Baardiris

Hoe herken je een baardiris?

Groeivorm

Pol van platte bladwaaiers op dikke, kruipende wortelstokken; bloemstengels tot 80 cm, de pol wordt ongeveer 45 cm breed.

Blad

Zwaardvormig, grijsgroen en stevig, in platte waaiers. Het blijft tot in de herfst staan en sterft dan deels af.

Bloem

Groot, met drie rechtopstaande bloembladen en drie hangende met een harige baard. Meerdere knoppen per stengel, in mei–juni.

Geur

Veel rassen geuren zoet, vooral op warme, zonnige dagen.

Wortelstok

Dik, vlezig en horizontaal, deels boven de grond. Hij groeit naar buiten, zodat het midden van een oude pol kaal wordt.

Kleur

Wit, geel, oranje, roze, blauw, paars, bruin en bijna zwart, vaak tweekleurig of geaderd.

Bloei: mei–juni · Planten: juli–september · Snoeien: juni–juli en oktober

Waarom in je tuin?

• Spectaculaire bloemen in mei–juni, in meer kleuren en kleurcombinaties dan bijna elke andere vaste plant.
• Veel rassen geuren heerlijk, vooral op een warme dag.
• Zeer droogtebestendig: na het aanslaan hoef je zo goed als nooit water te geven.
• Een mooie snijbloem: in de vaas gaan de knoppen op een stengel één voor één open.
• Het grijsgroene, zwaardvormige blad geeft ook na de bloei structuur aan de border.
• Langlevend en makkelijk te vermeerderen door de pol te scheuren.

Waar staat een baardiris graag?

• Volle zon, minstens zes uur per dag: de wortelstokken moeten in de zon kunnen bakken, anders bloeit hij slecht.
• Goed doorlatende zand- of leemgrond; zure, neutrale en kalkrijke grond zijn allemaal goed.
• Droog tot gewoon vochtig. Natte grond, vooral in de winter, doet de wortelstokken rotten.
• Zet hem vooraan of in het midden van een zonnige border, in een grindtuin of op een talud, zonder grote buren die hem overschaduwen.
• Reken op 40–45 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Houdt van dezelfde zonnige, droge plek en bloeit na de iris verder.
• Kattenkruid: Een zachte blauwe wolk naast de pol, die de kale bloemstengels na de bloei verbergt.
• Salie: Paarse aren in juni naast de brede irisbloemen.
• Sierui: Ronde bloemhoofden die tegelijk bloeien en weinig plaats innemen.
• Oosterse papaver: Bloeit in dezelfde periode en houdt ook van zon en droogte.

Hoe en wanneer plant je een baardiris?

Planten in juli–september.

1. Plant in juli, augustus of september, kort na de bloei, zodat de wortels voor de winter goed aanslaan.
2. Maak een ondiep plantgat en vorm in het midden een kleine heuvel aarde.
3. Leg de wortelstok plat op de heuvel en spreid de wortels aan beide kanten naar beneden uit.
4. Vul aan met grond tot de wortels bedekt zijn, maar laat de bovenkant van de wortelstok net boven de grond uitsteken.
5. Zet de planten op 40–45 cm afstand, met de bladwaaiers naar buiten gericht. Knip het blad in tot 15 cm, zodat de wind de plant niet losrukt.
6. Geef één keer goed water om de grond aan te drukken. Mulch niet over de wortelstokken.

Verzorgen

Water

Alleen in de eerste weken na het planten en bij lange droogte. Een gevestigde pol heeft zelden water nodig.

Bemesten

Meestal niet nodig. Geef geen verse mest of verse compost: die maken het blad zacht en bevorderen rot. Op arme zandgrond volstaat in maart een handvol stikstofarme mest.

Mulchen

Niet doen: een mulchlaag houdt de wortelstokken vochtig en in de schaduw. Houd ze vrij van onkruid en bladafval.

Uitgebloeide bloemen

Breek verwelkte bloemen af en knip na de bloei de hele bloemstengel aan de voet weg. Laat het blad staan: het voedt de wortelstok voor volgend jaar.

Steun

Hoge rassen kunnen bij wind of regen omvallen; op een winderige plek helpt een stokje per bloemstengel.

Scheuren

Om de vier jaar, als de pol in het midden kaal wordt en minder bloeit (zie vermeerderen).

Tip: Plant nooit te diep: de bovenkant van de wortelstok moet net boven de grond uitsteken en in de zon kunnen bakken. Een iris die te diep zit, maakt blad maar geen bloemen.

Wanneer snoei je een baardiris?

Snoeimaanden: juni–juli en oktober.

Wanneer: In juni na de bloei de bloemstengels, bij het scheuren in juli–augustus het blad, en in oktober het afgestorven blad.

Hoe:

• Knip na de bloei de bloemstengels vlak boven de wortelstok af.
• Laat het groene blad zo lang mogelijk staan: het maakt reserves aan voor de bloei van volgend jaar.
• Knip bij het scheuren en verplanten het blad schuin in tot ongeveer 15 cm.
• Haal in de herfst bruin en afgestorven blad weg: zo krijgen slakken en schimmels minder kans.

Let op: Knip het groene blad in de zomer niet zomaar kort: dat verzwakt de plant en kost bloemen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

Om de vier jaar in juli of augustus, na de bloei. Graaf de pol op, breek of snijd jonge stukken wortelstok met een gezonde bladwaaier af en gooi het oude, bladloze middenstuk weg. Laat de snijwonden een dag in de zon drogen voor je plant.

Zaaien

Kan, maar zaailingen lijken zelden op de moederplant en bloeien pas na enkele jaren. Vooral iets voor wie graag zelf kruist.

Hoe komt een baardiris de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: ook in strenge Belgische winters is bescherming niet nodig.
• Natte grond is gevaarlijker dan vorst. Zorg voor een goede afwatering en dek de wortelstokken niet af met blad of mulch.
• Pas geplante stukken kunnen door vorst opgetild worden; druk ze in het voorjaar weer aan.
• In een grote pot met zanderige grond kan hij ook; zet de pot in de winter droog, bijvoorbeeld tegen een zonnige muur.

Ziektes en plagen

• Wortelstokrot: De wortelstok wordt zacht, bruin en stinkt; het blad valt om. Snijd rotte delen weg tot gezond weefsel, laat de wonde in de zon opdrogen en zorg voor een drogere plek.
• Weinig of geen bloei: Meestal te veel schaduw, te diep geplant of een overvolle pol. Verplant naar de zon, plant ondieper of scheur de pol.
• Bladvlekken: Bruine, ovale vlekken met een gele rand, vooral in natte zomers. Knip aangetast blad weg en ruim in de herfst op.
• Slakken: Eten aan jong blad en bloemknoppen. Ruim schuilplekken op en raap ze ’s avonds weg.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Kijk na strenge vorst of jonge planten niet opgetild zijn.
• Maart: Bruin blad en onkruid rond de wortelstokken weghalen. Eventueel een handvol stikstofarme mest.
• April: Letten op slakken bij het jonge blad.
• Mei: Begin van de bloei. Bloemen snijden voor de vaas als de eerste knop kleur toont.
• Juni: Bloei. Uitgebloeide bloemstengels aan de voet afknippen.
• Juli: Oude pollen scheuren en nieuwe wortelstokken planten. Het blad van de stukken inknippen tot 15 cm.
• Augustus: Scheuren en planten. Water geven tot de stukken aangeslagen zijn.
• September: Laatste maand om te planten.
• Oktober: Afgestorven blad weghalen.
• November: Opruimen. Geen mulch op de wortelstokken.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de baardiris en de Dalmatische iris zijn giftig, vooral de wortelstok: die geeft een branderig gevoel in de mond, braken, buikpijn en diarree, ook bij honden, katten en grazend vee. Gedroogd en jarenlang gerijpt wordt de wortelstok iriswortel, voor parfum, potpourri en sommige gins, en vroeger kregen baby’s een stuk ‘violenwortel’ om op te bijten als ze tandjes kregen. Maak dat niet zelf: de verse wortelstok is giftig en irriteert mond en maag, en een baby kan zich verslikken in een stuk wortel. De wortelstokken liggen half boven de grond: let op honden die eraan knagen, en ruim de stukken op als je de pollen scheurt. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het scheuren en terugknippen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Van de gedroogde wortelstok van sommige irissen wordt iriswortel gemaakt: na enkele jaren drogen ruikt hij naar viooltjes en wordt hij in parfum gebruikt.
• In de Griekse mythologie was Iris de godin van de regenboog: een passende naam voor een plant met zoveel kleuren.
• De baard op de hangende bloembladen wijst insecten de weg naar nectar en stuifmeel.