Groot akkerscherm

Hoe herken je een groot akkerscherm?

Groeivorm

Rechtopgaande, vertakte eenjarige van ongeveer 1 m hoog en 40 cm breed.

Blad

Fijn verdeeld en frisgroen; onderaan breder ingesneden dan hogerop aan de stengel.

Bloem

Platte, samengestelde schermen tot 15 cm breed, opgebouwd uit veel kleine schermpjes vol witte bloempjes.

Vrucht

Kleine, ovale, geribde zaadjes; ook de groene zaadschermen zijn mooi in een boeket.

Wortels

Een penwortel: zaailingen laten zich slecht verplanten, dus zaai liefst ter plaatse of in kluitjes.

Bloei: juni–september · Zaaien: maart–mei en september · Planten: april–mei

Waarom in je tuin?

• Een lange bloei van juni tot september, zeker als je zowel in de herfst als in het voorjaar zaait.
• Een topsnijbloem: luchtige, witte schermen die een week of langer mooi blijven in de vaas.
• Lokt bijen, zweefvliegen en sluipwespen, die op hun beurt bladluizen helpen bestrijden.
• Geeft hoogte en luchtigheid in een border, tussen rozen of in een pluktuin.
• Makkelijk uit zaad, op bijna elke zonnige plek.

Waar staat een groot akkerscherm graag?

• Volle zon.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Te rijke grond geeft lange, slappe stengels.
• Normaal vochtig; laat zaailingen niet uitdrogen.
• Een plek beschut tegen harde wind, of geef steun: de hoge stengels waaien makkelijk om.
• Dun uit of plant op 30–40 cm van elkaar.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

1 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -10 °C)

Mooi samen met

• Korenbloem: Blauw tussen het wit, met dezelfde zaaitijd en dezelfde zonnige plek.
• Roos: De luchtige schermen verzachten de zware rozenbloemen.
• Cosmos: Ongeveer even hoog en in dezelfde periode in bloei; mooi in de pluktuin.
• Klaproos: Rood naast wit, voor een border met de sfeer van een bloemenweide.

Hoe en wanneer plant je een groot akkerscherm?

Planten in april–mei.

1. Zaai in september of in maart–mei ter plaatse; herfstzaai geeft sterkere planten die vroeger bloeien.
2. Hark de grond tot een fijn, kruimelig zaaibed en verwijder onkruid.
3. Zaai dun in rijen of plukjes, bedek het zaad nauwelijks en druk licht aan.
4. Binnen zaaien kan in maart, in kluitjes of potjes, zodat je de wortels niet verstoort bij het uitplanten in april–mei.
5. Dun uit of plant op 30–40 cm van elkaar.
6. Hou het zaaibed vochtig tot de kiemplantjes er zijn; dat duurt een tot drie weken.

Verzorgen

Water

Bij droogte water geven tot de planten goed geworteld zijn; daarna redden ze zich meestal zelf.

Bemesten

Niet nodig: te veel mest geeft slappe stengels en minder bloemen.

Steun

Zet vroeg een netje of een paar stokken met touw rond de groep, zeker bij herfstzaai.

Plukken

Hoe meer je snijdt, hoe meer zijschermen er volgen. Snijd als de meeste bloempjes van het scherm open zijn en zet de stelen meteen in koel water.

Uitzaaien

Laat op het einde van de zomer een paar schermen rijpen als je wilt dat hij zich uitzaait of als je zaad wilt oogsten.

Tip: Zaai een deel in september en een deel in maart–mei: zo heb je van juni tot september bloemen. Draag altijd handschoenen bij het plukken, want het sap maakt de huid gevoelig voor zonlicht.

Wanneer snoei je een groot akkerscherm?

Wanneer: Groot akkerscherm snoei je niet. Je snijdt alleen bloemen voor de vaas en knipt uitgebloeide schermen weg.

Hoe:

• Knip uitgebloeide schermen weg tot net boven een zijtak: zo komen er nieuwe schermen.
• Snijd voor de vaas vroeg op de dag, met handschoenen aan.
• Trek de planten in de herfst uit, of laat enkele schermen rijpen voor zaad.

Let op: Draag handschoenen en lange mouwen: het sap maakt de huid gevoelig voor zonlicht en kan blaren geven.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Laat in augustus–september een paar schermen rijpen tot het zaad bruin is, schud het uit in een papieren zak en zaai het meteen in september, of bewaar het droog tot het voorjaar.

Zelf uitzaaien

Op een open plek zaait hij zich soms vanzelf uit. Laat de zaailingen staan of verplant ze heel jong, met een flinke kluit.

Hoe komt een groot akkerscherm de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Een eenjarige: de plant sterft na de zaadzetting af.
• Herfstzaaisels overwinteren als kleine rozetten en verdragen vorst tot ongeveer −10 °C.
• In een strenge winter of op een natte plek kun je de jonge planten met vliesdoek afdekken.

Ziektes en plagen

• Omvallen: Hoge stengels knakken na wind of regen. Steun met een net, zaai niet te dicht en geef geen extra mest.
• Slakken: Vreten kiemplantjes weg. Controleer ’s avonds en bescherm jonge zaaisels.
• Bladluis: Op stengels en schermen. Meestal ruimen zweefvlieglarven en lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Wegvallen van zaailingen: Kiemplantjes vallen om in een te natte, warme zaaibak. Zaai in schone zaaigrond, zet de bak luchtig en geef niet te veel water.

Het jaar rond

• Maart: Ter plaatse zaaien, of binnen in kluitjes.
• April: Ter plaatse zaaien. Binnen gezaaide planten uitplanten. Uitdunnen.
• Mei: Laatste zaaironde. Uitplanten en steun plaatsen.
• Juni: Eerste bloei van de herfstzaaisels. Bloemen snijden, met handschoenen.
• Juli: Volle bloei. Uitgebloeide schermen wegknippen.
• Augustus: Bloei. Enkele schermen laten rijpen voor zaad.
• September: Laatste bloemen. Ter plaatse zaaien voor volgend jaar.
• Oktober: Herfstzaaisels uitdunnen. Uitgebloeide planten opruimen.
• December: Jonge rozetten bij strenge vorst afdekken met vliesdoek.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Groot akkerscherm is giftig, en het sap maakt de huid overgevoelig voor zonlicht: na aanraking op een zonnige dag kunnen rode vlekken en blaren ontstaan, die soms bruine plekken achterlaten. De witte schermen en het fijne blad lijken op die van eetbare schermbloemigen zoals dille, kervel en wortel, maar ook op wilde peen en de dodelijk giftige gevlekte scheerling: zaai hem niet tussen de kruiden in de moestuin en pluk nooit een schermbloem om te eten die je niet zeker kent. Draag handschoenen en lange mouwen bij het plukken, ook voor een boeket. Ook giftig voor vee en pluimvee. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Hij hoort bij de schermbloemenfamilie, net als wortel, dille en peterselie.
• In het Engels heet hij soms ‘false Queen Anne’s lace’, omdat hij lijkt op de bloeiende wilde peen.
• Elk groot scherm bestaat uit veel kleinere schermpjes, die op hun beurt uit veel bloempjes bestaan: een samengesteld scherm.