Stengelloze gentiaan

Hoe herken je een stengelloze gentiaan?

Groeivorm

Lage mat van rozetten, 5–10 cm hoog en tot 30 cm breed.

Blad

Ovaal tot lancetvormig, 2–4 cm, glanzend donkergroen en wat leerachtig; wintergroen.

Bloem

Rechtopstaande trompetten van 5–6 cm, diepblauw met groene vlekjes in de keel, op een heel kort steeltje; van april tot juni.

Wortels

Fijne, vezelige wortels die koele, vochtige grond nodig hebben.

Groei

Breidt zich langzaam uit met nieuwe rozetten aan de rand.

Bloei: april–juni · Planten: maart–april en september–oktober

Waarom in je tuin?

• Een van de intensste blauwe kleuren die je in de tuin kunt krijgen.
• Grote bloemen op een piepkleine plant: ideaal voor de rotstuin, een trog of de rand van de border.
• Wintergroene rozetten, ook in de winter netjes.
• Hommels en andere bijen kruipen diep in de trompetten op zoek naar nectar.
• Langlevend: een tevreden plant bloeit vele jaren op dezelfde plek.

Waar staat een stengelloze gentiaan graag?

• Volle zon of lichte halfschaduw, liefst met wat schaduw tijdens de heetste uren; in een warme, droge hoek bloeit hij weinig.
• Zand- of leemgrond met humus, zuur, neutraal of kalkrijk.
• Grond die vocht vasthoudt maar goed draineert: nooit kurkdroog, nooit drassig.
• Ideaal in een rotstuin, een trog of vooraan in een border met koele voeten.
• Plant op 20–25 cm, in een groepje van drie of meer voor het mooiste effect.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,1 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Steenbreek: Lage kussentjes voor de rotstuin, in wit of roze naast het blauw.
• Sleutelbloem: Gele voorjaarsbloemen die prachtig afsteken tegen het diepe blauw, op dezelfde koele grond.
• Dwergnarcis: Kleine gele narcissen die in april samen met de gentiaan bloeien.
• Klokjesbloem: Lage soorten bloeien in de zomer, als de gentiaan uitgebloeid is.

Hoe en wanneer plant je een stengelloze gentiaan?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Meng de grond met wat bladaarde en grof zand of fijn grind, zodat hij vocht vasthoudt en toch goed draineert.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond stevig aan: gentianen houden van stevige grond rond de wortels.
4. Houd 20–25 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen water en houd de grond de eerste weken vochtig.
6. Leg een laagje fijn grind rond de rozetten tegen rot en uitdroging.

Verzorgen

Water

Laat de grond nooit uitdrogen, vooral niet in het voorjaar en in droge zomers. Geef water aan de voet.

Bemesten

Weinig nodig. In maart een dun laagje bladaarde of fijne compost tussen de rozetten strooien.

Grind

Een laagje fijn grind houdt de rozetten droog en de wortels koel.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze na de bloei weg, tenzij je zaad wilt oogsten.

Verplanten

Bloeit hij na een paar jaar nog steeds niet, verplant hem dan naar een koelere plek; soms doet dat wonderen.

Tip: Druk de grond na het planten stevig aan en geef hem een koele plek met ochtendzon: in losse, warme grond groeit hij wel, maar bloeit hij weinig.

Wanneer snoei je een stengelloze gentiaan?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Je haalt alleen uitgebloeide bloemen en dode bladeren weg.

Hoe:

• Knip na de bloei, in juni, de verwelkte bloemen net boven de rozet af.
• Haal in het voorjaar dode of rotte bladeren tussen de rozetten weg.
• Laat de wintergroene rozetten zelf altijd staan.

Let op: Knip de rozetten nooit terug: daaruit komen de bloemen van volgend jaar.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheiden

In maart–april: neem enkele rozetten met wortels van de rand en plant ze meteen op een nieuwe plek. Houd ze vochtig tot ze aanslaan.

Zaaien

Zaai vers zaad in de herfst in een pot met zanderige zaaigrond en zet die buiten: het zaad heeft vorst nodig om te kiemen. Zaailingen bloeien pas na enkele jaren.

Stekken

In het late voorjaar stekjes van niet-bloeiende rozetten in een mengsel van zand en stekgrond zetten, koel en vochtig.

Hoe komt een stengelloze gentiaan de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Uiterst winterhard, tot ongeveer −35 °C: vorst is in België geen probleem.
• Natte winters zijn een groter risico: een laagje grind en een goede afwatering voorkomen rot.
• In een trog of pot overwintert hij buiten; laat het water goed weglopen, maar laat de grond niet uitdrogen.
• Het blad blijft groen; dek hem niet af met bladeren, want daaronder rot hij.

Ziektes en plagen

• Weinig of geen bloei: Vaak te warm of te droog, soms te rijke of te losse grond. Verplant naar een koelere plek, druk de grond aan en geef geen mest.
• Slakken: Vreten aan de knoppen en jonge bladeren. Raap ze ’s avonds en strooi scherp grind rond de plant.
• Rot: Bruine, slappe rozetten na een natte winter. Haal ze weg en verbeter de afwatering met grind.
• Taxuskever: In potten en troggen vreten de larven aan de wortels en verwelkt de plant plots. Gebruik in de late zomer aaltjes tegen taxuskever.

Het jaar rond

• Maart: Dode bladeren weghalen. Planten of scheiden. Dun laagje bladaarde.
• April: Bloei begint. Letten op slakken.
• Mei: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• Juni: Laatste bloemen. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• Juli: Water geven bij droogte: de grond moet koel blijven.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• September: Planten. Zaad oogsten.
• Oktober: Planten. Vers zaad buiten zaaien.
• December: Wintergroene rozetten. Niet afdekken.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam Gentiana verwijst volgens de Romeinse schrijver Plinius naar Gentius, een koning van Illyrië in de 2de eeuw voor Christus.
• Acaulis betekent ‘zonder stengel’: de grote bloemen staan bijna rechtstreeks op de rozet.
• De bittere wortel van een verwante soort, de gele gentiaan, wordt gebruikt om bittere likeuren en aperitieven op smaak te brengen.