Ooievaarsbek

Hoe herken je een ooievaarsbek?

Groeivorm

Lage plant van 30 cm hoog met liggende ranken die vanuit één centrale wortelstok tot 1 m breed uitgroeien.

Blad

Diep ingesneden in 3–5 gezaagde lobben, licht behaard; aan de stengels opvallende, bladachtige steunblaadjes.

Bloem

Schotelvormig, ongeveer 3 cm, van juli tot oktober; blauw tot violet met een wit hart.

Vrucht

Een droge vrucht met een snavel die bij rijpheid de zaden wegschiet.

Wortels

Eén vlezige, diepgaande wortelstok; daarom laat hij zich moeilijk scheuren.

Bloei: juli–oktober · Planten: maart–mei en september · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juli tot in oktober, als de meeste ooievaarsbekken al lang uitgebloeid zijn.
• De ranken weven zich tussen andere planten en vullen de gaten die na de zomerbloei ontstaan.
• Een geliefde late nectarbron voor bijen en hommels.
• Bodembedekkend zonder te woekeren: hij groeit uit één punt en wortelt niet langs de ranken.
• Mooi aan de voet van rozen en heesters, in een grote bak of over de rand van een muurtje.

Waar staat een ooievaarsbek graag?

• Zon tot halfschaduw; in volle zon heeft hij grond nodig die niet uitdroogt, in halfschaduw bloeit hij nog goed.
• Humusrijke grond die vocht vasthoudt maar niet nat blijft: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Gewoon vochtige grond; langdurige droogte in de zomer remt de bloei.
• Reken op ongeveer 1 m ruimte per plant, of laat de ranken tussen lagere buren door groeien.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,3 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Struikrozen: De blauwe ranken kruipen tussen de kale voet van de rozen.
• Japanse anemoon: Bloeit in dezelfde periode, roze of wit naast het blauw.
• Vrouwenmantel: Zachtgroen blad en geelgroene bloempjes vooraan in de border.
• Siergrassen: Lage grassen geven de ranken een luchtige achtergrond.
• Herfstaster: Nog meer late bloei voor bijen en hommels.

Hoe en wanneer plant je een ooievaarsbek?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september, als de grond niet bevroren of uitgedroogd is.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er een paar scheppen compost of bladaarde door.
3. Zet de plant even diep als in de pot: de knoppen bovenaan de wortelstok mogen niet onder de grond verdwijnen.
4. Houd ongeveer 1 m afstand, of zet hem tussen hogere planten waar de ranken door kunnen groeien.
5. Geef meteen een flinke gieter water en houd de grond het eerste seizoen vochtig.
6. Leg een laag bladcompost rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; later alleen in lange droge periodes, vooral op een zonnige plek.

Bemesten

In april een laag compost rond de plant volstaat.

Mulchen

Bladcompost in het voorjaar houdt de wortels koel en vochtig.

Ranken leiden

Leid de ranken in de zomer zachtjes tussen buurplanten of over een lage struik, zodat ze kleinere planten niet bedekken.

Uitgebloeide bloemen

Wegknippen is niet nodig: hij bloeit vanzelf door tot de eerste nachtvorst.

Tip: Plant hem naast planten die na juni een gat laten, zoals oosterse papaver: tegen augustus vullen de bloeiende ranken die lege plek op.

Wanneer snoei je een ooievaarsbek?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor het nieuwe blad uitloopt. In de zomer snoei je hem niet, anders verlies je de late bloei.

Hoe:

• Knip in maart de oude, verdorde ranken en het oude blad weg tot op de wortelstok.
• Ontzie de jonge knoppen in het hart van de plant.
• Ranken die kleinere buren overgroeien, kun je in de zomer een stuk inkorten; dat kost een paar bloemen, maar schaadt de plant niet.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Voetstekken

In april: snijd jonge scheuten uit de voet met een stukje wortelstok en zet ze in zanderige stekgrond onder plastic. Na enkele weken wortelen ze.

Zaad

Zaai rijp zaad in de herfst in een pot en laat die buiten staan. ‘Buxton’s Variety’ komt vrij goed uit zaad, met wat variatie in kleur.

Scheuren

Lukt moeilijk, omdat hij uit één wortelstok groeit. Probeer het enkel in het voorjaar, met een stuk dat eigen wortels en knoppen heeft.

Hoe komt een ooievaarsbek de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: het bovengrondse deel sterft af, de wortelstok overleeft de Belgische winter probleemloos.
• Laat de verdorde ranken tot maart liggen; ze beschermen het hart van de plant.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en zorg dat de potgrond niet doornat blijft.

Ziektes en plagen

• Slakken: Jonge scheuten worden in april–mei aangevreten. Raap ze ’s avonds weg en houd de voet vrij van afval.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge nazomers. Geef water bij droogte en knip aangetast blad weg.
• Weinig bloei: In diepe schaduw of op droge, schrale grond. Geef meer licht en een laag compost.
• Wortelrot: In zware, natte grond kan de wortelstok in de winter rotten. Verbeter de grond met compost en plant niet in een laagte.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad en verdorde ranken wegknippen. Compost geven.
• April: Planten. Voetstekken nemen. Let op slakken.
• Mei: Planten. De ranken groeien uit: leid ze tussen buurplanten.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Begin van de bloei.
• Augustus: Volle bloei. Bijen en hommels op de bloemen.
• September: Bloei. Planten. Zaad verzamelen.
• Oktober: Laatste bloemen. Zaad in een pot buiten zaaien.
• November: Verdorde ranken laten liggen tot het voorjaar.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soort is genoemd naar Nathaniel Wallich, een Deense arts en botanicus die in de 19e eeuw de botanische tuin van Calcutta leidde.
• Anders dan veel bodembedekkers wortelen de ranken niet: de hele plant groeit vanuit één punt.
• Hij is een van de laatst bloeiende ooievaarsbekken: bij zacht weer staan er in oktober nog bloemen.