Gardenia

Hoe herken je een gardenia?

Groeivorm

Compacte, dicht vertakte struik, in pot 50–80 cm hoog en even breed.

Blad

Elliptisch, 5–10 cm lang, leerachtig en glanzend donkergroen, tegenoverstaand of in kransen van drie.

Bloem

Wasachtig wit, 5–8 cm breed, enkel of gevuld, alleen aan de toppen van de takken. Na een paar dagen roomgeel.

Geur

Zwaar, zoet en romig, met iets van jasmijn: vandaar de naam jasminoides.

Vrucht

Binnen zelden: een oranje, langwerpige bes met ribben in de lengte.

Wortels

Fijn en gevoelig voor kalk, natte voeten en uitdroging.

Bloei: mei–augustus · Planten: maart–april · Snoeien: augustus–september

Waarom in je tuin?

• Een van de sterkst geurende kamerplanten: een paar bloemen vullen een hele kamer.
• Glanzend, donkergroen blad dat het hele jaar mooi blijft, ook als hij niet bloeit.
• Bloeit lang, van mei tot augustus, met telkens nieuwe bloemen.
• Mag in de zomer op een beschutte, lichte plek op het terras of balkon staan.
• Een losse bloem in een schaaltje water geurt nog een hele dag.

Waar staat een gardenia graag?

• Veel licht, maar geen felle middagzon: bij een raam op het oosten of westen, of een eind van een zuidraam.
• Een gelijkmatige temperatuur van 18–22 °C overdag en iets koeler ’s nachts; nooit onder 12 °C.
• Vochtige lucht: zet hem op een schaal met kiezels en water en niet boven een radiator.
• Geen tocht en geen plotse temperatuurwisselingen. Verplaats hem niet meer als hij knoppen heeft.
• Buiten bereik van katten, honden en jonge kinderen.

Licht

Licht, zonder felle zon

Potgrond

Gewone potgrond of luchtige, humusrijke potgrond

Zuurtegraad

Zuur

Water geven

Gewoon

Grootte

0,8 m hoog, 0,8 m breed

Temperatuur

Minimum 12 °C

Mooi samen met

• Kamerazalea: Houdt ook van zure grond, regenwater en een lichte, koele plek.
• Kamerjasmijn: Nog een geurende kamerplant, die al in de late winter en het voorjaar bloeit, voor de gardenia.
• Wasbloem: Ook wasachtige, geurende bloemen in de zomer, maar veel makkelijker in verzorging.
• Zwaardvaren: Fijn, fris blad naast het glanzende blad; samen houden ze de lucht vochtiger.

Hoe en wanneer plant je een gardenia?

Planten in maart–april.

1. Verpot in maart–april, om de 2–3 jaar of als de wortels de pot vullen, en nooit als hij knoppen heeft.
2. Kies een pot die 2–3 cm breder is dan de oude, met een gat in de bodem.
3. Gebruik zure potgrond, zoals grond voor azalea’s of rododendrons, eventueel met wat perliet voor een goede afwatering.
4. Zet de plant even diep als voordien en druk de grond licht aan.
5. Geef regenwater of ontkalkt water op kamertemperatuur tot het uit de bodem loopt en giet de schotel na een kwartier leeg.

Verzorgen

Water

Houd de grond gelijkmatig licht vochtig, nooit kletsnat en nooit kurkdroog. Gebruik regenwater of ontkalkt water op kamertemperatuur.

Luchtvochtigheid

Zet de pot op een schaal met kiezels en water. Vernevel het blad met regenwater, maar niet de bloemen: die krijgen er bruine vlekken van.

Bemesten

Van april tot augustus om de 2 weken voeding voor zuurminnende planten, zoals azaleavoeding, op halve sterkte. In de winter niet.

Zomer buiten

Van half juni tot begin september mag hij op een beschutte plek in de halfschaduw buiten staan, zolang de nachten boven 15 °C blijven.

Verpotten

Om de 2–3 jaar in maart–april, altijd in zure potgrond.

Tip: Zet een gieter met regenwater een nacht binnen: zo geef je kalkarm water op kamertemperatuur, net wat de gardenia wil. Verplaats hem niet meer zodra hij knoppen heeft.

Wanneer snoei je een gardenia?

Snoeimaanden: augustus–september.

Wanneer: Direct na de bloei, in augustus–september. Snoeien is niet nodig, maar houdt de plant compact en vol.

Hoe:

• Knip te lange takken in tot net boven een blad of bladpaar.
• Haal uitgebloeide en bruin geworden bloemen weg, zodat de plant er verzorgd blijft.
• Knip dode en zwakke twijgen aan de basis weg.

Let op: Snoei niet later dan september: daarna knip je de bloemknoppen voor volgend jaar weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Kopstekken

Van april tot juni stekken van 8–10 cm van niet-bloeiende scheuten nemen. Onderste bladeren weg, in vochtige, zure stekgrond onder plastic, op 21–24 °C. Na 4–8 weken wortels.

Hoe komt een gardenia de winter door?

• Het hele jaar binnen: hij verdraagt geen vorst en lijdt al onder 12 °C.
• In de winter liefst wat koeler, op 15–18 °C, op de lichtste plek in huis, weg van tocht en hete radiators.
• Geef minder water, maar laat de kluit nooit helemaal uitdrogen. Geen voeding.
• Verhoog de luchtvochtigheid tegen de droge lucht van de verwarming.

Ziektes en plagen

• Afvallende knoppen: De knoppen worden geel en vallen af voor ze opengaan. Oorzaken: verplaatsen, tocht, droge lucht, een te droge of te natte kluit of grote temperatuurverschillen. Laat hem op één plek staan en zorg voor gelijkmatige omstandigheden.
• Geel blad met groene nerven: Bladvergeling door kalk in het water of de grond. Geef alleen regenwater en zure grond, en eventueel een meststof met ijzer.
• Spint: Fijne lichte stipjes en spinsels op het blad bij droge lucht. Spoel de plant af onder de douche en verhoog de luchtvochtigheid.
• Wolluis en schildluis: Witte pluisjes of bruine schildjes op stengels en bladnerven. Verwijder ze met een wattenstaafje met wat alcohol of met een zacht borsteltje.
• Bladluis: Op jonge scheuten en knoppen. Afspoelen met lauw water.

Het jaar rond

• Januari: Koel en licht zetten. Matig water, geen voeding.
• Maart: Verpotten als de wortels de pot vullen. Iets meer water geven.
• April: Verpotten. Om de 2 weken azaleavoeding geven. Kopstekken nemen.
• Mei: Eerste bloemen. Niet meer verplaatsen. Bemesten.
• Juni: Volle bloei. Bemesten. Vanaf half juni mag hij op een beschutte plek buiten.
• Juli: Bloei. Regelmatig regenwater geven. Uitgebloeide bloemen weghalen.
• Augustus: Laatste bloemen. Laatste voeding. Licht snoeien na de bloei.
• September: Licht snoeien, uiterlijk nu. Begin september weer naar binnen.
• Oktober: Minder water geven. Lichte plek zonder tocht.
• November: Koel, licht en gelijkmatig. Luchtvochtigheid verhogen.
• December: Weinig water, geen voeding. Weg van de radiator.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De gardenia is licht giftig: katten en honden die op het blad of op afgevallen bloemen kauwen, kunnen braken en diarree krijgen. Voor mensen is hij weinig gevaarlijk, maar laat kleine kinderen geen bloemen of bladeren in de mond steken. Zet de pot buiten het bereik van huisdieren en ruim afgevallen bloemen en bladeren op. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Het geslacht is genoemd naar Alexander Garden, een 18e-eeuwse Schotse arts en natuurkenner die in South Carolina woonde en met Linnaeus briefwisselde.
• In China en Japan worden de oranje vruchten al eeuwenlang gebruikt om voedsel en stoffen geel te kleuren.
• De naam jasminoides betekent ‘jasmijnachtig’ en verwijst naar de geur van de bloemen.