Gamander

Hoe herken je een gamander?

Groeivorm

Losse, rechtopstaande pol van 50–60 cm hoog en ongeveer 40 cm breed.

Stengel

Rechtop en vierkant, zoals bij alle lipbloemigen; vaak purperachtig aangelopen.

Blad

Eirond tot lancetvormig, donkergroen, zacht behaard en met een lichtgezaagde rand.

Bloem

Smalle, dichte aren met kleine, lipvormige bloempjes, van juni tot in september.

Kleur

Paars tot violetroze.

Bloei: juni–september · Planten: maart–mei en september · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juni tot in september met smalle, paarse aren, een lange bloeitijd voor een gewone vaste plant.
• Verdraagt droogte en een zonnige, schrale plek.
• Bijen en hommels bezoeken de bloemen.
• Vult de zomerborder zonder veel onderhoud.
• De paarse aren passen goed bij gele en roze bloemen.

Waar staat een gamander graag?

• Volle zon: dan bloeit hij het rijkst en blijft hij compact.
• Goed doorlatende grond: zand of leem, zuur tot kalkrijk. Schraal tot matig rijk is ideaal.
• Droog tot normaal vochtig; hij verdraagt droogte, maar geen natte grond in de winter.
• Reken op ongeveer 40 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Duizendblad: Gele of roze schermen vormen een mooi contrast met de paarse aren.
• Lavendel: Past in dezelfde droge, zonnige plek en geurt mee.
• Hemelsleutel: Roze schermen in de nazomer in dezelfde zon.
• Blauwzwenkgras: Blauwgrijs, laag gras dat de aren vooraan omlijst.

Hoe en wanneer plant je een gamander?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september, als de grond niet bevroren of te nat is. Voorjaar is het veiligst.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit; meng op zware grond zand of fijn grind door de aarde.
3. Zet de plant even diep als in de pot, met de top van de kluit gelijk met de grond.
4. Houd 40 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en houd de grond het eerste seizoen licht vochtig.
6. Leg een dun laagje grind of compost rond de plant, maar laat de kroon vrij.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks water geven. Daarna redt hij zich zelf; alleen bij langdurige droogte een gietbeurt.

Bemesten

Meestal niet nodig. Te rijke grond geeft slappe groei en minder bloemen.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide aren weg: dan volgen nieuwe aren tot in september.

Steun

Meestal niet nodig; in rijke grond kan hij wat omvallen.

Delen

Om de 3–4 jaar in het voorjaar de pol delen houdt hem vitaal.

Tip: Knip de uitgebloeide aren in juli terug tot het volgende bladpaar: dan krijg je nieuwe aren tot in september. Zorg voor goed doorlatende grond; natte winters zijn de grootste vijand.

Wanneer snoei je een gamander?

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen; in juli de uitgebloeide aren.

Hoe:

• Knip in maart de oude stengels tot ongeveer 5–10 cm boven de grond.
• Knip in juli uitgebloeide aren tot boven het volgende paar bladeren weg: dat stimuleert nieuwe aren.
• Haal tussendoor dode of gebroken stengels aan de voet weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In maart–april: steek de pol met een spade in stukken met wortels en scheuten en plant ze meteen terug.

Stekken

In mei–juni: stekken van 8–10 cm van niet-bloeiende scheuten, onderste bladeren weg, in vochtige stekgrond. Na enkele weken wortelen ze.

Zaaien

In het voorjaar in zaaitrays of op een zaaibedje buiten. Rassen zoals ‘Purple Tails’ komen niet altijd echt uit zaad.

Hoe komt een gamander de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: vorst is zelden het probleem, wel natte grond in de winter.
• Zorg voor goede drainage; op zware klei plant je op een lichte verhoging of meng je zand door het plantgat.
• Laat de oude stengels staan tot maart: ze beschermen de voet tegen vorst.
• In een pot: gebruik grond met veel zand of grind en zet hem onder een dakrand tegen te veel regen.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: Na een natte winter komt de plant niet meer op. Plant op doorlatende grond en op een lichte verhoging.
• Slakken: Ze vreten jonge scheuten in het voorjaar. Raap ze ’s avonds op en bescherm jonge planten.
• Slappe groei: Op te rijke grond of in te weinig zon. Plant in volle zon en bemest niet.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad, vooral bij droogte en bij te dicht planten. Geef ruimte en water aan de voet.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels terugknippen tot 5–10 cm. Planten of delen.
• April: Planten of delen. Op slakken letten.
• Mei: Planten. Stekken nemen vanaf eind mei.
• Juni: Bloei begint. Water geven in het eerste jaar bij droogte.
• Juli: Uitgebloeide aren terugknippen voor een tweede bloei.
• Augustus: Bloei. Water geven bij langdurige droogte.
• September: Laatste bloemen. Planten kan nog.
• Oktober: Stengels laten staan. Drainage controleren.
• November: Rust. De kroon droog houden.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De geslachtsnaam Teucrium verwijst volgens de overlevering naar Teucer, een mythische koning van Troje.
• De soortnaam hircanicum verwijst naar Hyrcanië, het gebied ten zuidoosten van de Kaspische Zee.
• Gamanders horen bij de lipbloemenfamilie, net als salie, lavendel en munt; ze hebben vierkante stengels.