Canarische den

Zo herken je hem

Groeivorm

In het wild een rechte boom van 25–40 m met een eerst kegelvormige, later onregelmatige, open kroon. In een pot blijft hij bij ons 1–3 m.

Naalden

Per drie in een schede, 20–30 cm lang, dun en slap, sierlijk afhangend; helder groen tot geelgroen. Jonge planten hebben de eerste jaren losse, blauwgrijze jeugdnaalden.

Kegels

Eivormig tot kegelvormig, 10–20 cm, glanzend bruin; ze rijpen in hun tweede jaar. Potplanten vormen bij ons zelden kegels.

Stam en schors

Dik, roodbruin tot grijs, met diepe groeven en platen. Op oude stammen zie je vaak korte groene scheuten die uit de stam zelf groeien.

Wortels

Een diepe penwortel en wijd uitgespreide zijwortels, aangepast aan droge, losse vulkanische grond.

Verwarring met

Parasolden: naalden per twee, 10–20 cm en stijver, met een schermvormige kroon en grote, ronde kegels. Zeeden: naalden per twee, stijf, 15–25 cm. Montereyden: ook naalden per drie, maar korter (8–15 cm) en niet hangend, met scheve kegels.

Bloei: april–mei · Snoeien: mei

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste dennen voor wie van lange naalden houdt: jonge planten zijn blauwgroen, oudere frisgroen met hangende naaldbossen.
• Als kuipplant brengt hij een mediterrane sfeer op een zonnig terras of balkon.
• Een boeiend voorbeeld van aanpassing aan vuur: dikke schors en slapende knoppen laten hem na een brand opnieuw uitlopen.
• In zijn thuisland zijn de dennenbossen het leefgebied van de blauwe vinken van Tenerife en Gran Canaria, die nergens anders voorkomen en veel dennenzaad eten.
• Het harsrijke kernhout, ‘tea’ genoemd, is zeer duurzaam en werd op de eilanden gebruikt voor balkons, deuren en plafonds van oude huizen en kerken.

Waar staat een Canarische den graag?

• In het wild: open dennenbossen op vulkanische hellingen van de Canarische Eilanden, vaak in de wolkenzone, op droge, losse, stenige grond.
• Volle zon en warmte; hij verdraagt droogte en wind, maar geen strenge vorst.
• In een pot: een grote kuip met goed doorlatende grond, bijvoorbeeld potgrond met een derde grind of lavakorrels.
• Buiten in de volle grond alleen op de allerzachtste plekken, zoals tegen een zuidmuur in de stad; reken erop dat een strenge winter hem doodt.
• In de winter: een lichte, koele en vorstvrije plek van ongeveer 2–10 °C, zoals een onverwarmde serre of oranjerie.

Mooi samen met

• Kanarische dadelpalm: Nog een kuipplant van de Canarische Eilanden, die je ook vorstvrij overwintert.
• Olijfboom: Grijsgroen blad naast de lange groene naalden op een zonnig terras.
• Rozemarijn: Geurige, droogtebestendige struik voor een pot of een warm, droog plekje.
• Lavendel: Paarse bloemen en een mediterrane geur in de zomer; bijen komen erop af.
• Zonneroosje: Kleurrijke bloemen in de vroege zomer, ook op droge, arme grond.

Hoe en wanneer plant je een Canarische den?

1. Koop een jonge plant bij een kwekerij of tuincentrum met mediterrane planten. Haal nooit zaailingen uit het wild, ook niet op vakantie op de Canarische Eilanden.
2. Kies een zware, stabiele kuip van minstens 40–50 cm breed met afvoergaten, en leg onderin een laag grind.
3. Vul met goed doorlatende potgrond gemengd met grind of lavakorrels en plant even diep als in de oude pot.
4. Zet de pot vanaf half mei, na de laatste nachtvorst, op de zonnigste plek van tuin of terras.
5. Geef na het planten flink water en laat de grond daarna tussen twee beurten oppervlakkig opdrogen.
6. Verpot jonge planten om de twee à drie jaar in april naar een iets grotere pot.

Verzorgen

Water

In de zomer regelmatig, zodra de bovenste centimeters droog zijn; laat nooit water in de schotel staan. In de winter heel weinig.

Bemesten

In een pot van april tot juli eens per maand een beetje organische mest; in de volle grond niet nodig.

Overwinteren

Binnenzetten voor de eerste strenge vorst, meestal in november. Een lichte, koele, vorstvrije plek van 2–10 °C is ideaal; een warme woonkamer is te donker en te droog.

Buiten zetten

Vanaf half mei; laat hem eerst een week wennen in de halfschaduw, zodat de naalden niet verbranden.

Wind

Een grote pot met een hoge den waait makkelijk om: zet hem beschut of verzwaar de pot met stenen.

Tip: Overwinter de Canarische den licht en koel in plaats van warm: in een onverwarmde serre of een koele, heldere gang blijft hij gezond, in een warme woonkamer verliest hij zijn naalden.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: mei.

Wanneer: Weinig nodig. Wil je hem compact houden, knip dan in mei de nieuwe scheuten (de ‘kaarsen’) in.

Hoe:

• Knip of breek in mei de jonge, nog zachte kaarsen met de helft tot twee derde in: de plant blijft compacter en vertakt beter.
• Haal dode of bruine takken weg tot op gezond hout met naalden.
• Laat bij een jonge plant de topscheut staan, anders verliest hij zijn vorm.

Let op: Snoei niet in kaal hout zonder naalden: in een pot loopt hij daar zelden opnieuw uit, ook al kan een oude boom in het wild dat na een brand wel.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai in maart–april binnen of in een serre bij 18–20 °C, in luchtige zaaigrond; de zaden kiemen meestal binnen enkele weken zonder voorbehandeling. Pot de zaailingen apart zodra ze een paar centimeter hoog zijn.

Stekken

Lukt bij dennen zelden; zaaien is de gewone manier.

Hoe komt een Canarische den de winter door?

Winterhard tot −8 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: alleen kortstondig bestand tegen enkele graden vorst, rond −8 °C voor een oudere, goed afgeharde plant. In een pot bevriezen de wortels veel sneller.
• Overwinter hem vorstvrij op een lichte, koele plek en geef weinig water.
• Hij blijft groen; wat oudere naalden worden in de winter geel en vallen af, dat is normaal.
• Zet hem in april bij zacht weer al overdag buiten, maar haal hem binnen zolang er nachtvorst dreigt.

Ziektes en plagen

• Vorstschade: Bruine naalden en dode scheuten na een koude nacht. Tijdig binnenzetten is de enige echte oplossing.
• Wortelrot: Gele naalden en een kwijnende plant door te natte grond, vooral in de winter. Zorg voor afvoergaten, grind in de grond en matig water.
• Spint: In een droge, warme overwinteringsruimte kunnen kleine mijten de naalden dof en grauw maken. Koel overwinteren en af en toe verluchten helpt.
• Naaldval: Veel bruine naalden na het binnenzetten: meestal te weinig licht of een te warme plek. Zet hem lichter en koeler.
• Omwaaien: Een hoge den in een pot vangt veel wind. Verzwaar de pot of zet hem beschut.

Het jaar rond

• Januari: Overwinteren: licht, koel en vorstvrij. Heel weinig water.
• Maart: Zaaien binnen. Op zachte dagen verluchten.
• April: Verpotten indien nodig. Overdag buiten bij zacht weer. Oudere planten kunnen bloeien.
• Mei: Vanaf half mei buiten, eerst in de halfschaduw. Kaarsen innijpen om compact te houden. Bloei.
• Juni: Volle zon. Regelmatig water en maandelijks een beetje mest.
• Juli: Water geven bij hitte. Laatste bemesting.
• Augustus: Water geven. Pot beschermen tegen omwaaien bij onweer.
• Oktober: Minder water. Binnenzetten bij de eerste nachtvorst.
• November: Binnen op een lichte, koele, vorstvrije plek.
• December: Rust. Af en toe controleren op spint en uitdroging.

Wist je dat?

• Het kernhout van oude bomen, ‘tea’, zit zo vol hars dat het bijna niet rot. Het werd eeuwenlang gebruikt voor de typische houten balkons en plafonds van Canarische huizen en kerken.
• Na een bosbrand lijken de stammen dood en zwart, maar binnen enkele maanden verschijnen er overal nieuwe groene scheuten op stam en takken.
• De lange naalden vangen druppels uit de mist die door de bossen trekt; dat water drupt op de grond en komt zo het bos ten goede.