Klein hoefblad

Zo herken je hem

Groeivorm

Lage, overblijvende plant met kruipende wortelstokken. Bloeistengels 10–25 cm, bladeren tot 30 cm hoog.

Bloem

Eén goudgeel hoofdje van 2–3 cm per stengel, met veel smalle lintbloemen rond een gele schijf. Gaat ’s avonds en bij slecht weer dicht.

Stengel

Bloeistengels wollig behaard en bezet met roodbruine, schubvormige blaadjes. Geen melksap.

Blad

Verschijnt na de bloei: rond tot hoefvormig, 10–30 cm breed, met een hoekig getande rand; bovenkant groen, onderkant wit vervilt.

Vrucht/Zaad

Na de bloei hangt het hoofdje even, daarna richt het zich op tot een witte pluizenbol. Elk zaadje heeft een pluis van witte haren.

Verwarring met

Paardenbloem heeft bladeren tijdens de bloei, gladde holle stengels en wit melksap. Groot hoefblad heeft roze bloemaren en veel grotere bladeren. Gewoon speenkruid heeft glanzende bladeren en stervormige bloemen.

Bloei: februari–april

Waarom in je tuin?

• Een van de eerste nectar- en stuifmeelbronnen van het jaar, voor hommelkoninginnen, zandbijen en honingbijen.
• Pionier op kale grond: hij legt taluds en braakliggende plekken vast met zijn wortelstokken.
• Opvallend vroege bloei, op een moment dat de tuin nog grijs is.
• De witte pluizenbollen verspreiden de zaden met de wind, net als bij de paardenbloem.
• Historisch interessant: de plant werd vroeger tegen hoest gebruikt, wat je nog terugziet in de naam.

Waar staat een klein hoefblad graag?

• In het wild: spoorweg- en wegbermen, taluds, groeves, kleiputten, bouwterreinen, akkerranden en oevers.
• Volle zon; in de schaduw bloeit hij weinig.
• Kale, open grond, liefst klei of leem die vaak kalkrijk is en in het voorjaar vochtig; verdraagt ook puin en grind.
• In de tuin: een wilde hoek, een talud, de rand van een vijver of een stenige plek waar weinig anders groeit.

Mooi samen met

• Boswilg: Bloeit tegelijk; samen een feestmaal voor bijen in maart.
• Sleedoorn: Witte bloesem in maart–april, ook voor vroege insecten.
• Gewoon speenkruid: Gele sterretjes in dezelfde vroege periode, op een vochtigere plek.
• Paarse dovenetel: Bloeit al vroeg op open grond en is ook in trek bij hommels.
• Paardenbloem: Neemt het geel over in april–mei.

Hoe en wanneer plant je een klein hoefblad?

1. Koop een plant bij een kwekerij van inheemse planten, of vraag een stukje wortelstok aan iemand die hem al in de tuin heeft.
2. Plant in maart–april of in oktober op een open, zonnige plek, op 30–40 cm van elkaar.
3. Wil je hem binnen de perken houden? Plant hem in een bodemloze emmer of achter een stevige wortelbegrenzing.
4. Zaaien kan met vers zaad in mei: strooi het meteen uit op vochtige, kale grond en dek het niet af. Het zaad blijft maar kort kiemkrachtig.
5. Geef het eerste voorjaar water bij droogte; daarna redt hij zich alleen.
6. Graaf nooit planten uit in de natuur.

Verzorgen

Water

Alleen na het planten. Gevestigde planten hebben geen water nodig.

Bemesten

Niet nodig: hij is een pionier van arme, kale grond.

Woekeren

De wortelstokken kruipen ver en diep. Steek uitlopers aan de rand elk voorjaar af, of gebruik een wortelbegrenzing.

Zaad

Wil je geen zaailingen, knip de hoofdjes dan na de bloei af, voor de pluizenbollen opengaan.

Open grond

Tussen hoge planten en gras verdwijnt hij na een paar jaar. Houd de grond open door af en toe te schoffelen.

Tip: Plant klein hoefblad vlak bij een raam of pad: je ziet de eerste bloemen al in februari, en de hommels die erop afkomen ook.

Snoeien en maaien

Wanneer: Niet nodig. Wie zaailingen wil vermijden, knipt de uitgebloeide hoofdjes in april–mei af.

Hoe:

• Laat de bladeren in de herfst gewoon afsterven; ze verteren vanzelf.
• Knip uitgebloeide hoofdjes af voor ze gaan pluizen als je verspreiding wilt beperken.
• Groeien de bladeren te ver uit, dan mag je ze in de zomer maaien; de plant bloeit het volgende voorjaar toch.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstokken

In maart of oktober een stuk wortelstok met een knop afsteken en meteen elders planten.

Zaad

Vers zaad in mei meteen uitstrooien op vochtige, kale grond; het kiemt binnen enkele dagen tot weken en bewaart slecht.

Hoe komt een klein hoefblad de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Bovengronds sterft alles af in de herfst; de plant overwintert met wortelstokken in de grond.
• De bloemknoppen zijn in de herfst al aangelegd, net onder de grond, zodat hij bij de eerste zachte dagen kan bloeien.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.

Ziektes en plagen

• Woekeren: In losse tuingrond verspreidt hij zich snel. Gebruik een wortelbegrenzing of steek de randen elk jaar af.
• Roest: Oranje vlekjes aan de onderkant van de bladeren in de zomer. Een roestschimmel die ook op dennen leeft; onschuldig voor de plant. Aangetaste bladeren kun je weghalen.
• Slakken: Ze vreten aan de jonge bladeren. Meestal herstelt de plant zich; laat egels en loopkevers hun werk doen.
• Verdwijnen: Na een paar jaar overgroeid door gras of struiken. Hij heeft open grond nodig: schoffel of maak een nieuw kaal plekje.

Het jaar rond

• Februari: Eerste bloemen bij zacht weer, vaak al vanaf half februari.
• Maart: Volle bloei. Hommelkoninginnen en vroege bijen op de bloemen.
• April: Laatste bloemen en witte pluizenbollen. De eerste bladeren verschijnen.
• Mei: Vers zaad uitstrooien als je wilt zaaien. De bladeren groeien uit.
• Juni: Volle bladeren. Uitlopers aan de rand afsteken als hij te ver groeit.
• Augustus: Let op roest aan de onderkant van de bladeren.
• Oktober: Planten of delen. De bladeren sterven af.
• November: Rust. De bloemknoppen zitten klaar net onder de grond.

Wist je dat?

• Tussilago komt van het Latijnse tussis (hoest) en agere (verdrijven): de plant werd eeuwenlang tegen hoest gebruikt. Vandaag weten we dat dat door de giftige stoffen geen goed idee is.
• Omdat de bloemen er zijn voor de bladeren, noemde men de plant vroeger ‘filius ante patrem’, de zoon voor de vader.
• De Nederlandse, Engelse en Franse volksnamen verwijzen allemaal naar de bladvorm: hoefblad, colt’s-foot (veulenvoet) en pas-d’âne (ezelstap).