Engelse iris

Hoe herken je een Engelse iris?

Groeivorm

Rechtopstaande bolplant van ongeveer 50 cm hoog en 10 cm breed, die in een groep een luchtig bosje vormt.

Blad

Breed zwaardvormig, grijsgroen met een duidelijke middennerf; verdort na de bloei.

Bloem

Grote bloemen met hangende buitenste blaadjes en rechtopstaande binnenste, van juni tot juli; elke bloem houdt het maar kort vol, maar er komen meerdere knoppen na elkaar.

Kleur

Blauwpaars tot violet, met een gele vlek op de hangende blaadjes; ook wit en lichtblauw komen voor.

Bol

Eironde bol met een bruin vliezig vel; hij vormt jaarlijks nieuwe bolletjes.

Bloei: juni–juli · Planten: september–oktober

Waarom in je tuin?

• Bloeit in juni–juli, als de bolirissen van het voorjaar al lang voorbij zijn.
• Diepblauwe tot paarse bloemen die goed combineren met roze en wit in de border.
• Een van de weinige bolirissen die ook in vochtige, zwaardere grond goed groeit.
• Bijen bezoeken de bloemen, en ze zijn mooi als snijbloem in de vaas.
• Volledig winterhard (tot ongeveer −20 °C) en jarenlang in de grond te laten staan.

Waar staat een Engelse iris graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst, mits de grond in de zomer niet uitdroogt.
• Voedzame, vochthoudende grond: leem of klei, liefst met wat compost; zuur, neutraal of kalkrijk is allemaal goed.
• Houd de grond in de zomer gelijkmatig vochtig, maar zorg dat het water in de winter kan wegtrekken: staand water laat de bol rotten.
• Beschut tegen harde wind; de stengels zijn slank en kunnen omwaaien.
• Plant de bollen 10–15 cm uit elkaar, in groepjes tussen vaste planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,5 m hoog, 0,1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Ooievaarsbek: Bloeit in dezelfde periode; blauw en roze naast elkaar.
• Vrouwenmantel: Schuimige gele bloemen en blad vullen het onderste deel van de border.
• Daglelie: Neemt het over als de irissen uitgebloeid zijn.
• Rozen: De irisbloemen staan mooi tussen lage struikrozen.

Hoe en wanneer plant je een Engelse iris?

Planten in september–oktober.

1. Plant in september–oktober, zodra je de bollen hebt; ze mogen niet lang in de zak liggen.
2. Graaf een plantgat van ongeveer 10 cm diep en meng zware klei met compost en wat grof zand.
3. Zet de bollen met de punt naar boven, 10–15 cm uit elkaar.
4. Bedek met aarde en geef meteen water, ook als de herfst droog is.
5. Leg een laag bladcompost of fijne mulch van ongeveer 5 cm over de bollen tegen vorst en uitdroging.

Verzorgen

Water

Houd de grond in het groeiseizoen gelijkmatig vochtig, vooral in mei–juli. Geef bij droogte flink water aan de voet.

Bemesten

In het voorjaar een beetje compost of bloembollenmeststof. Niet te veel stikstof: dat geeft zacht blad.

Mulchen

Een laag compost of bladcompost houdt de grond in de zomer vochtig en koel.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide bloemen weg om zaadvorming te voorkomen; de bol blijft dan sterker.

Delen

Verdeel dichte groepen om de 3–4 jaar, als de bloei minder wordt.

Tip: Anders dan andere bolirissen wil hij grond die in de zomer niet uitdroogt. Plant hem in groepen tussen vaste planten: hun blad houdt de grond rond de bol vochtig en koel.

Wanneer snoei je een Engelse iris?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Knip uitgebloeide bloemen weg in juli en haal het blad pas weg als het helemaal geel en verdord is, in augustus–september.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemstengel net boven de grond.
• Laat het blad staan tot het geel is; het voedt de bol voor volgend jaar.
• Verwijder het verdorde blad in het najaar met een scherpe schaar.

Let op: Knip het groene blad niet vroegtijdig af: dan bloeit de bol volgend jaar minder.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In augustus–september, als het blad geel is: graaf de groep op, scheid de bolletjes en plant ze meteen terug op 10 cm diepte.

Zaad

Zaai in de herfst in potten buiten; de planten hebben enkele jaren nodig om te bloeien. Delen gaat veel sneller.

Hoe komt een Engelse iris de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Volledig winterhard in België (tot ongeveer −20 °C): geen bescherming nodig als de grond doorlatend is.
• Een laag compost of droge bladeren van 5–10 cm over de bollen beschermt tegen strenge vorst en droogte.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en laat hem niet in water staan.

Ziektes en plagen

• Slakken: Eten het jonge blad en de knoppen in het voorjaar. Verzamel ze ’s avonds met de hand en leg geen natte planken in de border.
• Bolrot: Bij te natte grond in de winter rotten de bollen. Plant in doorlatende grond en meng klei met zand.
• Bladvlekken: Bruine vlekken op het blad in vochtig weer. Knip aangetast blad weg, laat ruimte tussen de planten en water niet over het blad.
• Bladluis: Zitten op jonge scheuten en kunnen virus overbrengen. Spuit ze af met water of laat lieveheersbeestjes hun werk doen.

Het jaar rond

• Maart: Jonge scheuten verschijnen. Slakken in de gaten houden.
• April: Blad groeit. Compost of bollenmeststof geven.
• Mei: Knoppen vormen zich. Water geven bij droogte.
• Juni: Bloei begint. Bloemen snijden voor de vaas.
• Juli: Bloei. Uitgebloeide stengels wegknippen.
• Augustus: Blad vergeelt. Eventueel groepen opgraven en verdelen.
• September: Planten of terugplanten.
• Oktober: Planten. Mulchen met compost.
• November: Laatste kans om te planten.
• December: Rust onder de grond.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze bolirissen zijn giftig, vooral de bol: wie ervan eet, krijgt braken, buikpijn en diarree, en ook honden en katten worden er ziek van. In de herfst lijken de kleine bollen op sjalotjes of plantuitjes: bewaar ze niet bij de keukenuien, plant ze meteen en ruim lege zakjes en losse bollen op. Honden die graven halen ze makkelijk boven, en dwergirissen in een pot binnen staan vaak op kinderhoogte. Wie veel bloemen snijdt of veel bollen plant, krijgt van het sap soms een rode, jeukende huid: draag handschoenen en was daarna je handen. Bel je dierenarts als een dier ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Hij heet Engelse iris, maar komt van oorsprong uit de Pyreneeën; in Engeland wordt hij al eeuwen gekweekt.
• Hij bloeit in de zomer, dus na de Spaanse en hollandse irissen, en verlengt zo het irisseizoen.
• Hij hoort bij dezelfde groep als de Spaanse en de hollandse iris: de zogeheten Xiphium-irissen.