Kardinaalsmuts

Hoe herken je een kardinaalsmuts?

Groeivorm

Grote, opgaande struik of kleine, vaak meerstammige boom van ongeveer 4 m hoog en 3 m breed.

Blad

Eirond tot lancetvormig, 5–12 cm, fijn gezaagd en tegenoverstaand; frisgroen in de zomer.

Bloem

Kleine, groenwitte bloempjes in losse trosjes in mei–juni; weinig opvallend.

Vrucht

Roze tot rozerode, vierlobbige doosvruchten die in de herfst openspringen en zaden met een oranje zaadmantel tonen.

Herfstkleur

Rood, roze of soms geel; op een zonnige plek het mooist.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: februari–maart

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste herfststruiken: roze vruchten, oranje zaden en rood blad tegelijk.
• De vruchten blijven vaak nog lang na de bladval aan de kale takken hangen.
• Vogels zoals de roodborst eten de oranje zaadmantels en helpen zo de zaden te verspreiden.
• Volledig winterhard en weinig veeleisend: groeit op zand, leem en klei, ook op kalkrijke grond.
• Mooi als solitair, in een vrij uitgroeiende haag of achteraan in een vogelvriendelijke border.
• Weinig werk: hij hoeft nauwelijks gesnoeid te worden.

Waar staat een kardinaalsmuts graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon zijn de herfstkleur en de vruchtzetting het mooist.
• Elke normale tuingrond: zand, leem of klei, zuur, neutraal of kalkrijk.
• Normaal vochtige, goed doorlatende grond; geen grond die lang nat blijft.
• Geef hem ruimte: reken op 3 m doorsnee, of plant op 1,5–2 m in een vrij uitgroeiende haag.
• Kies een plek waar je de vruchten in de herfst goed ziet, maar niet vlak naast een speelplek of een weide met dieren.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

4 m hoog, 3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Schoonvrucht: Paarse besjes naast de roze vruchten: een sterk herfstduo.
• Rode kornoelje: Rode twijgen in de winter, als de kardinaalsmuts kaal staat.
• Herfstaster: Paarse en blauwe bloemen aan de voet in september–oktober.
• Prachtriet: Pluimen en beweging naast de struik in de herfst.
• Voorjaarsbollen: Sneeuwklokjes en krokussen vullen de grond onder de kale struik in het voorjaar.

Hoe en wanneer plant je een kardinaalsmuts?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed en even diep als de kluit en maak de bodem van het gat los.
3. Zet de struik even diep als in de pot en vul aan met grond gemengd met wat compost.
4. Druk de grond goed aan en geef meteen een flinke gieter water.
5. Zet een jonge, hoge plant op een winderige plek de eerste jaren tegen een paal.
6. Leg een laag mulch van houtsnippers of bladcompost rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte. Eenmaal ingeworteld redt hij zich, behalve in lange, droge zomers.

Bemesten

Op gewone tuingrond niet nodig; wat compost rond de voet in het voorjaar volstaat.

Mulchen

Een laag bladcompost of houtsnippers houdt de grond vochtig en onkruidvrij.

Vruchtzetting

Meerdere struiken of een andere kardinaalsmuts in de buurt geven vaak meer vruchten.

Handschoenen

Draag handschoenen bij het snoeien en het opruimen van gevallen vruchten, en was daarna je handen.

Tip: Plant hem waar de herfstzon erop valt, liefst voor een donkere achtergrond van groenblijvers: dan lichten de roze vruchten en het rode blad echt op.

Wanneer snoei je een kardinaalsmuts?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Nauwelijks nodig: laat hem vrij uitgroeien. Moet je toch snoeien, doe het dan in februari–maart, als hij kaal staat.

Hoe:

• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg, tot op een gezonde zijtak.
• Een te dichte struik dun je uit door een of twee oude takken aan de voet weg te nemen.
• Knip niet alle takken in: dat verstoort de natuurlijke vorm en kost bloemen en vruchten.
• Draag handschoenen: alle plantendelen zijn giftig.

Let op: Snoei niet in de herfst: dan knip je precies de vruchten weg waarvoor je hem plant.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In de herfst verse zaden zonder oranje zaadmantel buiten in een pot of zaaibed zaaien. Ze hebben een koude periode nodig en kiemen in het voorjaar, soms pas na een jaar. Draag handschoenen.

Halfrijpe stekken

In juli–augustus stekken van 10–15 cm met een hieltje nemen en in vochtige stekgrond onder plastic zetten; na het wortelen een jaar in pot opkweken.

Hoe komt een kardinaalsmuts de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De vruchten blijven vaak lang na de bladval hangen en zijn dan een feest voor vogels.
• Jonge planten in een pot zet je in strenge winters beschut, met de pot in jute gewikkeld.

Ziektes en plagen

• Spinselmot: In mei–juni zitten de takken in een wit spinsel vol rupsjes die het blad kaalvreten. Het ziet er erg uit, maar de struik loopt in de zomer opnieuw uit. Knip de nesten weg.
• Bladluis: Zwarte luizen op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en vogels ze op; anders afspuiten met water.
• Weinig vruchten: Te veel schaduw of geen bestuivingspartner in de buurt. Geef meer licht of plant een tweede struik.
• Zwakke herfstkleur: In diepe schaduw kleurt het blad minder. Een zonnige plek geeft de mooiste kleuren.

Het jaar rond

• Februari: Zo nodig dode en kruisende takken wegknippen, met handschoenen.
• Maart: Planten. Compost rond de voet geven.
• April: Planten. Mulch aanbrengen.
• Mei: Bloei. Letten op spinselmot en bladluis.
• Juni: Einde van de bloei. Spinselnesten wegknippen.
• Juli: Halfrijpe stekken nemen. Water geven bij droogte.
• September: De vruchten kleuren roze.
• Oktober: Vruchten springen open, rode herfstkleur. Planten. Zaad zaaien.
• November: Planten. Vogels eten de oranje zaden.
• December: Rust. Laatste vruchten aan de kale takken.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De felgekleurde vruchten van de kardinaalsmuts (roze met oranje zaden) zijn giftig en kunnen bij kinderen en huisdieren braken, diarree en hartstoornissen geven. Ook blad en schors zijn giftig. Vogels eten de zaden wel zonder probleem. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De naam kardinaalsmuts verwijst naar de vorm van de vrucht, die doet denken aan het hoofddeksel van een kardinaal.
• Het Engelse spindle verwijst naar het harde, fijne hout van de verwante inheemse kardinaalsmuts, waarvan vroeger spillen voor het spinnen van wol werden gemaakt.
• Vogels eten alleen de oranje zaadmantel of slikken het zaad mee in, en verspreiden zo de struik.