Spaanse iris

Hoe herken je een Spaanse iris?

Groeivorm

Rechtopstaande bolplant van ongeveer 50 cm hoog en 10 cm breed, die in een groep een luchtig bosje vormt.

Blad

Smal, grasachtig en grijsgroen; verdort na de bloei, soms al in juli.

Bloem

Eén tot drie bloemen per stengel in juni; elke bloem houdt het maar kort vol, maar er komen er meerdere na elkaar.

Kleur

Blauw, paars, wit of geel, met een gele vlek op de hangende blaadjes.

Bol

Eironde bol met een bruin, vezelig vel; vormt jaarlijks nieuwe bolletjes.

Bloei: juni · Planten: september–oktober

Waarom in je tuin?

• Elegante bloemen in juni, in blauw, paars, wit of geel, op rechte stengels boven smal blad.
• Prima snijbloem: een paar stengels in de vaas houden het enkele dagen vol.
• Droogtebestendig: de bol rust in een warme, droge zomer en bloeit het jaar erna weer.
• Bijen bezoeken de bloemen en de plant vraagt weinig onderhoud.
• Past in een zonnige border, een grindtuin of een grote pot.

Waar staat een Spaanse iris graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek; in de schaduw bloeit hij nauwelijks.
• Goed doorlatende grond: zand of leem; kalkrijk mag. Zware, natte klei laat de bol rotten.
• Houd de grond in de zomer vooral droog: hij houdt van een warme, droge zomerrust.
• Beschut tegen harde wind; de stengels zijn slank.
• Plant de bollen 10–15 cm uit elkaar, in groepjes van minstens 10 stuks.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,5 m hoog, 0,1 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -10 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Lavendel: Houdt van dezelfde zonnige, droge plek en bloeit tegelijk.
• Salie: Blauw-paarse bloemen naast de irissen op doorlatende grond.
• Siergras: Zachte pluimen kleden de kale plek op als het irisblad verdort.
• Kattenkruid: Blauwe bloemen en grijsgroen blad passen goed bij irissen.

Hoe en wanneer plant je een Spaanse iris?

Planten in september–oktober.

1. Plant in september–oktober, zodra je de bollen hebt.
2. Graaf een plantgat van ongeveer 10 cm diep; meng zware grond met grof zand voor een betere afwatering.
3. Zet de bollen met de punt naar boven, 10–15 cm uit elkaar.
4. Bedek met aarde en geef alleen water als de herfst erg droog is.
5. Leg in een koude streek een laag droge bladeren of compost van 5–10 cm over de bollen tegen vorst.

Verzorgen

Water

In het voorjaar, bij het groeien van het blad, zelden nodig; geef alleen water bij langdurige droogte. In de zomerrust houd je de grond droog.

Bemesten

In het voorjaar een beetje bloembollenmeststof of compost. Niet te veel stikstof.

Mulchen

Een laag grof zand of fijn grind houdt de bol droog en de grond doorlatend; in de winter een dun laagje bladeren of compost.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze weg zodat de bol geen energie in zaad steekt.

Delen

Verdeel dichte groepen na de bloei om de 3–4 jaar, als de bloei minder wordt.

Tip: Hij wil een warme, droge zomer om opnieuw te bloeien. Plant 10 cm diep op een zonnige plek met lichte grond en laat de bollen na de bloei gerust met rust.

Wanneer snoei je een Spaanse iris?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Knip uitgebloeide bloemen weg en haal het blad pas weg als het geel en verdord is, meestal in juli.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemstengel net boven de grond.
• Laat het blad staan tot het geel is; het voedt de bol voor volgend jaar.
• Verwijder het verdorde blad met een scherpe schaar.

Let op: Knip het groene blad niet te vroeg af, anders bloeit de bol volgend jaar minder.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In juli–augustus, als het blad geel is: graaf de groep op, scheid de bolletjes en plant ze meteen of in september 10 cm diep terug.

Zaad

Zaai in de herfst in een bak buiten; de zaailingen hebben enkele jaren nodig om te bloeien. Delen is veel sneller.

Hoe komt een Spaanse iris de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Winterhard tot ongeveer −10 °C: in Vlaanderen meestal veilig, maar in strenge winters kunnen de bollen bevriezen.
• Bescherm de plek met een laag droge bladeren, stro of compost van 5–10 cm en haal die in maart weer weg.
• In een pot: zet de pot vorstvrij en droog, of tegen een muur met een isolerende laag.

Ziektes en plagen

• Bolrot: In natte, koude grond rotten de bollen en komt er geen bloem. Plant in doorlatende grond en meng klei met zand.
• Slakken: Eten het jonge blad in het voorjaar. Verzamel ze ’s avonds met de hand.
• Mozaïekvirus: Lichte of donkere strepen in het blad, vervormde bloemen. Er is geen remedie: haal de plant weg, werk met gereinigd gereedschap en bestrijd bladluis.
• Vorstschade: Bevroren blad in het voorjaar is niet erg; de bol loopt gewoon opnieuw uit. Bescherm de bollen in strenge winters.

Het jaar rond

• Maart: Blad verschijnt. Dek weg als er strenge vorst is.
• April: Beschermlaag verwijderen. Bloembollenmeststof geven.
• Mei: Knoppen vormen zich.
• Juni: Bloei. Bloemen snijden voor de vaas.
• Juli: Blad vergeelt. Bollen eventueel opgraven en verdelen.
• Augustus: Zomerrust. Droog houden.
• September: Planten, 10 cm diep.
• Oktober: Planten. Droge bladeren als bescherming leggen.
• November: Laatste kans om te planten.
• December: Rust onder de grond.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze bolirissen zijn giftig, vooral de bol: wie ervan eet, krijgt braken, buikpijn en diarree, en ook honden en katten worden er ziek van. In de herfst lijken de kleine bollen op sjalotjes of plantuitjes: bewaar ze niet bij de keukenuien, plant ze meteen en ruim lege zakjes en losse bollen op. Honden die graven halen ze makkelijk boven, en dwergirissen in een pot binnen staan vaak op kinderhoogte. Wie veel bloemen snijdt of veel bollen plant, krijgt van het sap soms een rode, jeukende huid: draag handschoenen en was daarna je handen. Bel je dierenarts als een dier ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soortnaam xiphium komt van het Griekse xiphos, ‘zwaard’: een verwijzing naar het smalle, zwaardvormige blad.
• Hij is een van de ouders van de hollandse iris, de bolirissen die je als snijbloem kent.
• De bol rust in de zomer en wil dan niet te nat staan: precies de omstandigheden van zijn Mediterrane thuisland.