Purperwinde

Hoe herken je een purperwinde?

Groeivorm

Eenjarige, windende klimplant: de stengels slingeren zich om draden, takken en spijlen, tot 3 m hoog en zo’n 50 cm breed.

Blad

Hartvormig, 5–12 cm, frisgroen en zacht behaard, op lange stelen.

Bloem

Trechtervormig, 4–6 cm breed, van juli tot oktober; open in de ochtend, dicht in de loop van de dag, één dag per bloem.

Kleur

Purper, roze, blauwviolet, rood of wit, vaak met een witte keel en strepen.

Zaad

Harde, donkere zaden in ronde doosjes; ze zijn giftig.

Bloei: juli–oktober · Zaaien: april–mei · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Groeit in één zomer tot 3 m: snel groen op een hek, pergola of balkon.
• Elke ochtend nieuwe trechterbloemen, van juli tot de eerste vorst.
• Het hartvormige blad vormt een dicht, fris scherm.
• Past ook in een grote pot met een klimrek op een zonnig terras.
• Een goedkope, tijdelijke oplossing zolang trage klimplanten nog moeten groeien.

Waar staat een purperwinde graag?

• Volle zon en warmte, liefst op het zuiden of westen en uit de wind.
• Gewone, goed doorlatende tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk; te rijke grond geeft vooral blad.
• Normaal vochtig; in een pot droogt ze snel uit.
• Een klimsteun is nodig: draden, gaas, een hek of een obelisk. Plant 20–30 cm uit elkaar.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

3 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Oost-Indische kers: Een kleurrijke eenjarige aan de voet van het hek, in dezelfde zon.
• Pronkboon: Ook een snelle eenjarige klimmer: samen bloeien ze in rood en purper.
• Siererwt: Bloeit vroeg in de zomer; de purperwinde neemt het daarna over.
• Zonnebloem: Een stevige stengel waarlangs de winde naar boven kronkelt.

Hoe en wanneer plant je een purperwinde?

Planten in mei–juni.

1. Week het zaad een nacht in lauw water; harde zaden kun je ook licht openschuren met een nagelvijl.
2. Zaai in april binnen, twee à drie zaden per potje van 8–9 cm, 1 cm diep, bij zo’n 20 °C. Ze verdraagt verpotten slecht, dus zaai meteen in aparte potjes.
3. Of zaai eind mei ter plaatse, 1 cm diep, aan de voet van een hek of klimrek.
4. Plant voorgezaaide planten na half mei uit, als de nachten warm zijn, op 20–30 cm afstand; houd de kluit heel.
5. Leid de jonge ranken naar de steun en geef goed water.
6. Een dun laagje compost rond de voet houdt de grond vochtig.

Verzorgen

Water

Regelmatig water geven, zeker in potten en bij warm weer: niet laten uitdrogen, maar ook geen natte voeten.

Bemesten

Weinig nodig: gewone grond geeft de meeste bloemen. Te veel stikstof geeft veel blad en weinig bloemen. In potten om de drie weken wat mest voor bloeiende planten.

Steun

Wikkel jonge ranken om de steun; daarna klimmen ze zelf. Draden of gaas werken beter dan een gladde muur.

Toppen

Knip de top van jonge planten met vier à vijf bladeren uit als je meer zijranken wilt.

Zaaddoosjes

Pluk ze weg als je meer bloemen wilt en geen zaad laat rijpen, zeker als er kinderen of huisdieren in de buurt zijn.

Tip: Zet de purperwinde waar je ’s ochtends langskomt, bij de voordeur of het ontbijtterras: later op de dag zijn de bloemen al dicht.

Wanneer snoei je een purperwinde?

Wanneer: De purperwinde wordt niet gesnoeid. Je leidt de ranken in de zomer en ruimt de plant na de eerste vorst op.

Hoe:

• Knip te lange of verdwaalde ranken af, of leid ze terug naar de steun.
• Verwijder de zaaddoosjes als je geen zaad wilt laten rijpen.
• Trek na de eerste vorst de zwarte ranken van de steun en ruim ze op, met de zaaddozen.

Let op: Laat geen rijpe zaaddoosjes liggen waar kinderen of huisdieren bij kunnen: het zaad is giftig.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

In april binnen of eind mei buiten zaaien, na een nacht weken. Eigen zaad oogsten kan: pluk in september–oktober bruine, droge doosjes, laat ze nadrogen en bewaar het zaad koel, droog en buiten bereik van kinderen.

Hoe komt een purperwinde de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: ze verdraagt geen temperaturen onder ongeveer 2 °C en sterft bij de eerste vorst.
• Ruim de plant in oktober–november op en zaai in het voorjaar opnieuw.
• Gevallen zaad kan in de grond overwinteren en in het voorjaar kiemen: wied ongewenste zaailingen.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Op jonge scheuten en knoppen. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes helpen.
• Spint: Fijne, gele stipjes en spinsel op het blad bij warm, droog weer, vooral tegen een muur. Besproei het blad met water en houd de grond vochtig.
• Geel blad: Na koude nachten of te vroeg uitplanten worden de bladeren geel en stopt de groei. Plant pas uit na half mei.
• Veel blad, weinig bloemen: Te rijke grond of te veel mest. Stop met bemesten en geef de plant meer zon.
• Slakken: Ze vreten jonge zaailingen kaal. Bescherm ze de eerste weken en raap ze ’s avonds weg.

Het jaar rond

• April: Zaad een nacht weken en binnen zaaien in aparte potjes.
• Mei: Na half mei uitplanten of eind mei ter plaatse zaaien. Klimsteun plaatsen.
• Juni: Ranken leiden. Water geven bij droogte.
• Juli: Begin van de bloei: elke ochtend nieuwe bloemen.
• Augustus: Volle bloei. Water geven. Zaaddoosjes verwijderen.
• September: Bloei. Zaad oogsten als je dat wilt.
• Oktober: Laatste bloemen. Na de eerste vorst opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze windes zijn giftig, vooral de zaden: bij de purperwinde en verwanten bevatten ze alkaloïden die misselijkheid, braken, buikpijn en zelfs hallucinaties geven. Ze worden daarom soms bewust gegeten als ‘natuurlijke drug’, wat gevaarlijk is, en zaad uit de winkel is bovendien vaak met een ontsmettingsmiddel behandeld. Bewaar zakjes zaad buiten het bereik van kinderen en jongeren, laat rijpe zaaddoosjes niet rondslingeren en houd honden en katten weg van de zaden. Eet er nooit iets van. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Elke bloem gaat maar één ochtend open; daarom heet ze in het Engels morning glory.
• Ze is familie van de haagwinde en de zoete aardappel.
• Charles Darwin gebruikte de purperwinde voor zijn proeven over kruis- en zelfbestuiving.