Okkernoot

Hoe herken je een okkernoot?

Groeivorm

Boom van 15–25 m met een brede, ronde, open kroon en dikke takken.

Blad

Verspreid, geveerd met 5–9 grote, gaafrandige blaadjes; het eindblaadje is het grootst. Gekneusd ruikt het aromatisch.

Schors

Lang glad en zilvergrijs, later diep gegroefd. Doorgesneden twijgen tonen een gekamerd merg.

Bloem

Hangende, groene mannelijke katjes en kleine vrouwelijke bloempjes aan de scheuttoppen, in april–mei met het jonge blad.

Vrucht

Walnoten in een groene, gladde bolster die bij het rijpen zwart wordt en openbarst.

Verschil met de hemelboom

De hemelboom heeft veel meer blaadjes (13–41) met een paar grove tanden aan de voet, en een onaangename geur.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: juni–oktober · Snoeien: juli–september

Herkennen per kenmerk: Gevinde bladeren · Noten, eikels en kastanjes

Lijkt op, maar is het niet

• Hemelboom Ailanthus altissima: veel meer blaadjes (13–41) met een paar grove tanden aan de voet, en een onaangename geur. Verschil met hemelboom

Waarom in je tuin?

• Eigen walnoten in september–oktober, en groene noten eind juni voor notenlikeur.
• Een statige, brede boom met kruidig geurend blad, mooi op een erf of in een weide.
• Oude notelaars zijn waardevol: het hout is een van de mooiste meubelhouten.
• Weinig werk: snoeien is zelden nodig.

Waar staat een okkernoot graag?

• Volle zon, op een plek die beschut is tegen late nachtvorst: geen laagte waar koude lucht blijft hangen.
• Diepe, vruchtbare, goed doorlatende grond, liefst kalkrijk; geen natte voeten.
• Reken op een kroon van 15 m breed: enkel voor een ruime tuin, een weide of een erf.
• Niet vlak naast de moestuin of een border: blad en wortels remmen de groei van sommige planten.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

25 m hoog, 15 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Hazelaar: Een kleine notenstruik voor de rand van de tuin, buiten de kroon van de okkernoot: samen een notenhoek.
• Narcis: Bloeit in het voorjaar, ruim voor de okkernoot blad krijgt.
• Bloemrijk grasland: Een notelaar staat van oudsher in een weide of boomgaard; onder de open kroon groeit gras goed.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Gevoelig voor de juglon die de notelaar afscheidt: struikhei, rododendron, sering, blauwe bes, appel, peer, lavendelheide, gewone dophei

Hoe en wanneer plant je een okkernoot?

1. Plant van november tot maart, als de grond niet bevroren is.
2. Kies een geënt ras: dat draagt na enkele jaren, een zaailing pas na 10–15 jaar of later.
3. Hij maakt een diepe penwortel: plant een jonge boom en graaf een diep plantgat, zonder de wortel te knikken.
4. Zet de entplaats boven de grond, plaats een steunpaal aan de windkant en geef ruim water na het planten.

Verzorgen

Water

Het eerste en tweede jaar bij droogte; daarna redt hij zich met zijn diepe wortels.

Bemesten

Zelden nodig; wat compost in het voorjaar bij een jonge boom op arme grond.

Blad

Gebruik het afgevallen blad niet als mulch in de moestuin of de border: het bevat juglon.

Oogsten

Raap de noten om de paar dagen op, haal de bolster eraf (met handschoenen) en laat ze drogen op een luchtige plek.

Tip: Kies een laat uitlopend ras zoals ‘Franquette’: de bloemen ontsnappen dan vaker aan de nachtvorst en je oogst meer.

Wanneer snoei je een okkernoot?

Snoeimaanden: juli–september.

Wanneer: Alleen in de zomer (juli–september): in winter en lente bloedt een notelaar hevig.

Hoe:

• Snoei weinig en jong. Grote zaagwonden genezen slecht.
• Geef een jonge boom vorm met een doorgaande stam en enkele stevige gesteltakken; haal dode en kruisende takken weg.
• Zaag een tak in drie stappen, net buiten de takkraag.

Let op: Snoei nooit in winter of lente: de wonden bloeden dan hevig en verzwakken de boom.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse, rijpe noten in de herfst buiten, zo’n 5 cm diep, en bescherm ze tegen muizen en eekhoorns. Zaailingen geven wisselende noten en dragen pas na vele jaren.

Enten

Rassen worden geënt op een zaailing; dat is moeilijk en werk voor de kweker.

Hoe komt een okkernoot de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• De boom zelf is winterhard.
• Jonge scheuten en bloemen bevriezen bij nachtvorst in april–mei; dan valt de oogst dat jaar tegen. Kies daarom een laat uitlopend ras.

Ziektes en plagen

• Late nachtvorst: Bevroren, zwarte jonge scheuten en bloemen in het voorjaar, en weinig of geen noten. Plant op een beschutte plek en kies een laat uitlopend ras.
• Bacterievlekken: Zwarte vlekken op blad, scheuten en jonge noten, die zwart worden en afvallen; vooral na een natte lente. Ruim afgevallen blad en noten op.
• Bladvlekkenziekte: Bruine vlekken op het blad en vroege bladval in natte zomers. Hark het blad op en voer het af.
• Kraaien en eekhoorns: Ze halen de noten vaak voor jij ze raapt. Raap tijdens de oogst elke dag op.

Het jaar rond

• Maart: Laatste maand om te planten.
• April: Bladuitloop: let op nachtvorst.
• Mei: Bloei: katjes en vrouwelijke bloempjes.
• Juni: Eind juni groene noten plukken voor notenlikeur.
• Juli: Zomersnoei: de enige goede tijd, want de boom bloedt nu niet.
• Augustus: Zomersnoei kan nog; jonge bomen water bij droogte.
• September: Laatste maand voor de snoei; de eerste noten vallen.
• Oktober: Noten rapen, pellen en drogen; blad opruimen.
• November: Plantseizoen begint.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Walnoten, vers of gedroogd; groene noten (eind juni) voor notenlikeur.

Hout

Een van de mooiste meubelhouten.

Ook gebruikt voor

Het sap van de bolster is een bruine verfstof.

Let op: Blad en wortels geven juglon af, dat de groei van sommige planten eronder remt.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (juni–juli)

De groene, onrijpe noten van eind juni tot half juli, zolang de schaal binnenin nog niet hard is: een breinaald of mes moet er makkelijk doorheen gaan. Traditioneel geplukt rond Sint-Jan (24 juni), voor notenlikeur of om in te leggen.

Noten (september–oktober)

Rijpe walnoten raap je in september en oktober, zodra de bolster openbarst en ze vallen. Raap ze elke dag: op de grond schimmelen ze snel, en eekhoorns en kraaien zijn er ook op uit. Verwijder de bolster meteen.

Blad (juni–augustus)

Bladeren in de zomer, voor een haarspoeling die donker haar een warme glans geeft.

Bewaring

Was verse noten niet, maar laat ze in één laag op een rooster of in een open kist drogen op een luchtige, droge plaats, 2 tot 3 weken, tot de kern knapt in plaats van buigt. In de dop blijven ze dan een jaar goed, koel en droog. Gepelde noten worden snel ranzig: bewaar ze in een gesloten pot in de koelkast of de diepvries.

Let op: Groene noten, bolsters en bladeren kleuren handen, kleren en voegen dagenlang bruin: draag handschoenen. Gooi noten met schimmel, een bittere of ranzige smaak weg. Walnoten zijn een bekende oorzaak van notenallergie. Gebruik de bladspoeling niet op blond, grijs of gebleekt haar en houd ze uit je ogen. Pluk ver van drukke wegen en bespoten velden, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Notenlikeur (nocino) (Likeur · ± 1 liter · 30 min + 6 weken trekken + rijpen)
• Ingelegde groene walnoten (Azijn · 2 potten van 500 ml · 2 weken pekelen + 1 maand rijpen)
• Haarspoeling van walnotenblad (Verzorging · 1 spoeling · 30 min)
• Walnotenpesto met peterselie (Gerecht · ± 250 ml (genoeg voor 4 porties pasta) · 20 min)
• Gekarameliseerde walnoten met rozemarijn (Andere · ± 250 g · 20 min + 30 min afkoelen)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Het sap van de bolster kleurt je vingers bruin; vroeger gebruikt als verfstof.
• ‘Walnoot’ betekent ‘Waalse noot’: de noot uit de Romaanse landen in het zuiden.
• Notenlikeur maakt men traditioneel met groene noten die rond Sint-Jan (24 juni) geplukt worden, als de noot vanbinnen nog zacht is.
• De geslachtsnaam Juglans komt van het Latijnse Jovis glans, ‘eikel van Jupiter’; regia betekent ‘koninklijk’.
• Walnoot betekent eigenlijk ‘vreemde noot’: het woorddeel wal- verwijst naar de Romaanse landen in het zuiden, waar de noot vandaan kwam.