Zegekruid

Hoe herken je een zegekruid?

Groeivorm

Rechtopgaande, vertakte eenjarige van ongeveer 1 m hoog en 60 cm breed.

Blad

Groot, eirond tot langwerpig, met een grof getande of gegolfde rand.

Bloem

Lichtblauw tot violet, klokvormig, met een wit hart en ongeveer 3–4 cm breed. Elke bloem bloeit maar heel kort. Van juli tot september.

Vrucht

Een kleine bruine bes die ingesloten zit in een groene, later bruine, papierachtige kelk van vijf hoekige vleugels, de ‘lantaarn’.

Wortels

Vezelig en vertakt; de plant is niet veeleisend en groeit snel.

Bloei: juli–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Lichtblauwe, klokvormige bloemen van juli tot september, favoriet bij bijen en hommels.
• De lantaarnvormige vruchten zijn decoratief en drogen uitstekend voor droogboeketten.
• Groeit snel: een volgroeide plant in één zomer.
• Geeft borders een hoge, losse achtergrond, ook op gewone grond.
• Trekt veel aandacht en is makkelijk uit zaad te kweken.

Waar staat een zegekruid graag?

• Volle zon voor de beste bloei en vruchtzetting.
• Gewone tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk; hij groeit ook op voedselrijke grond.
• Normaal vochtig; hij verdraagt wat droogte, maar bloeit en vruchtzet het best met regelmatig water.
• Reken op ongeveer 50–60 cm tussen de planten. Zet hem achteraan in een border of op een plek waar kinderen en dieren niet bij komen.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

1 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Dahlia: Grote, kleurrijke bloemen naast de lichte, blauwe bloemen.
• Zonnebloem: Hoog en zonminnend; samen een ruime, losse achtergrond.
• Siergrassen: Luchtige halmen die het sterke blad en de lantaarns laten uitkomen.
• Cosmea: Luchtige, roze en witte bloemen die goed passen bij de blauwe klokjes.

Hoe en wanneer plant je een zegekruid?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–april binnen bij ongeveer 15–18 °C; het zaad is klein en kiemt in 1–2 weken.
2. Verspeen de zaailingen in potjes en houd ze licht en koel.
3. Zet ze uit eind mei of begin juni, na de laatste nachtvorst, op 50–60 cm afstand.
4. Geef meteen een flinke gieter water.
5. Eventueel kun je in mei ook rechtstreeks buiten zaaien, maar dan bloeit hij later.

Verzorgen

Water

Geef regelmatig water bij droogte; vooral in juli en augustus, als de vruchten zich vormen.

Bemesten

Meestal niet nodig; een voedselrijke grond geeft veel blad maar minder vruchten.

Toppen

Knijp de top uit als de plant 30 cm hoog is: hij vertakt dan beter en wordt compacter.

Steun

In windrijke tuinen een steun of takken bij de plant zetten, want hij kan hoog en zwaar worden.

Oogsten

Snijd de takken met bruine lantaarns in de herfst en hang ze ondersteboven te drogen. Draag handschoenen.

Tip: Snijd de takken met bruine lantaarns in de herfst en hang ze ondersteboven te drogen. Draag handschoenen en bewaar ze buiten het bereik van kinderen en dieren.

Wanneer snoei je een zegekruid?

Wanneer: Een eenjarige wordt niet gesnoeid; je knipt hooguit de toppen uit in de zomer en de takken met vruchten in de herfst.

Hoe:

• Knijp de top uit als de plant ongeveer 30 cm hoog is voor een vertakte groei.
• Snijd in de herfst de takken met droge, bruine lantaarns voor het droogboeket; draag handschoenen.
• Verwijder de vruchten vóór ze rijp zijn als je volgend jaar geen zaailingen wil.
• Trek de plant na de vorst uit; draag daarbij handschoenen.

Let op: Alle delen van de plant zijn giftig, ook als je ze snoeit: draag handschoenen en was daarna je handen.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen bij 15–18 °C. Zaai ondiep en houd vochtig; kieming in 1–2 weken. Buiten kan in mei.

Uitzaaien

Hij zaait zich vaak vanzelf uit; zaailingen die je wil houden kun je in het voorjaar verplanten, de rest wiedt je weg.

Hoe komt een zegekruid de winter door?

Winterhard tot 0 °C: beschermen in strenge winters.

• Eenjarig: de plant sterft bij de eerste vorst. Jonge planten verdragen hooguit een nachtje rond 0 °C.
• Laat gedroogde takken met lantaarns in een droge ruimte staan voor de winter, op een plek waar kinderen en huisdieren er niet bij kunnen.
• Bewaar zaad in een papieren zakje, koel en droog, ver weg van kinderen en dieren.

Ziektes en plagen

• Uitzaaien: Hij zaait zich vanzelf rijkelijk uit. Verwijder de lantaarns voor ze openbarsten, als je geen zaailingen wil.
• Slakken: Jonge zaailingen worden snel opgegeten. Zoek ze ’s avonds of leg een rand van grof zand of schelpengruis.
• Bladluis: Op jonge scheuten en knoppen. Spoel af met water of laat lieveheersbeestjes hun werk doen.
• Omvallen: Hoge planten buigen door bij wind of regen. Steun ze tijdig of zet ze beschut.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien.
• April: Verspenen. Eventueel nog zaaien.
• Mei: Uitplanten na de ijsheiligen. Eventueel buiten zaaien.
• Juni: Toppen uitknijpen. Water geven.
• Juli: Begin van de bloei. Water geven bij droogte.
• Augustus: Bloei en vruchtzetting. Steun plaatsen.
• September: Lantaarns worden bruin. Takken snijden om te drogen.
• Oktober: Planten opruimen. Lantaarns verwijderen als je geen zaailingen wil.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Zegekruid hoort bij de nachtschadefamilie en is in al zijn delen giftig, vooral de zaden in de bessen. De papierachtige lantaarns lijken op die van de goudbes (Physalis peruviana), waarvan de bes wel eetbaar is: bij de goudbes zit er een sappige, oranje bes in en zijn de bloemen geel, bij zegekruid een droge, bruinige bes vol zaadjes en zijn de bloemen lichtblauw. Eet dus niets uit een lantaarn die je niet zeker kent. Houd kinderen, katten, honden en grazende dieren weg van de plant en bewaar droogboeketten buiten hun bereik. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De geslachtsnaam eert Nicander van Colophon, een Griekse dichter en arts uit de tweede eeuw voor Christus die over vergiften schreef.
• De Engelse naam ‘shoo-fly plant’ komt van het volksgeloof dat de plant vliegen verjaagt.
• De plant hoort bij de nachtschadefamilie, net als aardappel, tomaat en wolfskers.