Amerikaanse es

Hoe herken je een Amerikaanse es?

Groeivorm

Snelgroeiende loofboom van ongeveer 20 m hoog en 15 m breed, met een rechte stam en een ovale tot ronde kroon.

Blad

Samengesteld, 20–30 cm lang, met meestal 5–9 deelblaadjes; bovenkant donkergroen, onderkant bleek tot witachtig. In de herfst geel tot paarsrood.

Bloem

Kleine, onopvallende bloemetjes in april–mei, voor het uitlopen. De boom is meestal tweehuizig: er zijn mannelijke en vrouwelijke bomen.

Vrucht

Gevleugelde nootjes in hangende trossen aan vrouwelijke bomen, in de herfst en winter.

Schors

Grijs, met ruitvormige groeven die met de leeftijd dieper worden.

Bloei: april–mei · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: februari

Waarom in je tuin?

• Snelle groei: in enkele jaren een stevige, schaduwgevende boom.
• Mooie herfstkleur, van geel tot paarsrood.
• Rechte stam en een ovale tot ronde kroon, geschikt als solitaire boom of in een laan.
• Zeer winterhard en taai, ook op wat zwaardere grond.
• Het sterke, elastische hout wordt gebruikt voor gereedschapssteel en sportartikelen.

Waar staat een Amerikaanse es graag?

• Volle zon voor de mooiste herfstkleur en een stevige groei.
• Frisse, voedzame grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Gewoon vochtig; verdraagt tijdelijk natte of droge periodes maar geen langdurig stilstaand water.
• Geef hem veel ruimte: 8–10 m tot de volgende boom en minstens 10 m tot gebouwen en leidingen.
• Beschut tegen zeer harde wind voor jonge bomen; volwassen bomen zijn stormbestendig genoeg.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

20 m hoog, 15 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Rode kornoelje: Rode twijgen in de winter onder de lichte kroon.
• Hazelaar: Inheemse struik voor een natuurlijke haag aan de rand van de boom.
• Sneeuwklokje: Bloeit onder de nog kale boom, in januari en februari.
• Narcis: Geel in het voorjaar onder de late uitlopende kroon.

Hoe en wanneer plant je een Amerikaanse es?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of van oktober tot december, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en even diep. Maak de wanden los en meng een beetje compost door de uitgegraven grond.
3. Zet de boom even diep als hij in de pot of kluit stond: de wortelhals blijft op grondniveau.
4. Plaats een boompaal en bind de stam los vast met een boomband. Houd 8–10 m afstand tot andere bomen.
5. Geef meteen ruim water, ook als het regent, zodat de grond goed tegen de wortels sluit.
6. Leg een laag mulch van 5–8 cm bladcompost of houtsnippers rond de boom, maar laat de stam vrij.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar bij droogte wekelijks flink water geven. Daarna redt hij zich meestal zelf.

Bemesten

Meestal niet nodig op voedzame grond. Op arme grond in maart een laagje compost.

Mulchen

Een laag bladcompost of houtsnippers houdt de grond vochtig en weert onkruid.

Steun

Houd de boompaal de eerste 2–3 jaar en controleer de boomband, zodat hij niet insnijdt.

Opslag

Vrouwelijke bomen kunnen zaailingen geven. Trek ze in het voorjaar uit voor ze te diep wortelen.

Tip: Geef hem een zonnige plek met ruime, frisse grond en reken meteen op zijn volle grootte: een es van 20 m past niet naast een huis of een kleine border.

Wanneer snoei je een Amerikaanse es?

Snoeimaanden: februari.

Wanneer: In februari, bij vorstvrij weer, als de boom in rust is. Een volwassen boom heeft zelden snoei nodig.

Hoe:

• Vorm jonge bomen: kies één doorgaande top en verwijder concurrerende toppen.
• Verwijder dode, gebroken en kruisende takken.
• Til de kroon geleidelijk op door onderste zijtakken terug te knippen.
• Laat ingrepen aan grote takken over aan een boomverzorger.

Let op: Kap geen dikke takken zonder deskundig advies: grote snoeiwonden herstellen langzaam.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai de gevleugelde nootjes in de herfst buiten. Ze hebben koude nodig om te kiemen en liggen soms een of twee winters over.

Enten

Selecties zoals ‘Autumn Purple’ worden door de kweker op een zaailing geënt. Thuis is dat niet makkelijk.

Hoe komt een Amerikaanse es de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −35 °C: geen bescherming nodig in België.
• Het blad valt vroeg in de herfst; laat het liggen als natuurlijke mulch of ruim het op naar de composthoop.
• Controleer bij jonge bomen na een storm of de boompaal en boomband nog goed zitten.

Ziektes en plagen

• Essentaksterfte: Een schimmelziekte die vooral onze gewone es treft: bladeren verwelken, scheuten sterven af en de kroon wordt ijler. Ook andere essen kunnen aangetast worden. Verwijder dode takken en houd de boom vitaal; vraag bij twijfel advies aan een boomverzorger.
• Bladvlekken: Bruine vlekken op het blad en vroegtijdige bladval in natte lentes. Ruim het afgevallen blad op; de boom herstelt meestal vanzelf.
• Bladluis en honingdauw: Kleverig blad en zwarte aanslag in de zomer. Meestal onschuldig; lieveheersbeestjes ruimen ze vaak op.
• Takbreuk: Takken kunnen bij zware storm of nat sneeuwgewicht breken. Een goede vormsnoei in de jeugd voorkomt dit.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: vormsnoei bij jonge bomen en dode takken weg.
• Maart: Planten. Boompaal controleren.
• April: Bloei voor het uitlopen. Planten.
• Mei: Het blad loopt uit. Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juni: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juli: Jonge bomen water geven bij droogte.
• September: Vruchttrossen rijpen aan vrouwelijke bomen.
• Oktober: Gele tot paarsrode herfstkleur. Planten.
• November: Planten. Bladeren laten liggen of opruimen.
• December: Planten bij vorstvrij weer.

Wist je dat?

• De bladeren zijn aan de onderkant bleek, vandaar de Engelse naam white ash.
• Het hout van de witte es is sterk en elastisch en wordt van oudsher gebruikt voor onder meer gereedschapssteel en honkbalknuppels.
• Essen horen tot de olijffamilie, net als olijf, jasmijn, sering en forsythia.