Wede

Hoe herken je een wede?

Levenscyclus

Tweejarig: een bladrozet in het eerste jaar, een bloeistengel van ongeveer 1 m in het tweede jaar.

Blad

Blauwgroen; de rozetbladeren zijn lancetvormig en tot 15 cm lang, de stengelbladeren pijlvormig en stengelomvattend.

Bloem

Kleine, heldergele bloemetjes met vier kroonblaadjes in losse pluimen, in mei–juni.

Vrucht

Platte, hangende, zwartbruine vruchtjes met één zaad, vanaf juli.

Wortels

Een lange, diepe penwortel: daardoor droogtebestendig, maar niet te verplanten.

Bloei: mei–juni · Zaaien: april–juli · Snoeien: juni–juli

Waarom in je tuin?

• Wolken kleine, heldergele bloemen in mei–juni, op een moment dat de border nog niet vol staat.
• Bijen en andere insecten bezoeken de bloemen graag.
• De blauwgroene bladrozet is al in het eerste jaar decoratief.
• Een historische verfplant: leuk in een kruiden- of verftuin.
• Droogtetolerant en bijna onderhoudsvrij op zonnige, schrale grond.
• De hangende vruchtjes zijn mooi in een droogboeket.

Waar staat een wede graag?

• Volle zon.
• Goed doorlatende grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk. Niet te nat.
• Droog tot normaal vochtig; door de diepe penwortel overleeft ze droogte.
• Schrale tot matig voedselrijke grond volstaat; te veel voeding geeft slappe stengels.
• Houd 30–40 cm tussen de planten en kies een plek waar ze mag uitzaaien.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

1 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Houdt van dezelfde zonnige, droge standplaats.
• Korenbloem: Blauwe bloemen die mooi staan bij het gele wede.
• Klaproos: Rode accenten in een natuurlijke, eenjarige border.
• Salie: Grijsgroen blad en blauwe bloemen in een kruidenborder.

Hoe en wanneer plant je een wede?

1. Zaai van april tot juli buiten, ter plaatse: een penwortel verdraagt verplanten slecht.
2. Maak de grond los, verwijder onkruid en rak het oppervlak fijn.
3. Zaai in rijen op 30 cm afstand, ongeveer 1 cm diep, en dek het zaad licht af.
4. Houd de grond vochtig tot de zaden kiemen, meestal na 1–3 weken.
5. Dun de zaailingen uit tot 30–40 cm tussen de planten.
6. In het eerste jaar vormt zich een rozet; de bloei volgt in het tweede voorjaar.

Verzorgen

Water

Alleen bij het zaaien en bij langdurige droogte in het eerste jaar. Daarna redt ze zich zelf.

Bemesten

Niet nodig; op een schrale grond is ze het mooist.

Wieden

Houd de rozetten het eerste jaar vrij van onkruid; ze kunnen slecht concurreren met snelgroeiend gras.

Steun

Hoge stengels kunnen bij harde wind omwaaien. Zet de planten in groepjes of geef wat steun.

Bladeren oogsten

Voor verf oogst je jonge, gezonde bladeren van de rozetten in de zomer; knip ze met de schaar af.

Tip: Wil je elk voorjaar een gele wolk, laat dan een paar planten uitzaaien en knip de rest af voor de vruchtjes rijpen. Wil je verven, oogst dan de bladeren van de eerstejaarsrozetten.

Wanneer snoei je een wede?

Snoeimaanden: juni–juli.

Wanneer: Direct na de bloei, in juni–juli, vóór de vruchtjes rijpen.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide stengels terug tot onder de bloeiwijze of de hele stengel aan de voet af.
• Laat een paar stengels staan als je zaad wilt of wilt dat wede terugkomt.
• Na het zaadzetten sterft de plant af: ruim ze in de herfst op.
• Haal bij het wieden ongewenste zaailingen weg.

Let op: Wede zaait zich massaal uit en kan op schrale, zonnige grond woekeren. Knip de bloemstengels af voor de vruchtjes rijpen en ruim zaailingen op. In andere landen geldt ze als schadelijk onkruid.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Van april tot juli buiten ter plaatse (zie planten). Zaad oogst je in juli van de bruine vruchtjes.

Zelfzaai

Laat een paar planten uitzaaien als je elk jaar nieuwe wilt. De zaailingen verplanten lukt slecht door de penwortel.

Hoe komt een wede de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: de rozet overwintert zonder bescherming.
• Op natte, zware klei kan de rozet in de winter wegrotten: kies een goed doorlatende grond.
• Laat de rozet staan; ze begint in maart weer te groeien.

Ziektes en plagen

• Aardvlooien: Kleine gaatjes in het blad van jonge planten bij droog voorjaarsweer. Houd de grond vochtig of dek de zaaibedden af met fijn insectengaas.
• Knolvoet: Wede hoort bij de kruisbloemenfamilie. Verdikte, misvormde wortels en kwijnende planten. Zaai niet op grond waar kool stond en verwijder aangetaste planten.
• Valse meeldauw: Gele vlekken met grijze schimmel onder het blad in vochtig weer. Geef ruimte en knip aangetaste bladeren weg.
• Slakken: Vreten jonge zaailingen kaal. Zoek ze ’s avonds op, strooi een ring van grof materiaal of laat de zaailingen eerst iets groter worden.

Het jaar rond

• Januari: Rust. De rozetten laten staan.
• Februari: Zaaiplek en grond voorbereiden.
• Maart: De rozetten groeien weer. Onkruid wieden.
• April: Zaaien. De bloemstengels beginnen te groeien.
• Mei: Bloei begint. Zaaien kan nog.
• Juni: Bloei. Bloemstengels afknippen om uitzaaien te voorkomen. Zaaien kan nog.
• Juli: Laatste zaaibeurt. Zaad verzamelen. Bladeren oogsten.
• Augustus: Bladeren van de rozetten oogsten voor verf. Wieden.
• September: Zaailingen controleren. Wieden.
• Oktober: Rozetten laten overwinteren. Uitgebloeide planten opruimen.
• November: Opruimen.
• December: Rust.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De blauwe kleurstof is chemisch dezelfde (indigotine) als die van de tropische indigoplant.
• Rond Toulouse en in Thüringen maakte de handel in wedeverf steden rijk.
• Het blauw werd gewonnen door de bladeren te laten gisten; indigo uit verre landen verdrong de wede uiteindelijk.