Cotoneaster

Hoe herken je een cotoneaster?

Groeivorm

Kruipende, platte heester van 15–20 cm hoog, met takken die tot 2 m lang worden en op de grond wortelen.

Blad

Klein, ovaal, 1,5–3 cm, leerachtig en glanzend donkergroen; groenblijvend, in de winter soms paarsig getint.

Bloem

Witte, open bloempjes van ongeveer 1 cm, alleen of per twee, in mei en juni.

Vrucht

Kleine, ronde, koraalrode bessen vanaf september, die lang aan de takken blijven.

Wortels

Fijn en vertakt; de takken maken nieuwe wortels waar ze de grond raken.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart–april

Waarom in je tuin?

• Een groenblijvende bodembedekker die het hele jaar groen geeft en onkruid onderdrukt.
• Houdt met zijn wortelende takken de grond van een talud of helling vast.
• De witte bloempjes in mei–juni zijn een trekpleister voor bijen.
• Rode bessen in de herfst en winter: voedsel voor vogels.
• Groeit in zon, halfschaduw én schaduw, op bijna elke grond.

Waar staat een cotoneaster graag?

• Zon, halfschaduw of schaduw; in de zon bloeit hij het rijkst en draagt hij de meeste bessen.
• Elke gewone tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot gewoon vochtig; eenmaal geworteld verdraagt hij een droge periode goed.
• Reken op 3–4 planten per m² voor een snel gesloten bodembedekking.
• Geschikt voor taluds, hellingen en onder grotere heesters.

Licht

Zon, halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Narcis: Steekt in het voorjaar door de lage mat en bloeit geel boven het donkere blad.
• Rotsooievaarsbek: Een andere sterke bodembedekker voor zon en schaduw, met roze bloemen in juni.
• Mahonie: Een hogere, groenblijvende heester met gele bloemen in het vroege voorjaar, voor achteraan.
• Siergrassen: Een luchtig contrast boven de platte, donkere mat.

Hoe en wanneer plant je een cotoneaster?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Maak de grond eerst onkruidvrij en haal vooral wortelonkruid zoals kweek en zevenblad weg.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en zet de plant even diep als in de pot.
4. Plant 3–4 stuks per m², op ongeveer 50–55 cm van elkaar.
5. Geef ruim water en leg een laag houtsnippers tussen de planten tegen onkruid.
6. Hou het eerste jaar het onkruid weg tot de planten aan elkaar groeien.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte geregeld water geven; daarna is dat zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig. Eventueel in het voorjaar wat compost.

Wieden

De eerste een à twee jaar wieden, tot de takken een gesloten mat vormen.

Bladafval

Hark in de herfst dikke lagen gevallen bladeren van de mat, zodat hij niet verstikt.

Bijknippen

Enkel takken inkorten die over een pad of het gazon groeien.

Tip: Haal vóór het planten alle wortelonkruid weg en leg een laag houtsnippers tussen de jonge planten: eens de mat gesloten is, heb je er bijna geen werk meer aan.

Wanneer snoei je een cotoneaster?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: Snoeien is zelden nodig. Knip in maart–april takken in die te ver uitlopen of over een pad of rand groeien.

Hoe:

• Knip te lange takken terug tot net boven een zijtak.
• Haal dode of door de winter beschadigde takken weg.
• Een oude, kale plant kun je in het voorjaar flink inkorten; meestal loopt hij goed opnieuw uit.

Let op: Snoei liefst niet in de zomer of herfst: dan knip je de bessen voor de vogels weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggers

De takken wortelen vanzelf waar ze de grond raken. Knip in het voorjaar of de herfst een gewortelde tak los en plant hem elders.

Halfrijpe stekken

In juli–augustus stekken van 10 cm nemen, in vochtige stekgrond onder plastic of in een koude bak zetten. Na enkele weken vormen ze wortels.

Hoe komt een cotoneaster de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: in België is meestal geen bescherming nodig.
• In strenge winters of op een plek met koude, droge oostenwind kan het blad bruin worden of afvallen; in het voorjaar loopt hij weer uit.
• De bessen blijven in de winter hangen en zijn voer voor merels en lijsters.
• In een pot of bak: zet hem beschut en geef bij droog winterweer af en toe water.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Bloemen, bladeren en twijgtoppen worden plots bruin tot zwart, alsof ze verschroeid zijn, en de toppen krullen om als een herdersstaf. Knip aangetaste takken ruim in het gezonde hout weg, ontsmet je schaar en gooi het afval niet op de composthoop.
• Bladluis: Kleine luizen op de jonge twijgen in het voorjaar. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes en vogels doen de rest.
• Schildluis: Bruine, bolle schildjes op de takken. Wegborstelen of de aangetaste takken wegknippen.
• Onkruid in de mat: Gras en wortelonkruid groeien tussen de takken. Plant op onkruidvrije grond en wied de eerste jaren regelmatig.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Te lange of bevroren takken wegknippen.
• April: Planten. Wieden en mulchen.
• Mei: Bloei: vol bijen.
• Juni: Bloei. Wieden tussen de jonge planten.
• Juli: Halfrijpe stekken nemen. Jonge planten water geven bij droogte.
• September: Rode bessen. Planten.
• Oktober: Planten. Gevallen bladeren van de mat harken.
• December: Bessen als wintervoer voor vogels.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De rode bessen van cotoneaster zijn licht giftig: de zaden bevatten stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken. Wie er een paar eet, merkt meestal niets, maar een grotere hoeveelheid kan buikpijn, braken en diarree geven, ook bij honden en katten. De bessen hangen van de herfst tot diep in de winter, vaak op kinderhoogte of bij de kruipende soorten vlak langs een pad, en trekken kleine kinderen aan. Leer hen dat het bessen voor de vogels zijn en pluk ze weg waar peuters spelen. Vogels eten ze wel zonder problemen en verspreiden zo de zaden. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De plant is genoemd naar de Duitse botanicus Udo Dammer.
• De naam Cotoneaster komt van het Latijnse cotoneum (kweepeer) en het achtervoegsel -aster (lijkend op): de plant werd met een kweepeer vergeleken.
• Cotoneasters horen bij de rozenfamilie, net als appel, peer en meidoorn.