Monnikskap

Hoe herken je een monnikskap?

Groeivorm

Rechtopgaande pol van 1,2 m hoog en 50 cm breed, met stijve, bebladerde stengels.

Blad

Leerachtig, glanzend donkergroen, diep handvormig ingesneden en gezaagd.

Bloem

Trossen helmvormige bloemen in diep violetblauw, in september en oktober.

Wortels

Vlezige, knolachtige wortels, die het giftigst zijn van de hele plant.

Giftigheid

Alle delen zijn zeer giftig, ook bij aanraking van het sap.

Bloei: september–oktober · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart en november

Waarom in je tuin?

• Een van de laatste vaste planten die bloeien: diepblauw in september en oktober.
• Hommels zijn dol op de bloemen en vinden er laat in het seizoen nog voedsel.
• Groeit ook in halfschaduw, waar weinig andere herfstbloeiers zo rijk bloeien.
• Een mooie snijbloem voor herfstboeketten; snijd wel met handschoenen.
• Zeer winterhard en langlevend: hij hoeft zelden gescheurd te worden.

Waar staat een monnikskap graag?

• Zon of halfschaduw; in volle zon alleen als de grond vochtig blijft.
• Voedzame, vochthoudende leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk.
• Vochtig tot nat, maar niet in stilstaand water; uitdroging geeft bruine bladranden.
• Plant op 50 cm afstand, midden of achteraan in de border.
• Niet naast de moestuin, een speelplek of een weide met paarden of koeien.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,2 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Paarse en roze bloemen naast het diepe blauw, in dezelfde maanden.
• Japanse anemoon: Witte of roze bloemen die tegelijk bloeien, ook in halfschaduw.
• Zilverkaars: Witte, geurende aren in de herfst, op dezelfde vochtige grond.
• Siergrassen: Luchtige pluimen als contrast met de stijve stengels.

Hoe en wanneer plant je een monnikskap?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren is.
2. Graaf een plantgat dubbel zo breed als de kluit en meng er compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, zodat de knoppen net onder de grond zitten.
4. Houd 50 cm tussen de planten.
5. Geef flink water en leg een laag bladcompost rond de voet.
6. Draag handschoenen bij het planten en was daarna je handen.

Verzorgen

Water

Houd de grond vochtig; geef in droge zomers wekelijks ruim water.

Bemesten

In het voorjaar compost of organische mest.

Mulchen

Een laag bladcompost in april houdt de wortels koel en vochtig.

Steun

‘Arendsii’ staat meestal stevig; hogere vormen hebben op een winderige plek steun nodig.

Rust

Laat hem ongestoord groeien: een oude pol bloeit het rijkst.

Tip: Zet hem midden of achteraan in de border, waar kinderen en huisdieren er niet bij komen: zo geniet je zonder risico van de late, diepblauwe bloei.

Wanneer snoei je een monnikskap?

Snoeimaanden: maart en november.

Wanneer: Na de bloei, in november, of in maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide stengels af tot 10 cm boven de grond.
• Haal in maart het dode blad weg en ruim alles op.
• Gooi het snoeiafval in de gft-container, nooit in een weide of bij dieren.

Let op: Draag handschoenen en lange mouwen: het giftige sap kan via de huid in het lichaam komen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart of oktober: graaf de pol op, deel hem in stukken met elk een paar knolwortels en knoppen en plant ze meteen. Werk altijd met handschoenen.

Hoe komt een monnikskap de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De stengels sterven na de bloei af; in maart–april loopt de plant weer uit.
• In een pot: zet hem beschut tegen een muur en houd de potgrond licht vochtig.

Ziektes en plagen

• Bruine bladranden: Teken van droogte of te veel zon. Geef ruim water en mulch de grond.
• Omvallende stengels: Op een winderige plek of op te rijke grond. Steun geven.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge nazomers. Geef water aan de voet en knip aangetaste bladeren weg.
• Wortelrot: De stengels verwelken in stilstaand water. Zorg voor grond die vochtig blijft maar wel afwatert.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels opruimen. Planten of scheuren. Compost geven.
• April: Planten. Mulch aanbrengen.
• Mei: Steun plaatsen bij hoge vormen.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte. De stengels groeien.
• Augustus: Ruim water geven. De bloemknoppen verschijnen.
• September: Begin van de bloei. Bloemen snijden met handschoenen.
• Oktober: Volle bloei. Planten of scheuren.
• November: Uitgebloeide stengels afknippen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Monnikskap is een van de giftigste planten van Europa: alle delen, vooral de wortel, bevatten aconitine, dat zelfs via de huid kan worden opgenomen. Draag altijd handschoenen bij het terugsnoeien, scheuren of plukken van bloemen, was daarna je handen en zet de plant niet waar kinderen spelen. Nooit eten, ook niet als kruid of thee. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De opvallende helm is geen kroonblad maar een kelkblad; de echte kroonbladen zijn omgevormd tot nectarklieren die onder de kap verborgen zitten.
• Vooral hommels met een lange tong kunnen bij de nectar onder de helm.
• Het ras ‘Arendsii’ is genoemd naar de Duitse kweker Georg Arends.