Echte gamander

Hoe herken je een echte gamander?

Groeivorm

Dwergstruikje van 20–30 cm hoog en tot 40 cm breed, met verhoute stengels aan de voet. Breidt langzaam uit via ondergrondse uitlopers.

Blad

Klein, eirond met een getande of ingesneden rand, glanzend donkergroen en het hele jaar aan de plant. Het lijkt op eikenblaadjes.

Bloem

Roze tot purperen lipbloempjes in ijle aren aan de top van de stengels, van juni tot augustus.

Wortels

Vertakt en vrij ondiep, met ondergrondse uitlopers. Verdraagt droogte, maar geen natte voeten.

Verhouting

Onderaan wordt de plant met de jaren houtig; daarom blijft jaarlijks licht scheren belangrijk.

Bloei: juni–augustus · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: april en september

Waarom in je tuin?

• Wintergroen: ook in januari blijft de plant een nette, groene rand of bol.
• Verdraagt scheren heel goed, ideaal voor lage randen, knooptuinen en kleine haagjes.
• Bloeit van juni tot augustus roze en trekt bijen en vlinders aan.
• Zeer droogtebestendig: een betrouwbare keuze voor een zonnige, droge plek of een grindtuin.
• Weinig onderhoud: één keer per jaar scheren volstaat.

Waar staat een echte gamander graag?

• Volle zon: dan blijft de plant compact en bloeit hij het rijkst.
• Droge, goed doorlatende grond: zand, leem of lichte klei, neutraal tot kalkrijk.
• Natte voeten zijn dodelijk: werk op zware klei zand of fijn grind in de grond.
• Verdraagt wind en droogte; bijzondere beschutting is niet nodig.
• Plant 25–30 cm uit elkaar voor een lage rand, of op 40 cm voor een losse plant.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,3 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Zelfde zonnige, droge plek; paarse bloemen vullen het roze aan.
• Rozen: Een lage gamanderrand aan de voet van een rozenbed houdt de grond bedekt.
• Schapengras: Fijn blauwgrijs gras dat contrasteert met het donkergroene blad.
• Hemelsleutel: Bloeit laat, in augustus–september, op dezelfde droge grond.
• Salie: Grijsgroen blad en blauwpaarse bloemen, even tevreden op droge grond.

Hoe en wanneer plant je een echte gamander?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Graaf een plantgat dubbel zo breed als de kluit; meng op zware grond een flinke hoeveelheid zand of grind door de aarde.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond stevig aan.
4. Voor een lage rand: 25–30 cm tussenruimte, ongeveer drie tot vier planten per strekkende meter.
5. Geef meteen een flinke gieter water en daarna het eerste jaar bij langdurige droogte.
6. Leg een dun laagje grind of split rond de planten in plaats van compost: dat houdt de hals droog.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte. Daarna redt hij zich bijna altijd zonder bijgieten.

Bemesten

Nauwelijks nodig. Op arme grond volstaat in het voorjaar een handvol organische mest; te veel voeding maakt de groei slap.

Mulchen

Gebruik grind of split in plaats van compost, dat houdt de hals van de plant droog.

Onkruid

Houd jonge randen onkruidvrij tot de planten tegen elkaar aangroeien.

Scheren

Eén keer per jaar na de bloei scheren houdt de rand dicht en strak.

Tip: Scheer elk jaar na de bloei licht en nooit diep in het oude hout: zo blijft de rand dicht tot onderaan. Werk op zware klei eerst zand of grind door de grond.

Wanneer snoei je een echte gamander?

Snoeimaanden: april en september.

Wanneer: Na de bloei, in september. Een lichte vormsnoei in april kan ook, vooral bij randen en knooptuinen.

Hoe:

• Scheer de uitgebloeide aren en ongeveer een derde van de jonge scheuten weg met een snoeischaar of heggenschaar.
• Voor een strakke rand: knip op een hoogte van 15–25 cm en laat de voet iets breder dan de top, zodat er licht onderaan komt.
• Verwijder dode of beschadigde takjes in het voorjaar.
• Wil je een oudere, kale plant verjongen, snoei dan een paar jaar achter elkaar iets dieper, maar steeds in het groene hout.

Let op: Snoei niet diep in het oude, kale hout: daaruit loopt hij slecht of niet meer uit.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juli–augustus half verhoute stekken van 5–8 cm in zandige stekgrond; ze wortelen in 4–6 weken.

Delen of uitlopers

In het voorjaar of de herfst een stuk met wortels van de rand losmaken en elders planten.

Zaaien

In het voorjaar kan, maar stekken en delen geven sneller een gelijkmatige rand.

Hoe komt een echte gamander de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard tot ongeveer −25 °C en wintergroen: in Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Natte winters zijn gevaarlijker dan vorst: zorg voor goede afwatering, vooral op klei.
• In een pot: gebruik zandige potgrond, zet de pot op potvoetjes zodat het water wegloopt en bescherm hem bij strenge vorst.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant kwijnt en sterft af, vooral na een natte winter op zware klei. Verbeter de drainage met zand of grind, of verplant naar een drogere plek.
• Kale plekken: Oudere randen worden kaal in het midden. Knip jaarlijks licht, vul gaten met stekken of vervang oude planten.
• Slappe, lange groei: Te veel schaduw of te veel mest. Geef meer zon, stop met bemesten en scheer elk jaar.
• Onkruid in jonge randen: Een dun laagje grind en regelmatig wieden houden de rand schoon tot de planten sluiten.

Het jaar rond

• Maart: Planten kan, als de grond niet te nat is. Dode takjes verwijderen.
• April: Planten. Lichte vormsnoei van randen.
• Mei: Jonge planten water geven bij droogte.
• Juni: Begin van de bloei.
• Juli: Volle bloei, veel bijen. Halfverhoute stekken nemen vanaf eind juli.
• Augustus: Laatste bloei. Stekken nemen.
• September: Scheren na de bloei. Planten.
• Oktober: Laatste kans om te planten voor de winter.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De soortnaam chamaedrys komt uit het Grieks en betekent ‘aardeik’ (chamai ‘op de grond’ en drys ‘eik’): het blad lijkt op kleine eikenblaadjes. De Franse naam, germandrée petit-chêne, verwijst daar ook naar.
• Gamander werd al in oude kruidentuinen en in renaissancetuinen gebruikt voor de lage, geschoren randen van knooptuinen.
• Hij hoort tot dezelfde familie als lavendel, munt en salie: de lipbloemenfamilie.