Hollandse iris

Hoe herken je een Hollandse iris?

Groeivorm

Slank bolgewas met een stijve, rechte bloemsteel van 50–60 cm en weinig blad.

Blad

Smal, gegroefd en grijsgroen; het verschijnt vaak al in de herfst en sterft in juli af.

Bloem

Elegante irisbloem van 8–10 cm met drie hangende en drie rechtopstaande blaadjes, in juni.

Kleur

Blauw, violet, wit, geel, brons of tweekleurig, met een gele of oranje vlek op de hangende blaadjes.

Bol

Kleine, ovale bol met een gladde, bruine rok, die broedbolletjes vormt.

Bloei: juni · Planten: september–november

Waarom in je tuin?

• Een van de beste snijbloemen uit eigen tuin: lange, stevige stelen en een strakke, elegante bloem.
• Brengt in juni frisse blauwe, witte en gele accenten in de border, tussen de voorjaars- en zomerbloeiers in.
• Neemt weinig plaats in: je kunt hem tussen vaste planten of in een snijbloemenbed in rijen zetten.
• Hommels en bijen kruipen in de bloemen op zoek naar nectar.
• Goedkope bollen, makkelijk te planten en snel in bloei.

Waar staat een Hollandse iris graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek, bijvoorbeeld voor een zuidmuur.
• Goed doorlatende grond: zand, leem of lichte klei, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; in de zomer mag de grond droog zijn, zodat de bollen kunnen afrijpen.
• Plant 8–10 cm uit elkaar, in groepjes of in rijen voor de snijbloementeelt.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,1 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -12 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Pioenroos: Bloeit in juni en geeft volume naast de slanke irissen.
• Lupine: Kleurige aren in dezelfde periode.
• Kattenkruid: Een zachte, blauwe voet die het vergelende blad verbergt.
• Sieruien: Paarse bollen die net voor en tijdens de bloei meedoen.
• Juffertje-in-het-groen: Luchtige eenjarige rond de stijve irisstelen.

Hoe en wanneer plant je een Hollandse iris?

Planten in september–november.

1. Plant in september–november, liefst vroeg, zodat de bollen voor de winter wortels maken.
2. Maak de grond los en meng bij zware grond grof zand of fijn grind onder.
3. Zet de bollen 10 cm diep, met de punt naar boven.
4. Hou 8–10 cm afstand; in een snijbloemenbed kunnen de rijen 20 cm uit elkaar.
5. Druk de grond aan en geef enkel water als de grond erg droog is.
6. Leg bij strenge vorst een laag stro, blad of vlies over het plantvak.

Verzorgen

Water

Bij een droog voorjaar water geven tot na de bloei; daarna droog laten.

Bemesten

In maart een dun laagje compost of wat organische mest voor bloembollen.

Snijden

Knip de stelen als de knop kleur toont; ze gaan in de vaas vanzelf open.

Blad

Laat het blad na de bloei staan tot het geel is, zodat de bol zich kan opladen.

Opgraven

Op natte grond of na een paar jaar met minder bloei: in juli opgraven, droog bewaren en in de herfst opnieuw planten.

Tip: Plant een rij Hollandse irissen in je moestuin of snijbloemenbed en knip ze als de knop kleur toont: zo heb je in juni elke week een verse bos voor de vaas.

Wanneer snoei je een Hollandse iris?

Wanneer: De Hollandse iris wordt niet gesnoeid. Je knipt alleen bloemen voor de vaas en de uitgebloeide stelen weg.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemen met de steel weg, maar laat zoveel mogelijk blad staan.
• Laat het blad in juli vanzelf afsterven.
• Ruim het afgestorven blad op als het helemaal geel en droog is.

Let op: Knip bij het snijden niet al het blad mee weg: de bol heeft het nodig voor de bloei van volgend jaar.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedbolletjes

Graaf de bollen in juli op, als het blad is afgestorven. Scheid de kleine bolletjes, bewaar ze droog en plant ze in de herfst in een apart bedje; ze bloeien na een à twee jaar.

Hoe komt een Hollandse iris de winter door?

Winterhard tot −12 °C: beschermen in strenge winters.

• Matig winterhard, tot ongeveer −12 °C: op een warme, droge plek overleeft hij de meeste Belgische winters.
• Het blad verschijnt vaak al in de herfst: dek het plantvak bij strenge vorst af met stro, blad of vlies.
• Natte grond in de winter is gevaarlijker dan vorst: zorg voor een goede afwatering.
• In een pot: zet de pot in de winter tegen een muur en bescherm hem bij strenge vorst.

Ziektes en plagen

• Bolrot: Bollen lopen niet uit of worden zacht in natte grond. Plant op een drogere plek of graaf de bollen elke zomer op.
• Zwarte vlekken op de bol: Inktvlekkenziekte: zwarte strepen op de bol en vergelend blad. Gooi aangetaste bollen weg en plant gezonde bollen op een andere plek.
• Virus: Gestreept of gevlekt blad en bloemen met strepen. Er is geen behandeling: verwijder de plant en bestrijd bladluis, die het virus overdraagt.
• Weinig bloei: Na een paar jaar geven de bollen vaak minder bloemen. Graaf ze in juli op, laat ze droog afrijpen of vervang ze door nieuwe bollen.

Het jaar rond

• Januari: Plantvak afdekken bij strenge vorst.
• Maart: Afdekking weghalen. Compost geven.
• Mei: Bloemknoppen verschijnen. Water bij droogte.
• Juni: Bloei. Stelen snijden als de knop kleur toont.
• Juli: Het blad sterft af. Bollen eventueel opgraven en droog bewaren.
• September: Bollen planten, 10 cm diep.
• Oktober: Bollen planten. Het eerste blad verschijnt.
• November: Laatste bollen planten. Afdekmateriaal klaarleggen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze bolirissen zijn giftig, vooral de bol: wie ervan eet, krijgt braken, buikpijn en diarree, en ook honden en katten worden er ziek van. In de herfst lijken de kleine bollen op sjalotjes of plantuitjes: bewaar ze niet bij de keukenuien, plant ze meteen en ruim lege zakjes en losse bollen op. Honden die graven halen ze makkelijk boven, en dwergirissen in een pot binnen staan vaak op kinderhoogte. Wie veel bloemen snijdt of veel bollen plant, krijgt van het sap soms een rode, jeukende huid: draag handschoenen en was daarna je handen. Bel je dierenarts als een dier ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Iris is in de Griekse mythologie de godin van de regenboog, een verwijzing naar de vele kleuren van het geslacht.
• Bloemisten verkopen Hollandse irissen het hele jaar door: de bollen worden gekoeld bewaard en in kassen in bloei getrokken.
• Anders dan de baardiris groeit de Hollandse iris uit een echte bol, niet uit een wortelstok.