Waterlelietulp

Hoe herken je een waterlelietulp?

Groeivorm

Lage bolplant van 15–25 cm hoog en 10–15 cm breed, met een paar breed lancetvormige bladeren aan de voet.

Blad

Grijsgroen, soms met paarse strepen of vlekken, vooral bij de tuinvormen.

Bloem

Langwerpige knop die in de zon wijd openklapt tot een platte ster, vaak roomwit of geel met rood aan de buitenkant en een geel hart.

Bloeitijd

Maart tot april, meestal twee weken vroeger dan de gewone tuintulpen.

Bol

Middelgrote bol met een bruin, papierachtig vel; maakt na verloop van tijd kleine broedbolletjes.

Bloei: maart–april · Planten: oktober–november

Waarom in je tuin?

• Een van de eerste tulpen van het jaar: de bloei begint in maart, als de border nog bijna kaal is.
• Laag en stormvast: de korte stengels breken niet bij wind en regen.
• Als botanische tulp komt hij op een droge, zonnige plek vaak jarenlang terug.
• Perfect voor de voorkant van de border, de rotstuin, potten en bakken.
• Bijen en hommels bezoeken de open bloemen op zonnige lentedagen.

Waar staat een waterlelietulp graag?

• Volle zon; de bloemen openen alleen goed op een plek waar de zon erbij kan.
• Doorlatende grond: zand of leem, neutraal tot kalkrijk. Op zware klei veel zand of grind door de grond mengen.
• Droog tot gewoon vochtig; in de zomer liefst droog, want natte grond laat de bol rotten.
• Plant in groepen van minstens 10 bollen op 8–10 cm afstand.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,2 m hoog, 0,15 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Krokus: Bloeit tegelijk of iets eerder en geeft een kleurrijk voorjaarstapijt.
• Blauwe druifjes: Blauwe bloemen die mooi contrasteren met geel of rood.
• Sneeuwroem: Een blauw bloemkleed vroeg in het voorjaar tussen de tulpen.
• Vetkruid: Bedekt de plek in de zomer en verbergt het afstervende blad.
• Kleine narcis: Een lage narcis die tegelijk bloeit en dezelfde zonnige plek verdraagt.

Hoe en wanneer plant je een waterlelietulp?

Planten in oktober–november.

1. Plant in oktober–november, als de grond afkoelt maar nog niet bevroren is.
2. Graaf een plantgat van 10–15 cm diep. Leg op zware grond 2–3 cm grof zand onderin.
3. Zet de bollen met de punt naar boven op 8–10 cm van elkaar, in groepjes.
4. Dek af met grond en druk licht aan. Geef water als het droog blijft, zodat de wortels kunnen ontwikkelen.
5. Markeer de plek of plant ertussen vroege vaste planten, zodat je er in de zomer niet op graaft.

Verzorgen

Water

Na het planten bij droogte licht water geven; in het voorjaar alleen bij langdurige droogte. In de zomerrust geen water.

Bemesten

Op gewone grond niet nodig. Na de bloei kan een lichte gift bloembollenmeststof helpen op arme grond.

Blad

Laat het blad na de bloei staan tot het geel is en vanzelf afsterft (zes tot acht weken): dan bouwt de bol voorraad op.

Uitgebloeide bloemen

Knip verwelkte bloemen weg als je geen zaad wilt; stengel en blad laten staan.

In een pot

Gebruik een pot met gaten en een doorlatend mengsel van potgrond en zand. Zet de bollen dicht bij elkaar, 10–15 cm diep.

Tip: Plant de bollen in groepen van minstens tien en houd de grond in de zomer droog: dan komt de waterlelietulp jarenlang terug.

Wanneer snoei je een waterlelietulp?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Knip uitgebloeide bloemen weg zodra ze verwelkt zijn; het blad pas als het geel en slap is, meestal in juni.

Hoe:

• Knip de verwelkte bloem net onder de bloem af; laat stengel en blad staan.
• Laat het blad volledig afsterven voor je het opruimt.
• Haal geel, droog blad met je hand weg.
• Zet een stokje bij de plek of markeer ze, zodat je er niet op graaft.

Let op: Knip het groene blad nooit af en knoop het niet vast: de bol bouwt er zijn bloei voor volgend jaar mee op.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Broedbolletjes

Rooi de bollen in juni–juli als het blad is afgestorven, haal de kleine bolletjes eraf en plant ze in oktober opnieuw. Het kost een paar jaar voor ze bloeien.

Zaad

Zaai verse zaden in de herfst in een bak met zandige grond en laat ze buiten overwinteren. Het duurt vier tot zes jaar voor een zaailing bloeit; de bloemen verschillen vaak van de moederplant.

Hoe komt een waterlelietulp de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: in België heb je geen bescherming nodig.
• Zorg voor goede afwatering: in natte wintergrond rotten de bollen vlugger dan dat ze bevriezen.
• In een pot: gebruik een vorstbestendige pot met gaten en zet hem tegen een muur, onder een dakrand of op potvoeten.

Ziektes en plagen

• Bolrot: In natte, koude grond worden de bollen zacht en schimmelig. Verwijder ze en plant op een drogere plek met grind of grof zand.
• Tulpenvuur: Bruine vlekken op het blad, vervormde scheuten en grijze schimmel. Verwijder aangetaste planten met de bol en plant enkele jaren geen tulpen op die plek.
• Knaagdieren: Muizen en eekhoorns eten de bollen. Plant in een mandje van kippengaas of leg gaas over de plek.
• Slakken: Ze vreten de jonge scheuten in een zachte lente. Raap ze ’s avonds weg of leg scherp grind rond de plant.
• Verminderde bloei: Na een paar jaar bloeien bollen minder als het blad te vroeg is afgeknipt of de plek te schaduwrijk of te nat is. Kies een zonnige, droge plek en laat het blad staan.

Het jaar rond

• Maart: De eerste bloemen openen zich in de zon.
• April: Volle bloei. Verwelkte bloemen weghalen; blad laten staan.
• Mei: Blad laten afsterven. Niet meer water geven.
• Juni: Afgestorven blad opruimen en de plek markeren.
• Juli: Rustperiode. Droog houden; eventueel bollen rooien.
• Augustus: Rust. Nieuwe bollen kiezen.
• September: Bollen bestellen of kopen.
• Oktober: Planten, 10–15 cm diep, in groepjes.
• November: Laatste plantmaand voor de vorst.
• December: Rust. Controleer of er geen water op de plek blijft staan.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Tulpen zijn giftig, vooral de bollen: ze geven braken en diarree, ook bij paarden en bij katten en honden die bollen opgraven of eraan knagen. Een tulpenbol lijkt op een ui of sjalot, maar ruikt er niet naar als je hem doorsnijdt. Bewaar bollen die je na de bloei opgraaft dus nooit bij de groenten in de keuken, de kelder of de berging, en zet er een etiket bij. Wie veel bollen hanteert, kan huiduitslag krijgen (tulpenvingers): draag handschoenen bij het planten. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• De soort is genoemd naar Konstantin von Kaufmann, in de 19e eeuw gouverneur-generaal van Turkestan.
• De naam waterlelietulp verwijst naar de bloem, die in de zon helemaal plat openklapt als een waterlelie.
• Kaufmanniana-tulpen zijn de basis van een hele groep vroeg bloeiende tuintulpen, de zogenaamde Kaufmanniana-tulpen.