lijkt.
• Een gevestigde plant kan tientallen jaren op dezelfde plek blijven bloeien.