Eenstijlige meidoorn

Hoe herken je een eenstijlige meidoorn?

Groeivorm

Struik of kleine boom van 4–10 m met een dichte, ronde kroon; vaak als haag.

Blad

Verspreid, klein (2–5 cm), diep ingesneden met 3–7 lobben.

Schors

Grijsbruin; twijgen met scherpe dorens van 1–2,5 cm.

Bloem

Schermen witte, sterk geurende bloemen in mei.

Vrucht

Rode besjes met één pit (vandaar ‘eenstijlig’).

Verschil met de tweestijlige meidoorn

De tweestijlige meidoorn heeft ondieper gelobd blad en besjes met 2–3 pitten; kruisingen komen veel voor.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: april–mei en september–oktober · Snoeien: juni–september en november–maart

Herkennen per kenmerk: Gelobd blad (zoals een eik) · Witte bloesem · Rode bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Tweestijlige meidoorn (Crataegus laevigata): ondieper gelobd blad en besjes met 2–3 pitten; kruisingen komen veel voor.

Waarom in je tuin?

• Een ondoordringbare, inheemse haag die je strak kan knippen.
• Witte bloesem in mei voor bijen en andere insecten.
• Rode besjes in de herfst voor lijsters, merels en kramsvogels.
• Een veilige nestplaats tussen de dorens.
• Groeit op bijna elke grond, in zon of halfschaduw.

Waar staat een eenstijlige meidoorn graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst.
• Bijna elke grond, van zand tot klei, ook kalkrijk; geen grond die lang onder water staat.
• Als boom 5–6 m breed; als haag past hij in elke tuin.
• Kan bacterievuur dragen: plant hem niet vlak naast appel- of perenbomen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

8 m hoog, 6 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Hazelaar: Samen een gemengde, inheemse haag of houtkant.
• Sleedoorn: Bloeit al in maart–april, voor de meidoorn: samen een doornig struweel voor vogels.
• Hondsroos: Bloeit in juni en geeft rozenbottels in de herfst.
• Wilde kamperfoelie: Klimt door de haag en geurt ’s avonds.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Samen een gemengde inheemse haag, goed voor vogels en insecten: sleedoorn, hazelaar, hondsroos, rode kornoelje, gelderse roos, wilde liguster, spaanse aak, haagbeuk

Liever niet bij

• Fruitbomen die bacterievuur van deze plant kunnen krijgen: appel, peer, nashi

Hoe en wanneer plant je een eenstijlige meidoorn?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of met kluit.
2. Voor een haag: 3–5 planten per meter in één rij, of 5–7 per meter in een dubbele rij in zigzag.
3. Knip haagplanten na het planten een derde terug: zo vertakken ze onderaan.
4. Geef water na het planten, leg een laag mulch en houd de strook de eerste jaren vrij van gras.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig; wat compost in het voorjaar onder een jonge haag.

Jonge haag

Knip een jonge haag de eerste jaren elk jaar wat in, zodat hij van onderen dicht wordt.

Bacterievuur

Kijk in de zomer naar bruinzwarte, als verbrande scheuttoppen die omkrullen als een herdersstaf.

Tip: Plant een gemengde haag met meidoorn, hazelaar, sleedoorn en hondsroos: zo bloeit er van januari tot juni iets en hangen er van september tot in de winter bessen.

Wanneer snoei je een eenstijlige meidoorn?

Snoeimaanden: juni–september en november–maart.

Wanneer: Een haag knip je na de bloei, eind juni, en eventueel eind augustus. Een boom snoei je in de winter.

Hoe:

• Verdraagt zware snoei; een oude haag kan je laten ‘vlechten’ of in de winter terugzetten.
• Knip een haag iets smaller aan de top dan onderaan, zodat ook de onderkant licht krijgt.
• Een vrijstaande meidoorn snoei je weinig: haal dode, kruisende en te lage takken weg.
• Draag stevige handschoenen en lange mouwen tegen de dorens.

Let op: Knip niet in het broedseizoen als er nog vogels in de haag nestelen: kijk het eerst na. Ontsmet je snoeischaar als je takken met bacterievuur wegknipt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Haal de pitten uit rijpe besjes en zaai ze in de herfst buiten in een pot; ze kiemen vaak pas in het tweede voorjaar.

Zaailingen

Vogels zaaien hem vanzelf uit: een jonge zaailing kan je in de winter verplanten naar de haag.

Hoe komt een eenstijlige meidoorn de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De rode besjes blijven vaak tot in de winter hangen: wintervoedsel voor lijsters, merels en kramsvogels.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Bloemen en scheuttoppen worden plots bruinzwart, als verbrand, en de toppen krullen om. Knip aangetaste takken bij droog weer ruim weg tot in het gezonde hout en ontsmet je schaar.
• Spinselmot: In mei–juni zit de haag soms vol grijswitte spinsels met rupsen, die het blad opeten. Ziet er erg uit, maar de struik loopt in de zomer weer uit.
• Meeldauw: Witte, poederige laag op jonge scheuten, vooral bij geschoren hagen. Meestal onschuldig.
• Bladluis: Luizen op jonge scheuten in het voorjaar; mezen en lieveheersbeestjes ruimen ze op.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei van vrije struiken en bomen; een oude haag terugzetten.
• Februari: Wintersnoei; een oude haag laten vlechten.
• Maart: Laatste maand voor wintersnoei en planten.
• Mei: Bloei: witte, geurige bloesem voor de insecten.
• Juni: Haag knippen na de bloei (eind juni), als er geen vogels meer nestelen.
• Juli: Kijk naar bacterievuur en knip aangetaste scheuten weg.
• Augustus: Tweede knipbeurt van de haag eind augustus, als dat nodig is.
• September: Laatste knipbeurt van de haag; de besjes kleuren rood.
• Oktober: Besjes voor de vogels; pitten zaaien.
• November: Haagplantsoen planten; wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei van bomen en vrije struiken.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Ondoordringbare haag en veekering; ook als kleine boom.

Voor de natuur

Een topplant: bloemen voor insecten, bessen voor vogels en een veilige nestplaats.

Eten en drinken

De besjes zijn eetbaar gekookt (gelei), maar smaken flauw; de pit niet eten.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (april)

De jonge, frisgroene blaadjes in april zijn rauw eetbaar, in een salade of op een boterham. In Engeland noemde men ze ‘bread and cheese’.

Bloesem (mei)

Bloesem en jonge blaadjes in mei, bij droog weer, om te drogen voor thee. De bloesem ruikt sterk, voor sommigen wat onaangenaam.

Bessen (september–oktober)

De rode besjes in september en oktober, als ze donkerrood en een beetje zacht zijn. Rauw smaken ze melig en flauw; gekookt en gezeefd geven ze ketchup, gelei of siroop.

Bewaring

Bloesem en blad droog je op een rooster in de schaduw en bewaar je in een gesloten pot, donker, tot een jaar. Besjes kan je invriezen.

Let op: Eet de pitten niet: ze bevatten blauwzuurverbindingen. Zeef ze er altijd uit. Neem je medicijnen voor hart of bloeddruk, drink meidoornthee dan niet regelmatig zonder het met je arts te bespreken. Verwar de besjes niet met die van taxus, hulst of dwergmispel. Meidoorn heeft diep gelobde blaadjes en doorns. Pluk ver van drukke wegen en bespoten velden, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Meidoornthee (Thee · 1 kop · 10 min)
• Meidoornketchup (Andere · ± 500 ml · 1 uur)
• Kruidenkwark met jonge meidoornblaadjes (Gerecht · ± 4 porties (voor op brood) · 15 min + 15 min rusten)
• Gelei van meidoornbessen en appel (Gelei · ± 4 potjes van 250 ml · 1 uur + 3 uur uitlekken)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Zweefvliegen

Open bloemen voor zweefvliegen; veel van hun larven eten bladluizen.

Egels

Beschutting en een strooisellaag vol insecten.

Wist je dat?

• De naam verwijst naar de bloei in mei. Een van de beste struiken voor vogels en insecten.
• Meidoornhagen werden vroeger gevlochten tot een ondoordringbare veekering.
• De bloesem ruikt zoet maar ook wat muf: die geur lokt vooral vliegen en kevers.
• In Engeland gold meidoornbloesem in huis vroeger als onheilbrengend. De bloemen bevatten trimethylamine, een stof die ook bij rotting vrijkomt.
• In het Engelse Glastonbury groeit een meidoornvorm die ook rond Kerstmis bloeit. Volgens de legende ontsproot hij uit de staf van Jozef van Arimathea.