Cotoneaster

Hoe herken je een cotoneaster?

Groeivorm

Brede, groenblijvende struik van ongeveer 3 m hoog en 3 m breed, met boogvormig overhangende takken.

Blad

Ovaal, 4–8 cm, leerachtig en donkergroen met diep ingedrukte nerven; de onderkant is grijs tot witachtig behaard.

Bloem

Platte schermen van kleine roomwitte bloempjes in juni–juli.

Vrucht

Kleine, eivormige rode bessen in dichte trossen. Ze kleuren in de herfst en blijven vaak tot diep in de winter hangen.

Wortels

Diep en sterk vertakt: oudere struiken verdragen droogte goed, maar laten zich moeilijk verplanten.

Bloei: juni–juli · Planten: april–mei en september–oktober · Snoeien: maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend: het hele jaar door een dichte, donkergroene struik of haag.
• Rode bessen van de herfst tot diep in de winter, als er weinig kleur in de tuin is.
• Bijen en hommels bezoeken de bloemen in juni–juli; merels, lijsters en soms pestvogels eten in de winter de bessen.
• Goede vrij uitgroeiende of geschoren haag, ook als windscherm.
• Weinig veeleisend: verdraagt droogte, kalk en arme grond.

Waar staat een cotoneaster graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon bloeit hij rijker en draagt hij meer bessen.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; natte voeten in de winter verdraagt hij slecht.
• Verdraagt wind en stadsklimaat, dus ook geschikt als windscherm.
• Als haag plant je op 60–70 cm; als losse struik reken je op 2,5–3 m ruimte.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

3 m hoog, 3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -18 °C)

Mooi samen met

• Hulst: Ook groenblijvend en met rode bessen: samen een dichte vogelhaag.
• Mahonie: Gele bloemen in de late winter en blauwe bessen, op dezelfde droge grond.
• Witte kornoelje: Ondanks de naam rode takken in de winter, mooi naast het donkergroene blad.
• Kleine maagdenpalm: Groenblijvende bodembedekker met blauwe bloempjes onder de struik.

Hoe en wanneer plant je een cotoneaster?

Planten in april–mei en september–oktober.

1. Plant in april–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of kurkdroog is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en maak de bodem van het gat los; op zware, natte klei meng je er wat grof zand door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Voor een haag span je een koord en plant je op 60–70 cm; als losse struik houd je 2,5–3 m afstand.
5. Geef meteen een flinke gieter water en het eerste jaar wekelijks bij droogte.
6. Mulch rond de voet met compost of houtsnippers tegen onkruid.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte; daarna redt hij zich ook in droge zomers.

Bemesten

Meestal niet nodig; op arme grond in maart een schep compost.

Haag scheren

Eén keer per jaar volstaat voor een nette haag: in maart of na de bloei in augustus.

Onkruid

Houd de voet van een jonge haag de eerste jaren onkruidvrij met een laag mulch.

Zaailingen

Trek de zaailingen die vogels in en rond de tuin uitzaaien tijdig uit.

Tip: Laat de bessen in de winter aan de struik: ze lokken merels en lijsters. Wil je veel bessen, snoei dan vooral in maart en scheer na de bloei maar licht.

Wanneer snoei je een cotoneaster?

Snoeimaanden: maart en augustus.

Wanneer: In het vroege voorjaar, in maart, of na de bloei, in augustus. Een losse struik heeft weinig snoei nodig.

Hoe:

• Losse struik: knip in maart alleen dode, beschadigde of te lange takken weg, net boven een zijtak, zodat de natuurlijke boogvorm blijft.
• Haag: scheer in augustus de lange nieuwe scheuten in en spaar waar het kan de trossen jonge bessen.
• Een te grote struik verjong je in maart door verspreid over twee of drie jaar telkens enkele oude takken aan de voet weg te zagen.
• Snoei bij droog weer en ontsmet je snoeischaar: zo verklein je de kans op bacterievuur.

Let op: Hoe meer je na de bloei wegknipt, hoe minder bessen je krijgt: wil je veel bessen, snoei dan vooral in maart en met mate.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Halfrijpe stekken

In augustus–september stekken van 10–15 cm met een hieltje in een mengsel van zand en potgrond, in een koude bak of onder plastic. Ze wortelen in de loop van de herfst of het volgende voorjaar.

Afleggen

Een lage tak in het voorjaar in de grond vastpinnen en afdekken met aarde; na een jaar loskoppelen en verplanten.

Hoe komt een cotoneaster de winter door?

Winterhard tot −18 °C: jonge planten beschermen.

• Winterhard tot ongeveer −18 °C: in de meeste Belgische winters geen probleem.
• In een strenge winter of bij koude oostenwind kan hij een deel van zijn blad verliezen; in het voorjaar loopt hij weer uit.
• Zet jonge planten en planten in een pot beschut tegen vrieswind en wikkel de pot in jute.
• De bessen zijn in de winter voedsel voor merels, lijsters en andere vogels.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Twijgtoppen en bloemtrossen worden plots bruinzwart, alsof ze verbrand zijn, en buigen om als een herdersstaf. Knip ruim in gezond hout weg, ontsmet je snoeischaar na elke knip en gooi het snoeisel niet op de composthoop.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en vogels ze op; anders afspuiten met water.
• Schildluis: Kleine bruine schildjes op de takken en kleverig blad. Borstel ze weg of knip zwaar aangetaste takken weg.
• Weinig bessen: Te veel schaduw of te veel snoei na de bloei. Geef hem meer licht en snoei met mate.

Het jaar rond

• Januari: De bessen voeden de vogels. Niets te doen.
• Februari: Laatste bessen voor de vogels.
• Maart: Losse struiken snoeien of verjongen. Compost op arme grond.
• April: Planten. Letten op bladluis.
• Mei: Planten. Een jonge haag water geven bij droogte.
• Juni: Begin van de bloei. Bijen op de bloemen.
• Juli: Bloei. Jonge planten water geven bij droogte.
• Augustus: Haag scheren na de bloei. Halfrijpe stekken nemen.
• September: Planten. De bessen kleuren rood.
• Oktober: Planten. De bessen in volle kleur.
• November: Bessen sieren de tuin. Zaailingen uittrekken.
• December: Vogels eten de bessen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De rode bessen van cotoneaster zijn licht giftig: de zaden bevatten stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken. Wie er een paar eet, merkt meestal niets, maar een grotere hoeveelheid kan buikpijn, braken en diarree geven, ook bij honden en katten. De bessen hangen van de herfst tot diep in de winter, vaak op kinderhoogte of bij de kruipende soorten vlak langs een pad, en trekken kleine kinderen aan. Leer hen dat het bessen voor de vogels zijn en pluk ze weg waar peuters spelen. Vogels eten ze wel zonder problemen en verspreiden zo de zaden. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De naam Cotoneaster komt van het Latijnse cotoneum (kweepeer) en het achtervoegsel -aster, dat ‘een beetje lijkend op’ betekent.
• Lacteus betekent ‘melkwit’ en verwijst naar de roomwitte bloemen.
• Hij bloeit later dan de meeste cotoneasters, vandaar de Engelse naam ‘late cotoneaster’.