Hartlelie

Hoe herken je een hartlelie?

Groeivorm

Brede, dichte bladpol; met de bloemstengels ongeveer 70 cm hoog en 90 cm breed.

Blad

Groot, hart- tot eirond, glanzend donkergroen met diepe, gebogen nerven en een spitse top.

Bloem

Klokvormig en plots verbreed, violet met donkere strepen, in trossen boven het blad, in juli–augustus.

Zaad

Zet veel zaad dat zonder bestuiving ontstaat: de zaailingen lijken sterk op de moederplant.

Wortels

Vlezige wortels en een compacte wortelstok; de pol wordt langzaam breder.

Bloei: juli–augustus · Planten: maart–mei en september · Snoeien: september en november

Waarom in je tuin?

• Groot, glanzend blad dat van mei tot de eerste vorst een rustige, groene massa vormt in de schaduw.
• Mooie, diep violette klokbloemen in juli–augustus, die hommels en bijen aantrekken.
• Een van de sterkste en langstlevende hosta’s: een pol kan jarenlang op dezelfde plek blijven staan.
• Het dichte blad onderdrukt onkruid.
• Mooi aan de rand van een vijver, onder bomen of in een grote pot.

Waar staat een hartlelie graag?

• Halfschaduw of schaduw; ochtendzon kan, maar felle middagzon verbrandt het blad.
• Humusrijke leem- of kleigrond, zuur, neutraal of kalkrijk.
• Grond die vocht vasthoudt: normaal tot vochtig, ook aan de rand van een vijver.
• Beschut tegen harde wind, die het grote blad kan scheuren.
• Reken op 80–90 cm tussen de planten.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,7 m hoog, 0,9 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Varens: Fijn, veervormig blad naast de grote, glanzende bladeren.
• Astilbe: Pluimen in roze, rood of wit in dezelfde vochtige halfschaduw.
• Boshortensia: Witte bloemschermen boven de hosta’s in de zomer.
• Purperklokje: Gekleurd blad als contrast met het donkergroen.

Hoe en wanneer plant je een hartlelie?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant van maart tot mei of in september, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er veel compost of bladcompost door, zodat de grond vocht vasthoudt.
3. Zet de plant even diep als in de pot, met de groeipunten net onder de grond.
4. Houd 80–90 cm tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Mulch met bladcompost om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

In droge zomers ruim water geven, ’s ochtends aan de voet: bij droogte krijgt het blad bruine randen.

Bemesten

In april compost of organische mest, als het blad uitloopt.

Slakken

Bescherm het jonge blad in april–mei: ’s avonds rapen, een rand van grof grind of een bierval.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloemstengels na de bloei aan de voet af, tenzij je zaad wilt.

Opruimen

Haal het blad na de eerste nachtvorst weg, als het slap en bruin is.

Tip: Bescherm het jonge blad in april–mei tegen slakken: gaten blijven het hele seizoen zichtbaar, want een hosta maakt na de eerste groeischeut nauwelijks nieuw blad.

Wanneer snoei je een hartlelie?

Snoeimaanden: september en november.

Wanneer: Ze wordt niet echt gesnoeid. In september knip je de uitgebloeide bloemstengels weg, in november het afgestorven blad.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemstengels in september aan de voet af.
• Haal in november het slappe, bruine blad weg: daaronder overwinteren graag slakken.
• Knip in de zomer beschadigd blad aan de voet weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In april, als de puntige scheuten net boven de grond komen, of in september: steek de pol met een scherpe spade in stukken met elk enkele groeipunten.

Zaaien

Bij deze soort komt zaad vrijwel zuiver uit: zaai rijp zaad in het voorjaar in potjes. De zaailingen hebben enkele jaren nodig om een flinke pol te vormen.

Hoe komt een hartlelie de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de herfst af; de plant overwintert ondergronds en loopt uit in april.
• In een pot: zet de pot beschut en laat de potgrond in de winter niet te nat worden.

Ziektes en plagen

• Slakken: Gaten in het jonge blad. Raap ze ’s avonds, leg een rand van grof grind of gebruik een bierval, en ruim in de herfst het oude blad op.
• Bruine bladranden: Te veel zon of droogte. Geef water, mulch of verplant de plant naar meer schaduw.
• Taxuskever: Halvemaanvormige hapjes uit de bladrand. Gebruik in het voorjaar of de nazomer aaltjes tegen de larven in de grond.
• Virus: Vlekkerig, gemarmerd of vervormd blad. Graaf de plant op, gooi ze weg (niet op de composthoop) en maak je gereedschap schoon.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Compost geven.
• April: De scheuten komen boven. Scheuren. Slakken weren.
• Mei: Planten. Slakken weren. Water geven bij droogte.
• Juni: Het blad op zijn mooist. Water geven bij droogte.
• Juli: Begin van de bloei. Water geven bij droogte.
• Augustus: Bloei. Water geven bij droogte.
• September: Uitgebloeide bloemstengels wegknippen. Planten of scheuren.
• Oktober: Het blad kleurt geel.
• November: Afgestorven blad opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Hosta’s zijn giftig voor honden, katten en paarden: het blad bevat saponinen, die bij knabbelen braken, diarree en lusteloosheid geven. In Japan worden de jonge scheuten van sommige hosta’s als groente gekookt, maar laat kinderen geen blad of bloemen eten en gebruik je tuinhosta’s niet in de keuken. Honden graven graag in de koele grond onder de grote bladeren en jonge honden kauwen op de opkomende scheuten: ruim afgeknipt en afgestorven blad meteen op, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Bel je dierenarts als een dier veel gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het geslacht is genoemd naar de Oostenrijkse plantkundige Nicolaus Thomas Host. Vroeger heette het Funkia, en die naam hoor je nog vaak.
• Deze soort vormt zaad zonder bestuiving: de zaailingen zijn bijna kopieën van de moederplant, wat bij hosta’s uitzonderlijk is.
• Ventricosa betekent ‘opgezwollen’, naar de klokbloem die plots wijd uitloopt.