Voorjaarsadonis

Hoe herken je een voorjaarsadonis?

Groeivorm

Kleine, compacte pol van 15–30 cm hoog en ongeveer 30 cm breed; in de zomer trekt hij in.

Blad

Fijn, draadvormig verdeeld, zoals venkel of dille; frisgroen en dicht langs de stengels.

Bloem

Eén grote, glanzend goudgele bloem per stengel, 4–7 cm breed, met 10–20 smalle bloemblaadjes. Van maart tot mei; ze gaat alleen open bij zon.

Vrucht

Een bolletje van kleine, behaarde nootjes dat in de vroege zomer rijpt.

Wortels

Een korte, dikke wortelstok met diepe, donkere wortels; hij houdt niet van verplanten.

Groei

Heel traag: een jonge plant heeft jaren nodig om een volle pol te vormen.

Bloei: maart–mei · Planten: maart–april en september

Waarom in je tuin?

• Een van de grootste en helderste bloemen van het vroege voorjaar, op een plant van amper 30 cm.
• Vroege bijen en zweefvliegen vinden er stuifmeel als er nog weinig bloeit.
• Het fijne, frisgroene blad blijft na de bloei nog weken mooi.
• Ideaal voor een zonnige rotstuin, een grindtuin of de voorkant van een kalkrijke border.
• Eenmaal gevestigd heel langlevend en zonder veel werk.

Waar staat een voorjaarsadonis graag?

• Volle zon, zeker in het voorjaar: alleen in de zon gaan de bloemen open.
• Goed drainerende zand- of leemgrond, neutraal tot kalkrijk; op zure grond helpt wat kalksteengrind.
• Droog tot normaal vochtig; natte voeten in de winter verdraagt hij niet.
• Een helling, een verhoogd bed of een rotstuin is ideaal voor de afwatering.
• Reken op 25–30 cm ruimte en markeer de plek: na de zomer zie je er niets meer van.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Wildemanskruid: Paarse klokken in hetzelfde seizoen, op dezelfde zonnige, kalkrijke plek.
• Botanische tulpen: Vrolijke kleuren erbij in april; ook zij houden van een droge zomer.
• Druifjes: Blauwe trosjes die mooi afsteken tegen de goudgele bloemen.
• Tijm: Een laag, groenblijvend matje dat de lege plek in de zomer bedekt.
• Blauw schaapsgras: Grijsblauwe pollen die het hele jaar structuur geven.

Hoe en wanneer plant je een voorjaarsadonis?

Planten in maart–april en september.

1. Plant in maart–april of in september, het liefst een plant in pot.
2. Kies meteen de definitieve plek: hij verdraagt verplanten slecht.
3. Graaf een ruim plantgat en meng zware grond met grof zand of fijn grind.
4. Zet de plant even diep als in de pot, met de knoppen net onder het grondoppervlak, en druk zacht aan.
5. Hou 25–30 cm afstand tot de buren.
6. Giet matig aan en leg een laagje grind rond de voet in plaats van mulch.

Verzorgen

Water

Alleen na het planten en bij lange droogte in het voorjaar. In de zomer, als hij intrekt, droog houden.

Bemesten

Hoeft niet; eventueel in maart een dun laagje fijne compost.

Blad

Laat het blad na de bloei vanzelf afsterven: zo bouwt de plant reserves op voor het volgende jaar.

Wieden

Wied voorzichtig met de hand rond de pol; met een schoffel beschadig je makkelijk de knoppen.

Verplanten

Liever niet: laat hem ongestoord staan, de pol wordt elk jaar mooier.

Tip: Zet een label of een steen naast de plant: na de zomer is hij volledig verdwenen en graaf je hem anders per ongeluk uit. Laat het blad vanzelf afsterven, want daarmee bouwt hij de knoppen voor het volgende voorjaar op.

Wanneer snoei je een voorjaarsadonis?

Wanneer: Hij hoeft niet gesnoeid te worden. Pas als het blad in de zomer helemaal geel en droog is, kun je het weghalen.

Hoe:

• Laat uitgebloeide bloemen staan als je zaad wil oogsten; anders mag je ze wegknippen.
• Knip of trek het afgestorven blad pas weg als het helemaal verdord is.
• Draag handschoenen en was daarna je handen.

Let op: Knip het groene blad niet te vroeg weg: dan bloeit hij het volgende voorjaar minder.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai vers zaad meteen na het rijpen, in de vroege zomer, in een pot met kalkrijke zaaigrond die buiten blijft staan. Het kiemt traag en onregelmatig, soms pas na een jaar, en zaailingen bloeien pas na enkele jaren.

Delen

Alleen bij een grote, oude pol, in september: graaf hem voorzichtig op en verdeel hem in stukken met elk een knop en veel wortels. Het lukt niet altijd, dus doe het alleen als het nodig is.

Hoe komt een voorjaarsadonis de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Kou is geen probleem, natte grond wel: zorg voor een goede afwatering.
• In een pot of trog: gebruik een mengsel met veel grind en zet hem in de winter tegen een muur, uit de ergste regen.

Ziektes en plagen

• Slakken: Vreten in het vroege voorjaar aan de jonge scheuten en knoppen. Raap ze ’s avonds en leg een laagje scherp grind rond de plant.
• Wortelrot: In natte, zware grond rot de wortelstok in de winter weg. Plant op een drainerende plek of in een verhoogd bed.
• Weinig bloei: Jonge planten bloeien de eerste jaren weinig, en ook in te veel schaduw. Geduld en een zonnige plek zijn de oplossing.
• Plant verdwenen: In de zomer trekt hij normaal in. Markeer de plek, zodat je hem niet uitgraaft of er iets bovenop plant.

Het jaar rond

• Februari: De eerste scheuten verschijnen. Slakken weren.
• Maart: Begin van de bloei. Planten.
• April: Volle bloei. Planten in pot.
• Mei: Laatste bloemen. Het blad blijft mooi.
• Juni: Zaad oogsten en meteen zaaien.
• Juli: Het blad vergeelt: laat het vanzelf afsterven.
• Augustus: Rust. Plek markeren en droog houden.
• September: Planten of oude pollen delen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de voorjaarsadonis zijn giftig: ze bevatten hartglycosiden, stoffen die net als die van vingerhoedskruid sterk op het hart werken. Inslikken geeft misselijkheid, braken en diarree, en bij grotere hoeveelheden een trage of onregelmatige hartslag. Vroeger werd de plant als hartmiddel gebruikt, maar de werkzame dosis ligt dicht bij de giftige: maak er nooit zelf thee of middeltjes van. Houd kinderen, honden, katten en grazende dieren zoals paarden, schapen en konijnen weg van de plant en het snoeiafval, en draag handschoenen bij het werk. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam verwijst naar Adonis, de knappe jongeman uit de Griekse mythologie.
• In het wild is de voorjaarsadonis zeldzaam geworden en in veel Europese landen beschermd. Koop daarom alleen gekweekte planten.
• Eenmaal gevestigd kan een pol tientallen jaren oud worden.