Wilde kardinaalsmuts

Hoe herken je een wilde kardinaalsmuts?

Groeivorm

Struik of klein boompje van 2–5 m, rechtop met een losse kroon.

Blad

Tegenoverstaand, ovaal-lancetvormig, 5–8 cm, fijn gezaagd; herfstkleur rood.

Schors

Jonge twijgen groen en vierkantig, vaak met kurklijsten.

Bloem

Onopvallende groengele bloempjes in mei.

Vrucht

Roze, vierlobbige doosvruchten die openspringen en oranje zaden tonen (herfst); giftig.

Verschil met de rode kornoelje

De rode kornoelje heeft boogvormige nerven en rode twijgen.

Bloei: mei–juni · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Rode herfstkleur · Oranje bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Rode kornoelje Cornus sanguinea: boogvormige nerven en rode twijgen. Verschil met rode kornoelje

Waarom in je tuin?

• Roze vruchten met oranje zaden en een rode herfstkleur.
• Inheems: bloemen voor insecten, zaden voor roodborstjes.
• Weinig snoei nodig en makkelijk in een gemengde haag.

Waar staat een wilde kardinaalsmuts graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon zijn herfstkleur en vruchten het mooist.
• Liefst kalkhoudende, vruchtbare grond die niet uitdroogt; geen natte voeten.
• Reken op 3 m breed.
• Niet waar kleine kinderen spelen, langs een weide met vee of vlak bij de moestuin.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

5 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Gelderse roos: Rode bessen naast roze vruchten: een feest van herfstkleur in een gemengde haag.
• Hazelaar: Een inheemse struik voor dezelfde haag, met katjes in de winter.
• Wilde liguster: Zwarte bessen en geurige bloei, op dezelfde kalkrijke grond.
• Spaanse aak: Gele herfstkleur naast het rode blad van de kardinaalsmuts.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Samen een gemengde inheemse haag, goed voor vogels en insecten: eenstijlige meidoorn, sleedoorn, hazelaar, hondsroos, rode kornoelje, gelderse roos, wilde liguster, spaanse aak

Hoe en wanneer plant je een wilde kardinaalsmuts?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of met kluit.
2. In een gemengde haag of houtkant: één plant per 1–1,5 m tussen andere inheemse struiken.
3. Zet de struik even diep als hij stond en druk de grond aan.
4. Geef het eerste jaar water bij droogte.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna nauwelijks.

Bemesten

Niet nodig; wat compost op arme grond.

Controle

Kijk in mei–juni naar spinsels van de stippelmot en naar zwarte luizen (zie problemen).

Vruchten

Laat ze hangen voor de vogels, maar houd kinderen uit de buurt.

Tip: Plant hem waar de herfstzon erop valt, liefst voor een donkere achtergrond zoals een hulsthaag: dan lichten de roze vruchten en het rode blad echt op.

Wanneer snoei je een wilde kardinaalsmuts?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: Dode, zieke en gebroken takken kan je het hele jaar verwijderen. Moet er toch gesnoeid worden, doe het dan in de winterrust (november–maart).

Hoe:

• Weinig snoei nodig; dun oude takken uit in de winter.
• Zaag om de paar jaar een van de oudste takken aan de voet weg, zodat er jonge scheuten bijkomen.
• Draag handschoenen en ruim het snoeihout op: ook takken en blad zijn giftig.

Let op: Rond de wintersnoei af vóór half maart, als het broedseizoen begint.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai de oranje zaden zonder hun vruchtvlees in de herfst buiten; ze kiemen vaak pas na anderhalf jaar. Draag handschoenen.

Stekken

Halfverhoute stekken van 10–15 cm wortelen in juli onder glas of folie.

Hoe komt een wilde kardinaalsmuts de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De opengesprongen vruchten blijven vaak tot in de winter hangen, als kleurrijk voedsel voor roodborstjes en andere vogels.

Ziektes en plagen

• Stippelmot: In mei–juni kan de struik helemaal ingesponnen en kaalgevreten worden door de rupsen van de kardinaalsmuts-stippelmot. Spectaculair maar onschuldig: in juli loopt hij weer uit. Knip eventueel de eerste spinsels weg.
• Zwarte bonenluis: De kardinaalsmuts is de winterwaard van de zwarte bonenluis: in het voorjaar zitten de scheuttoppen vol zwarte luizen, die daarna naar bonen en andere planten trekken. Plant hem dus niet vlak bij de moestuin.
• Weinig vruchten: Te veel schaduw geeft weinig bloemen en vruchten; geef hem meer zon.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: oudste takken uitdunnen.
• Februari: Snoeien en planten.
• Maart: Snoei afronden vóór half maart; laatste maand om te planten.
• Mei: Bloei; let op spinsels van de stippelmot en op bladluis.
• Juli: Kaalgevreten struiken lopen weer uit.
• September: De herfstkleur begint; de vruchten kleuren roze.
• Oktober: Vruchten springen open: oranje zaden voor roodborstjes.
• November: Planten; de wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Inheemse struik voor een gemengde haag, met prachtige herfstkleur en vruchten.

Voor de natuur

Roodborstjes eten de zaden.

Let op: Alle delen zijn giftig: niet planten waar kleine kinderen spelen.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Zweefvliegen

Open bloemen voor zweefvliegen; veel van hun larven eten bladluizen.

Wist je dat?

• De vrucht lijkt op de hoed van een kardinaal. Alle delen zijn giftig.
• Van het harde, fijne hout maakte men vroeger spoelen om wol te spinnen: vandaar de Engelse naam spindle.
• Uit de twijgen brandde men tekenhoutskool; in het Frans heet tekenhoutskool daarom nog altijd ‘fusain’.
• Van het harde, fijne hout maakte men vroeger spillen om wol te spinnen, vandaar de Engelse naam ‘spindle’. Het Franse fusain is ook de naam van tekenhoutskool, die van dit hout gemaakt werd.
• In mei en juni zitten de struiken soms helemaal ingepakt in spinsels van rupsen van de kardinaalsmutsstippelmot. Dat ziet er dramatisch uit, maar de struik loopt daarna gewoon opnieuw uit.