Kumquat

Hoe herken je een kumquat?

Groeivorm

Compacte, dicht vertakte struik of boompje; in een pot 1–2 m hoog en ongeveer 1 m breed.

Blad

Lancetvormig, 4–9 cm, glanzend donkergroen en leerachtig; groenblijvend.

Bloem

Kleine witte bloemetjes met vijf kroonblaadjes, alleen of in kleine groepjes in de bladoksels, in juni–augustus.

Geur

Zoet en typisch voor citrus, zoals oranjebloesem.

Vrucht

Ovaal of rond, 2–4 cm, goudoranje als ze rijp zijn in de late herfst en de winter; zoete schil en zuur vruchtvlees.

Wortels

Fijn en vrij ondiep; gevoelig voor natte voeten en kalkrijk water.

Bloei: juni–augustus · Oogst en vruchten: december–maart · Planten: april–mei · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Het hele jaar glanzend groen blad op het terras of in de serre.
• Geurende witte bloemen in de zomer.
• Oranje vruchtjes in de winter, als er weinig kleur is.
• De vruchtjes eet je met schil en al, of je maakt er confituur of gekonfijte vruchtjes van.
• Compact, traag groeiend en zelfbestuivend: ideaal voor een grote pot.

Waar staat een kumquat graag?

• Zo zonnig mogelijk: in de zomer buiten op een warm, beschut terras.
• Luchtige, goed doorlatende potgrond, licht zuur tot neutraal, met wat zand of grind.
• Gelijkmatig vochtig, nooit kletsnat; laat geen water in de schotel staan.
• In de winter licht en vorstvrij, bij 5–10 °C, bijvoorbeeld in een onverwarmde serre of een koele, lichte ruimte.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -5 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Olijfboom: Een mediterrane potplant die van dezelfde zonnige, warme plek houdt.
• Laurier: Groenblijvend en geurend, in een pot naast de kumquat.
• Lavendel: Zilvergrijs blad en paarse bloemen voor dezelfde zonnige plek.
• Rozemarijn: Een geurend keukenkruid in een pot ernaast.

Hoe en wanneer plant je een kumquat?

Planten in april–mei.

1. Pot op of verpot in april–mei, bij het begin van de nieuwe groei.
2. Kies een pot die maar 3–5 cm breder is dan de oude, met een gat in de bodem en een laag grind of kleikorrels onderin.
3. Gebruik potgrond voor citrus, of gewone potgrond gemengd met een derde zand of fijn grind.
4. Zet de plant even hoog als voorheen: de stamvoet mag niet onder de grond verdwijnen.
5. Geef goed water en laat het overtollige water weglopen.
6. Zet hem pas na half mei buiten, de eerste week in de halfschaduw, zodat het blad niet verbrandt.

Verzorgen

Water

Geef water als de bovenste 2–3 cm droog aanvoelen, en dan grondig. Gebruik bij voorkeur regenwater: kalkrijk leidingwater geeft gele bladeren.

Bemesten

Van maart tot september elke 1–2 weken een meststof voor citrus; in de winter niet.

Binnen en buiten

Van half mei tot oktober buiten in de zon; binnenhalen voor de eerste nachtvorst.

Oogsten

Pluk de vruchtjes als ze helemaal oranje zijn; ze blijven lang aan de plant hangen. Eet ze vers of maak er confituur of gekonfijte vruchtjes van.

Verpotten

Om de 2–3 jaar in het voorjaar. Bij grote, oude planten ververs je alleen de bovenste laag grond.

Tip: Overwinter hem licht en koel, bij 5–10 °C, en giet met regenwater: zo houdt hij zijn blad en kleuren de vruchtjes mooi oranje. Eet ze met schil en al, want juist de schil is zoet.

Wanneer snoei je een kumquat?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Snoei licht in maart, na de oogst en voor de nieuwe groei begint.

Hoe:

• Knip dode, zwakke en kruisende takjes weg.
• Kort te lange scheuten in tot net boven een blad, zodat de kroon compact en mooi rond blijft.
• Verwijder scheuten die onder de entplek uit de onderstam groeien.
• Snoei niet te hard: een licht gesnoeide plant bloeit en draagt het rijkst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juni–juli: halfrijpe stekken van 10–15 cm in vochtige stekgrond, onder plastic, op een warme plek van 20–25 °C. De beworteling duurt enkele weken tot maanden.

Zaad

Pitten uit een rijpe vrucht kiemen vrij makkelijk, maar zaailingen groeien traag en dragen pas na vele jaren vrucht. Kwekers enten daarom op een onderstam.

Hoe komt een kumquat de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Hij verdraagt een korte, lichte vorst tot ongeveer −5 °C, maar in een pot bevriezen de wortels snel: haal hem in oktober binnen.
• Overwinter licht en koel bij 5–10 °C: in een warme woonkamer laat hij vaak zijn blad vallen.
• Geef in de winter weinig water, alleen als de kluit bijna droog is, en geen mest.
• Zet hem in het voorjaar geleidelijk weer buiten, eerst in de halfschaduw.

Ziektes en plagen

• Schildluis: Bruine bultjes op stengels en bladeren, met kleverig blad en soms zwarte roetdauw. Wrijf ze weg met een doekje of wattenstaafje en spoel de plant af.
• Spint: Fijne spinseltjes en gespikkeld blad in droge, warme lucht binnen. Zet de plant koeler en spuit het blad af met water.
• Gele bladeren: Door kalkrijk gietwater, natte voeten of koude wortels. Giet met regenwater, zorg voor een goede afvoer en geef meststof voor citrus.
• Bladval: Door een plotselinge verhuizing naar een donkere, warme plek of door uitdroging. Overwinter licht en koel en houd de kluit licht vochtig.

Het jaar rond

• Januari: Vruchtjes oogsten. Licht en koel, weinig water.
• Februari: Oogsten. Letten op schildluis.
• Maart: Licht snoeien. Beginnen met bemesten.
• April: Verpotten indien nodig. Meer water geven.
• Mei: Na half mei geleidelijk naar buiten.
• Juni: Bloei. Regelmatig water en mest.
• Juli: Bloei. Stekken nemen.
• Augustus: Bloei. De eerste vruchtjes zetten.
• September: Laatste keer bemesten.
• Oktober: Binnenhalen voor de eerste vorst.
• November: De vruchtjes kleuren oranje. Weinig water.
• December: Eerste vruchtjes oogsten.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (december–maart)

Het kumquatboompje draagt in de winter, van december tot maart, kleine, ovale, oranje vruchtjes. Pluk ze als ze helemaal oranje zijn. Je eet ze met schil en al: de schil is zoet, het vruchtvlees zuur. Lekker vers, gekonfijt, in marmelade, in een salade of bij eend.

Bewaring

Kumquats blijven twee weken goed in de koelkast. Gekonfijt of als marmelade houden ze maanden.

Let op: Eet enkel vruchten van een plant die niet bespoten is: eet de vruchten van een pas gekochte plant pas na een jaar. Spuug de pitjes uit. Het boompje verdraagt een paar graden vorst, maar overwintert in onze streken best koel en licht binnen.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gekonfijte kumquats (Andere · ± 2 potten · 45 min)

Wist je dat?

• De naam kumquat komt uit het Kantonees en betekent ‘gouden sinaasappel’.
• Rond Chinees Nieuwjaar worden kumquatboompjes in China en Vietnam vaak cadeau gegeven of in huis gezet als symbool van voorspoed.
• Hij hoorde vroeger bij een eigen geslacht, Fortunella, genoemd naar de Schotse plantenjager Robert Fortune, die de plant in de 19e eeuw naar Europa bracht.