Slaapmutsje

Hoe herken je een slaapmutsje?

Groeivorm

Lage, losse, wat uitwaaierende plant van 20–30 cm hoog en ongeveer 30 cm breed.

Blad

Fijn verdeeld en varenachtig, blauwgrijs.

Bloem

Vier zijdeachtige kroonbladen in een open kom van 5–7 cm breed; ze sluiten ’s avonds en bij somber weer.

Kleur

In het wild fel oranje met een donkerder hart; selecties in geel, crème, roze, rood en zalm.

Vrucht

Lange, smalle, geribde zaaddozen tot 8 cm, die bij rijpheid openspringen en het zaad wegschieten.

Wortels

Een lange penwortel: verplanten lukt bijna nooit.

Bloei: juni–september · Zaaien: maart–mei en september · Snoeien: juli

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juni tot september op de droogste, armste plekjes.
• Droogtebestendig: eenmaal aangeslagen heeft hij nauwelijks water nodig.
• Bijen komen af op het vele stuifmeel.
• Zaait zich elk jaar uit: één keer zaaien en je geniet er jaren van.
• Het blauwgrijze, fijne blad is ook zonder bloemen mooi.
• Ideaal in een grindtuin, tussen tegels of op een zonnige rand.

Waar staat een slaapmutsje graag?

• Volle zon: in de schaduw blijven de bloemen dicht.
• Arme, goed doorlatende zand- of leemgrond, zuur tot kalkrijk. In rijke grond groeit hij weelderig maar bloeit hij minder.
• Droog: natte voeten verdraagt hij slecht.
• Dun uit tot 20–30 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog

Grootte

0,3 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -5 °C)

Mooi samen met

• Korenbloem: Blauw naast oranje, op dezelfde schrale, zonnige plek.
• Vedergras: Luchtige halmen tussen de oranje bloemen in een grindtuin.
• Kattenkruid: Een blauwe wolk die mooi past bij het oranje.
• Lavendel: Grijs blad en paarse aren, ook droogtebestendig.

Hoe en wanneer plant je een slaapmutsje?

1. Zaai in maart–mei of in september ter plaatse; herfstzaaisels bloeien het jaar daarop vroeger.
2. Hark de grond los en fijn, zonder mest of compost.
3. Strooi het zaad dun uit en hark het heel licht in, of bedek het met een dun laagje zand.
4. Druk licht aan en hou het zaaibed vochtig tot de kiemplantjes er zijn, na een tot drie weken.
5. Dun de zaailingen uit tot 20–30 cm: verplanten lukt niet door de penwortel.
6. Daarna is extra water zelden nodig.

Verzorgen

Water

Alleen tijdens het kiemen en in een uitzonderlijk droge periode.

Bemesten

Niet nodig: mest geeft veel blad en minder bloemen.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide bloemen en groene zaaddozen weg voor een langere bloei; laat er op het einde enkele staan voor zaad.

Terugknippen

Een uitgezakte plant in juli met een derde inkorten geeft een nieuwe bloeigolf.

Uitzaaien

Hij zaait zich makkelijk uit; trek zaailingen op ongewenste plekken jong uit.

Tip: Zaai ter plaatse op een zonnige, schrale plek en verplant nooit: de penwortel verdraagt dat niet. Laat een paar zaaddozen rijpen, dan komt hij elk jaar vanzelf terug.

Wanneer snoei je een slaapmutsje?

Snoeimaanden: juli.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. In juli kun je uitgezakte planten met een derde inkorten voor een nieuwe bloeigolf.

Hoe:

• Knip de stengels met een schaar ongeveer een derde in.
• Geef daarna eventueel wat water; na enkele weken bloeit hij opnieuw.
• Verwijder tussendoor uitgebloeide bloemen en groene zaaddozen.
• Laat in september enkele zaaddozen rijpen als hij zich mag uitzaaien.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Laat zaaddozen rijpen tot ze bruin en droog zijn, oogst ze voor ze openspringen en zaai meteen in september of in het voorjaar ter plaatse.

Zelf uitzaaien

Laat zaailingen op een goede plek gewoon staan; ze bloeien het volgende jaar.

Hoe komt een slaapmutsje de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Meestal als eenjarige gekweekt. Jonge planten uit een herfstzaai verdragen vorst tot ongeveer −5 °C.
• In een zachte winter en op droge grond overleeft een plant soms en bloeit hij het jaar daarop opnieuw.
• Natte winters zijn een groter gevaar dan kou: zaai op een goed doorlatende plek.

Ziektes en plagen

• Rot: Planten vergelen en vallen om op natte, zware grond. Zaai op een drogere, doorlatende plek.
• Bladluis: Op knoppen en stengels. Afspuiten met water.
• Slakken: Vreten de kiemplantjes. Bescherm jonge zaaisels en ga ’s avonds rapen.
• Gesloten bloemen: Bij bewolkt weer en ’s avonds is dat normaal. Blijven ze ook bij mooi weer dicht, dan staat hij te schaduwrijk: zaai op een zonnigere plek.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in de nazomer. Weinig schadelijk; knip aangetaste stengels terug.

Het jaar rond

• Maart: Ter plaatse zaaien op een zonnige, schrale plek.
• April: Zaaien. Uitdunnen.
• Mei: Laatste zaaironde. Uitdunnen tot 20–30 cm.
• Juni: Eerste bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• Juli: Volle bloei. Uitgezakte planten met een derde inkorten.
• Augustus: Bloei. Zaaddozen weghalen of laten rijpen.
• September: Laatste bloemen. Zaad oogsten en ter plaatse zaaien voor volgend jaar.
• Oktober: Planten opruimen, of laten staan zodat ze zich uitzaaien.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het is sinds 1903 de officiële staatsbloem van Californië.
• Het geslacht is genoemd naar Johann Friedrich von Eschscholtz, een Baltisch-Duitse arts en natuuronderzoeker die begin negentiende eeuw met een Russische expeditie Californië bezocht.
• De rijpe zaaddozen springen bij warm weer open, soms hoorbaar, en schieten het zaad een eind weg.