IJzerhard

Hoe herken je een ijzerhard?

Groeivorm

Vaste plant van 1–1,5 m hoog en 40–50 cm breed, met rechte, vierkante, vertakte stengels.

Blad

Tegenoverstaand, lancetvormig tot smal eirond, 8–15 cm, getand en ruw aan de rand; soms met een paar lobben aan de voet.

Bloem

Kleine bloemen in smalle aren van 10–15 cm, samen in een kandelaarvormige pluim, van juli tot september.

Kleur

Blauwpaars; er bestaan ook witte en roze rassen.

Wortels

Vezelig wortelstelsel dat in vochtige grond ondiep blijft en makkelijk te delen is.

Bloei: juli–september · Zaaien: maart · Planten: april–mei en september · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juli tot september met blauwpaarse kandelaars, wanneer veel andere vaste planten al bijna uitgebloeid zijn.
• Trekt bijen, hommels en vlinders aan.
• De rechte, open groeivorm brengt structuur zonder dat hij veel plaats inneemt.
• Geschikt voor vochtige grond en zelfs voor de rand van een vijver.
• Zaait zich uit, zodat je gratis nieuwe planten krijgt.

Waar staat een ijzerhard graag?

• Volle zon: hoe meer zon, hoe steviger de stengels en hoe rijker de bloei.
• Vochtige tot natte grond: leem, klei of veengrond; zuur tot kalkrijk.
• Gewone tot vochtige grond is ook goed zolang hij niet langdurig droog staat.
• Reken op 50 cm ruimte per plant; in groepen van drie tot vijf planten komt hij het best tot zijn recht.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,2 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Rode zonnehoed: Roze bloemen met een bruine bol, bloeit in dezelfde periode.
• Zonnebruid: Warme gele en oranje tinten naast de paarse kandelaars.
• Vlambloem: Pluimen in roze en wit in dezelfde zon en vochtige grond.
• Siergrassen: Losse halmen geven een natuurlijke, prairie-achtige sfeer.

Hoe en wanneer plant je een ijzerhard?

Planten in april–mei en september.

1. Plant in april–mei of in september, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en meng er compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Plant op 50 cm afstand van de buren.
5. Geef meteen een flinke gieter water en leg een laag mulch van bladcompost rond de voet.

Verzorgen

Water

Hou de grond vochtig; in droge zomers wekelijks ruim water geven, anders hangt het blad.

Bemesten

In het voorjaar een schep compost of organische mest; meer is niet nodig.

Mulchen

Een laag bladcompost in het voorjaar houdt de grond vochtig en koel.

Steun

Op een winderige plek kan een plantensteun de hoge stengels recht houden.

Delen

Scheur de pol om de 3–4 jaar uit elkaar om hem vitaal te houden; hij blijft toch kortlevend.

Tip: Laat de stengels in de winter staan en knip ze pas in maart: de zaden vallen uit en je krijgt nieuwe planten. Zo houd je de kortlevende ijzerhard in de tuin.

Wanneer snoei je een ijzerhard?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen.

Hoe:

• Knip de verdorde stengels van vorig jaar tot vlak boven de grond.
• Laat de zaadpluimen in de winter staan: ze sieren de tuin en bieden voedsel aan vogels.
• Wil je compactere planten, kort de scheuten in mei met een derde in; dan bloeit hij iets later.

Let op: Hij zaait zich gemakkelijk uit: knip de aren voor de zaden rijp zijn als je geen zaailingen wilt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart binnen: het zaad heeft koude nodig, dus leg het eerst 4–6 weken in vochtig zand in de koelkast. Zaai daarna op 18–20 °C, verspeen en plant na de ijsheiligen uit.

Delen

In het voorjaar de pol met een spade in stukken met wortels en knoppen delen en meteen opnieuw planten.

Stekken

In mei–juni kopstekken van 8–10 cm in vochtige stekgrond; na enkele weken wortelen ze.

Hoe komt een ijzerhard de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in Vlaanderen is geen bescherming nodig.
• Laat de uitgebloeide stengels in de winter staan; ze beschermen de wortelkroon en bieden insecten onderdak.
• Hij is kortlevend: laat hem uitzaaien of deel hem om de 3–4 jaar, zodat er altijd jonge planten zijn.
• In een pot: zet hem op een beschutte plek en laat de pot niet uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op het blad in een warme, droge zomer. Water geven, ruimte laten en aangetast blad wegknippen.
• Hangend blad: Teken van droogte: geef ruim water en mulch de grond.
• Slakken: Aangevreten jonge scheuten in het voorjaar. Raap ze ’s avonds op en strooi grove schors rond de pol.
• Bladluis: Op jonge scheuten en knoppen. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes helpen mee.

Het jaar rond

• Maart: Terugknippen tot vlak boven de grond. Compost geven. Binnen zaaien.
• April: Planten. Delen. Mulch aanbrengen.
• Mei: Planten. Steun plaatsen. Stekken nemen. Eventueel inkorten.
• Juni: Water geven bij droogte. Stekken nemen.
• Juli: Begin van de bloei.
• Augustus: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• September: Bloei. Planten of delen.
• Oktober: Zaadpluimen laten staan.
• November: Rust.
• December: Rust.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De stengels zijn vierkant, een kenmerk dat veel planten uit de ijzerhardfamilie delen.
• De soortnaam hastata betekent ‘speervormig’ en verwijst naar de lobben aan de voet van het blad.
• De kleine bloemen gaan in een ring van onder naar boven open, waardoor één aar weken in bloei kan blijven.