Afrikaanse lelie

Hoe herken je een Afrikaanse lelie?

Groeivorm

Dichte pol van riemvormig blad, met bloemstelen tot ongeveer 70 cm en een breedte van zo’n 50 cm.

Blad

Lang, smal en riemvormig, donkergroen en wat leerachtig; groenblijvend.

Bloem

Ronde schermen van tientallen trechtervormige bloemen op kale stelen, in juli–augustus.

Kleur

Meestal diepblauw tot violetblauw; de vorm ‘Albus’ bloeit wit.

Wortels

Dikke, vlezige wortels uit een korte wortelstok, die een pot helemaal kunnen vullen.

Bloei: juli–augustus · Planten: april–mei

Waarom in je tuin?

• Grote, blauwe of witte bloembollen in juli–augustus, een echte zomersfeer op het terras.
• Een mooie, langhoudbare snijbloem voor een grote vaas.
• Bijen en hommels komen graag op de bloemen af.
• Groenblijvend: de pol blijft het hele jaar sierlijk, ook in de wintersberging.
• Weinig werk: hij houdt van een krappe pot en hoeft zelden verpot te worden.

Waar staat een Afrikaanse lelie graag?

• Volle zon, op een warme, beschutte plek; in de schaduw bloeit hij nauwelijks.
• Goed doorlatende, lemige potgrond, neutraal tot licht kalkrijk, gemengd met wat zand of grind.
• Normaal vochtig in de zomer, maar nooit nat: water moet vlot weg kunnen.
• In een stevige pot die maar net groter is dan de wortelkluit; in de volle grond enkel op de zachtste plekken met strenge bescherming.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,7 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -3 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Lavendel: Ook een zonaanbidder voor pot of terras, met fijn grijs blad naast het riemvormige blad.
• Olijfboom: Samen in potten op het terras: een zuiderse sfeer.
• Siergrassen: Luchtige pluimen die mooi afsteken tegen de ronde bloembollen.
• Prachtkaars: Fijne, witte of roze bloempjes die de hele zomer door bloeien.
• Rozemarijn: Grijsgroen, geurend en even dol op zon en een goed doorlatende pot.

Hoe en wanneer plant je een Afrikaanse lelie?

Planten in april–mei.

1. Plant of verpot in april–mei, voor de nieuwe groei goed op gang komt.
2. Kies een stevige, zware pot met een gat in de bodem, maar net groter dan de kluit: in een te grote pot maakt hij vooral blad.
3. Leg onderin een laag grind of potscherven en vul aan met potgrond gemengd met wat tuingrond en scherp zand.
4. Zet de plant even diep als voorheen, met de aanzet van het blad net boven de grond, en druk aan.
5. Geef water en zet de pot pas na half mei, als er geen nachtvorst meer komt, buiten in de volle zon.

Verzorgen

Water

Van mei tot augustus geregeld water; laat de bovenste centimeters tussendoor opdrogen. Vanaf september minder, in de winter heel weinig maar niet kurkdroog.

Bemesten

Van april tot augustus om de twee weken mest voor bloeiende planten. Stop in september.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide stelen onderaan af, of laat ze staan voor de sierlijke zaaddozen.

Verpotten

Pas als de pot barst of de wortels er bovenuit groeien, meestal om de 4–5 jaar, in het voorjaar.

Snijbloemen

Snij de stelen als de eerste bloemen in het scherm opengaan.

Tip: Kweek hem in een pot die je vorstvrij en licht overwintert, en verpot niet te vaak: hoe krapper de pot, hoe meer bloemen.

Wanneer snoei je een Afrikaanse lelie?

Wanneer: Hij wordt niet gesnoeid. Knip alleen uitgebloeide bloemstelen en geel of beschadigd blad weg.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstelen na de bloei onderaan af, tenzij je de zaaddozen wil laten staan.
• Haal geel of afgestorven blad aan de voet weg.
• Knip in het voorjaar door vorst beschadigde bladeren weg; nieuw blad groeit snel bij.

Let op: Knip geen gezond groen blad weg: de plant heeft het nodig om volgend jaar te bloeien.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei, bij het verpotten: snijd of steek de wortelkluit met een scherp mes of een spade in stukken met elk een paar scheuten. Gedeelde planten slaan soms een jaar bloei over.

Zaaien

Zaai rijp zaad in het voorjaar binnen in een lichte, warme ruimte. Zaailingen bloeien pas na enkele jaren en lijken niet altijd op de moederplant.

Hoe komt een Afrikaanse lelie de winter door?

Winterhard tot −3 °C: beschermen in strenge winters.

• Hij verdraagt maar een paar graden vorst, tot ongeveer −3 °C: in België overwinter je hem vorstvrij.
• Zet de pot voor de eerste strenge nachtvorst, meestal in oktober–november, op een lichte, koele plek van ongeveer 5–10 °C, zoals een koude serre, een lichte garage of een onverwarmde veranda.
• Geef in de winter heel weinig water, net genoeg om het blad gezond te houden. Te warm en te donker overwinteren kost bloemen.
• Zet hem na half mei weer buiten, eerst een paar dagen op een beschutte plek zodat het blad niet verbrandt.

Ziektes en plagen

• Weinig bloei: Meestal een te grote pot, te weinig zon, te veel stikstof of een te warme overwintering. Kweek krap, in de volle zon, en overwinter koel en licht.
• Wortelrot: Het blad wordt geel en slap, de wortels zacht en bruin, vaak door natte potgrond in de winter. Geef minder water en zorg voor een goede afwatering.
• Slakken: Schuilen tussen het blad en vreten aan blad en jonge bloemknoppen. Kijk ’s avonds na en raap ze weg.
• Vorstschade: Glazig, later bruin blad na een nachtvorst. Knip het weg en haal de pot de volgende keer op tijd binnen.

Het jaar rond

• Januari: Koel en licht overwinteren. Heel weinig water.
• Maart: Iets meer water als het blad begint te groeien.
• April: Verpotten of delen als het nodig is. Beginnen met bemesten.
• Mei: Na half mei buiten in de volle zon zetten.
• Juni: Bloemstelen verschijnen. Water en mest geven.
• Juli: Bloei. Geregeld water geven. Bloemen snijden voor de vaas.
• Augustus: Bloei. Laatste mestbeurt.
• September: Uitgebloeide stelen wegknippen. Minder water geven.
• Oktober: Voor de eerste strenge nachtvorst binnenzetten.
• December: Rust. Koel, licht en bijna droog houden.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de Afrikaanse lelie (agapanthus) zijn giftig, vooral de vlezige wortels en het sap: opeten kan de mond irriteren, met een branderig gevoel en kwijlen, en braken, buikpijn en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. Op de huid kan het sap roodheid en jeuk geven: draag handschoenen als je de pol deelt, verpot of het oude blad weghaalt, en was daarna je handen. Laat kinderen en huisdieren niet aan de wortels knagen die bij het delen vrijkomen. Ondanks de naam is ze geen echte lelie (Lilium), en dus voor katten niet zo gevaarlijk als lelies, maar zet een pot die binnen of in de serre overwintert, en een vaas met bloemen, toch buiten het bereik van katten en honden die aan blad knabbelen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam komt van de Griekse woorden agape, ‘liefde’, en anthos, ‘bloem’: de bloem van de liefde.
• Veel planten die als Agapanthus africanus verkocht worden, zijn eigenlijk hybriden of de verwante soort Agapanthus praecox.
• Ondanks de naam ‘lelie’ is hij geen echte lelie: hij hoort bij de amaryllisfamilie, net als narcis en ui.