Zandhaver

Hoe herken je een zandhaver?

Groeivorm

Kruipend gras dat met wortelstokken brede, losse matten vormt; blad tot 60 cm, bloeiaren tot 1 m hoog.

Blad

Breed, stijf en vlak tot ingerold, blauwgrijs door een waslaagje; in de winter verbleekt het en wordt het rafelig.

Bloem

Dichte, rechtopstaande aren van 15–30 cm in juni–augustus, eerst grijsgroen, later strokleurig.

Wortels

Lange, kruipende wortelstokken die zich elk jaar flink uitbreiden, ook onder paden en andere planten door.

Winterhardheid

Zeer winterhard (tot −30 °C) en bestand tegen zout en wind.

Bloei: juni–augustus · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: februari–maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Een van de blauwste siergrassen: een koel accent tussen grijze en zilveren planten.
• Groeit waar bijna niets anders wil: in droog zand, in de wind en zelfs in zilte zeelucht.
• Inheems aan onze kust en ideaal voor een duin- of kusttuin.
• Houdt met zijn wortelstokken losse zandgrond en hellingen vast.
• Na de eerste zomer heeft hij zo goed als geen water meer nodig.

Waar staat een zandhaver graag?

• Volle zon: in de schaduw verliest het blad zijn blauwe kleur en valt de plant open.
• Arme, goed doorlatende grond: zand is ideaal, maar hij groeit op elke droge grond, zuur tot kalkrijk.
• Droog: natte grond in de winter verdraagt hij slecht.
• Hij verdraagt wind en zeewind en past dus aan de kust en op open, winderige plekken.
• Reken op minstens 1 m ruimte en plant hem in een grote pot of binnen een wortelscherm van 40–50 cm diep.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog

Grootte

1 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Blauwe zeedistel: Zilverblauw en stekelig: samen een echte duinsfeer.
• Zeekool: Groot, grijsblauw blad en witte bloemen in mei–juni, ook een kustplant.
• Engels gras: Roze bloempjes in lage kussentjes vooraan.
• Lavendel: Paars tegen blauwgrijs, op dezelfde droge, zonnige plek.
• Kattenkruid: Lila bloemen en grijs blad, even droogtebestendig.

Hoe en wanneer plant je een zandhaver?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober.
2. Graaf eerst een wortelscherm van stevig kunststof in, 40–50 cm diep en met de rand 5 cm boven de grond, of kies een grote pot van minstens 40 cm.
3. Graaf een plantgat dubbel zo breed als de kluit; op zwaardere grond meng je er grof zand of grind door voor de afwatering.
4. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
5. Geef bij het planten flink water en de eerste weken opnieuw bij droogte.
6. Mulch met grind of zand, niet met compost: rijke grond maakt hem slap en nog groeizamer.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij lange droogte. Daarna niet meer nodig, ook niet in hete zomers.

Bemesten

Niet nodig. Mest en compost maken hem nog woekeriger en het blad minder blauw.

Uitlopers

Steek elk voorjaar de uitlopers buiten het gewenste plekje af met een scherpe spade en haal de wortelstokken eruit.

Bloeiaren

Knip ze af als je vooral het blauwe blad wilt: de plant blijft dan netter.

In een pot

In de zomer af en toe water geven; om de twee à drie jaar scheuren en verpotten.

Tip: Wil je hem in de border, graaf dan eerst een wortelscherm van 40–50 cm diep in, met de rand net boven de grond: zo geniet je van het blauwe blad zonder dat hij alles overwoekert.

Wanneer snoei je een zandhaver?

Snoeimaanden: februari–maart en augustus.

Wanneer: Knip het oude blad eind februari of in maart af, voor het nieuwe blad uitloopt. Uitgebloeide aren mag je in augustus wegknippen.

Hoe:

• Knip alle bladeren en oude aren terug tot 5–10 cm boven de grond.
• Haal tegelijk de uitlopers weg die buiten hun plek opduiken.
• Knip in augustus de uitgebloeide aren aan de voet af als ze rommelig staan.

Let op: Snoeien remt het woekeren niet af: alleen een wortelscherm of een pot houdt de wortelstokken binnen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september een stuk wortelstok met een paar scheuten afsteken en meteen op de nieuwe plek planten. Slaat bijna altijd aan.

Uitlopers

Uitlopers die je bij het afsteken uittrekt, met een stuk wortelstok oppotten en weggeven of elders gebruiken.

Hoe komt een zandhaver de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• In de winter wordt het blad bleek en rafelig; laat het staan tot eind februari, het beschermt de voet.
• Natte voeten zijn gevaarlijker dan vorst: zorg voor goed doorlatende grond.
• In een pot blijft hij buiten; zet de pot wel op potvoetjes zodat het water weg kan.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Uitlopers duiken ver van de pol op, tussen andere planten of onder tegels door. Gebruik een wortelscherm of pot en steek de uitlopers elk voorjaar af.
• Groen, slap blad: Te veel schaduw, water of mest. Verplaats hem naar een zonnige, arme plek.
• Omvallende aren: Na regen of op rijke grond. Niet bemesten en de aren wegknippen als ze storen.
• Rot: Uitval in de winter op zware, natte grond. Verbeter de afwatering of verplaats hem naar zand of grind.

Het jaar rond

• Februari: Oud blad terugknippen tot 5–10 cm.
• Maart: Terugknippen als dat nog niet gebeurde. Planten en scheuren. Uitlopers afsteken.
• April: Planten en scheuren. Wortelscherm nakijken.
• Mei: Planten. Nieuw blauw blad. Jonge planten water geven bij droogte.
• Juni: Bloei begint. Uitlopers buiten de plek uittrekken.
• Juli: Bloei. Geen water of mest nodig.
• Augustus: Uitgebloeide aren afknippen.
• September: Planten en scheuren.
• Oktober: Planten. Laatste uitlopers afsteken.
• December: Rust. Blad laten staan.

Wist je dat?

• Zandhaver legt samen met helm de duinen vast: de wortelstokken houden het zand bij elkaar en de plant groeit mee omhoog als hij onder stuifzand raakt.
• Hij is familie van tarwe en gerst. In IJsland werden de korrels vroeger geoogst en als graan gegeten.
• De blauwe kleur komt van een waslaagje op het blad, dat de plant helpt om water te sparen.