Fenicische jeneverbes

Zo herken je hem

Groeivorm

Dichte, kegelvormige tot ronde struik of kleine boom; in de tuin meestal 2–4 m hoog en 1,5–2 m breed, in het wild tot 8 m. De grijsbruine schors schilfert af in lange repen.

Blad

Volwassen blad: piepkleine groene schubjes van ongeveer 1 mm, in paren dicht tegen de twijgjes gedrukt. Jonge planten hebben eerst korte naaldjes in kransen van drie.

Bloem

Geen echte bloemen. Kleine gele mannelijke kegeltjes aan de twijgtoppen geven in maart–april stuifmeel af, dat met de wind meegaat; de vrouwelijke kegeltjes zijn groen en onopvallend.

Vrucht

Bolronde kegelbes van 8–14 mm, eerst groen, in het tweede jaar rijp en dan glanzend rood- tot donkerbruin, met enkele harde zaden.

Twijgen

Rond en niet afgeplat, en ze wijzen alle kanten op: zo krijgt de struik een fijne, korrelige textuur.

Verwarring met

De sevenboom (Juniperus sabina) heeft ook schubvormig blad, maar ruikt onaangenaam als je een twijgje kneust en heeft blauwzwarte kegelbessen; hij is zeer giftig. De gewone jeneverbes (Juniperus communis) heeft alleen stekende naalden en blauwzwarte bessen. Levensboom en dwergcipres hebben afgeplatte twijgen in vlakke waaiers.

Bloei: maart–april · Snoeien: april

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend en zeer droogtebestendig: een conifeer voor een grindtuin of mediterrane hoek die je na het eerste jaar nooit meer water hoeft te geven.
• De dichte struik biedt het hele jaar schuil- en slaapplek aan kleine vogels.
• Groeit traag en blijft lang compact, dus je hebt er weinig snoeiwerk aan.
• Sierlijke roodbruine kegelbessen, vaak samen met groene van het jaar ervoor.
• Verdraagt wind, zon en arme, kalkrijke grond: ook bruikbaar in een tuin aan de kust.
• In zijn thuisland eten lijsters en grasmussen de kegelbessen en verspreiden zo de zaden.

Waar staat een Fenicische jeneverbes graag?

• In het wild: zonnige kalkrotsen, kliffen, droge hellingen, garrigue en kustduinen rond de Middellandse Zee.
• In de tuin: volle zon op een warme, beschutte plek, bijvoorbeeld voor een muur op het zuiden.
• Arme, droge en zeer goed doorlatende grond: grind, zand of steenachtige kalkgrond. Natte, zware grond is fataal.
• Geschikt voor een grindtuin, een rotstuin, een droge talud of een grote pot op een zonnig terras.

Mooi samen met

• Rozemarijn: Een andere mediterrane struik voor dezelfde zonnige, droge plek, met vroege blauwe bloemen voor bijen.
• Lavendel: Zachtgrijs blad en paarse bloemen in de zomer, vol hommels en bijen.
• Cistus: Papierachtige bloemen in juni en dezelfde liefde voor droge, arme grond.
• Wolfsmelk: Euphorbia characias geeft blauwgrijs blad en groengele bloei in het voorjaar.
• Vedergras: Wuivende, fijne pluimen tussen het grind, mooi tegen het donkere groen.

Hoe en wanneer plant je een Fenicische jeneverbes?

1. Koop hem in pot bij een kwekerij met coniferen of mediterrane planten. Haal nooit planten, stekken of zaden uit de natuur, ook niet op vakantie.
2. Plant in april–mei: zo kan hij voor de winter goed wortelen. In de herfst geplant lijdt hij meer onder een natte winter.
3. Meng zware grond met flink wat grind of plant hem hoger, op een heuveltje of een talud.
4. Zet de kluit even diep als in de pot, druk de grond aan en geef een flinke gieter water.
5. Reken op 1,5–2 m ruimte. In een pot: een bak van minstens 40 cm breed met potgrond gemengd met een derde grind.
6. Geef de eerste zomer bij droogte om de één à twee weken water; daarna heeft hij in de volle grond geen water meer nodig.

Verzorgen

Water

Na het eerste jaar alleen nog in een pot. Te veel water is gevaarlijker dan te weinig.

Bemesten

Niet nodig: arme grond houdt hem compact en beter bestand tegen de winter.

Bodembedekking

Grind of steenslag rond de voet houdt de stamvoet droog en weerkaatst warmte.

Pot

Zet de pot in de winter tegen een zuidmuur, onder een afdak tegen te veel regen: strenge vorst en natte potgrond samen zijn het gevaarlijkst.

Sneeuw

Schud natte sneeuw voorzichtig van de takken, zodat ze niet uitbuigen of breken.

Tip: Plant hem in het voorjaar en altijd in grind of op een talud: niet de vorst, maar natte voeten in de winter zijn zijn grootste vijand.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: april.

Wanneer: Zelden nodig. Licht vormsnoeien in april, als de strengste vorst voorbij is.

Hoe:

• Knip alleen in het groene, beschubde deel van de twijgen.
• Haal dode en bruine twijgen weg, tot in gezond groen hout of tot aan de stam.
• Wil je een smallere vorm, knip dan de uitstekende twijgen één voor één in en niet de hele buitenkant in één keer.
• Draag handschoenen: het blad en de hars kunnen de huid irriteren.

Let op: Snoei nooit tot in het kale, bruine hout: jeneverbessen lopen daar niet meer uit en de kale plek blijft voorgoed.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Traag en onzeker. Zaai de zaden uit rijpe, roodbruine kegelbessen in de herfst buiten in een pot. Ze hebben warmte en koude nodig en kiemen vaak pas na één tot twee jaar.

Stekken

Halfrijpe stekken van 10 cm met een hieltje in augustus–september, in een mengsel van zand en stekgrond in een koude bak. Ze bewortelen traag, vaak pas na enkele maanden.

Hoe komt een Fenicische jeneverbes de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Groenblijvend: het hele jaar een groen accent in de tuin.
• Winterhard tot ongeveer −15 °C op droge, doorlatende grond; op natte grond lijdt hij al bij lichtere vorst.
• Biedt kleine vogels beschutting tegen wind en kou.
• Na een strenge winter kunnen twijgtoppen bruin worden; wacht tot mei om te zien wat echt dood is.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: Op natte, zware grond rotten de wortels en wordt de plant van binnenuit bruin. Plant hem in grind of op een heuveltje.
• Vorstschade: Bruine twijgtoppen na een strenge winter. Wacht tot mei en knip dan alleen weg wat echt dood is.
• Spint: In hete, droge zomers, vooral in een pot tegen een muur: het blad wordt grauw en je ziet fijne webjes. Spuit de plant af en toe met water.
• Sneeuwbreuk: Natte sneeuw buigt de takken uit. Schud ze voorzichtig af en bind een uitgebogen tak eventueel losjes terug.

Het jaar rond

• Maart: De mannelijke kegeltjes geven stuifmeel af. Vorstschade nog niet wegknippen.
• April: Lichte vormsnoei. Planten in de volle grond.
• Mei: Planten. Twijgen die na de winter dood zijn wegknippen.
• Juni: Jonge planten en potten water geven bij droogte.
• Juli: Volop zon en warmte; potten om de paar dagen controleren.
• Augustus: Halfrijpe stekken nemen.
• September: Stekken. De kegelbessen van vorig jaar kleuren roodbruin.
• Oktober: Rijpe kegelbessen: zaad in een pot buiten zaaien.
• November: Potten tegen een zuidmuur en onder een afdak zetten.
• December: Natte sneeuw van de takken schudden.

Wist je dat?

• De kegelbessen hebben twee jaar nodig om te rijpen: daarom hangen er vaak groene en roodbruine bessen tegelijk aan de struik.
• Op de kliffen van de Gorges du Verdon in Zuid-Frankrijk groeien Fenicische jeneverbessen van meer dan duizend jaar oud, al zijn het maar kleine, verwrongen struikjes.
• De naam phoenicea verwijst naar Fenicië, de oude naam van de kuststreek van het huidige Libanon.