Gevlekte scheerling

Zo herken je hem

Groeivorm

Tweejarig: het eerste jaar een rozet van fijn blad, het tweede jaar een vertakte stengel van 1–2,5 m.

Blad

Twee- tot viervoudig geveerd, varenachtig fijn, glanzend donkergroen en kaal; gekneusd ruikt het naar muizen.

Bloem

Kleine witte bloempjes in talrijke schermen van 2–5 cm breed; van juni tot augustus.

Stengel

Glad, hol, kaal en blauwgrijs berijpt, met paarsrode vlekken en strepen, vooral onderaan.

Vrucht

Klein, rondachtig, 2–3 mm, met golvende ribben.

Verwarring met

Wilde peen heeft een behaarde stengel zonder vlekken, gedeelde schutbladen onder het scherm en ruikt naar wortel. Fluitenkruid bloeit vroeger (april–juni) en heeft een behaarde, gegroefde stengel. Hondspeterselie heeft lange, hangende schutblaadjes aan de buitenkant van de schermpjes. Twijfel je, pluk en eet dan niets.

Bloei: juni–augustus · Snoeien: juli en september

Waarom in je tuin?

• De witte schermen zijn een nectarbron voor vliegen, zweefvliegen, kevers en sluipwespen.
• Waardplant van een klein motje waarvan de rupsen alleen op gevlekte scheerling leven.
• Een belangrijke plant om te leren herkennen: wie wilde planten plukt, moet het verschil met eetbare schermbloemen kennen.
• Hoge, sierlijke structuur in een grote, wilde ruigte, ver van huis en speelplek.
• Een plant met een lange geschiedenis, van de Griekse oudheid tot de scheikunde.

Waar staat een gevlekte scheerling graag?

• In het wild: bermen, ruigten, oevers van sloten en rivieren, puin, akkerranden en mestplaatsen, op voedselrijke grond.
• Zon tot halfschaduw.
• Vochtige tot matig droge, stikstofrijke grond.
• In een tuin hoort hij hoogstens in een grote, afgelegen ruigte, ver van moestuin, kippenren, weide en speelplaats.

Mooi samen met

• Koninginnenkruid: Roze schermen in dezelfde vochtige ruigte; geliefd bij vlinders.
• Grote brandnetel: Waardplant van dagpauwoog en kleine vos in dezelfde voedselrijke hoek.
• Grote kaardebol: Nog een hoge structuurplant voor een wilde ruigte, met zaad voor putters.
• Boerenwormkruid: Gele knoopjes in de nazomer, als de scheerling uitgebloeid is.

Hoe en wanneer plant je een gevlekte scheerling?

1. Plant gevlekte scheerling liever niet: in een gewone tuin, met kinderen, huisdieren of een moestuin, is het risico te groot.
2. Heb je een grote natuurtuin zonder die risico’s, laat dan een spontaan opgekomen plant staan op een afgelegen plek; kopen of zaaien is zelden nodig. Graaf nooit planten uit in de natuur.
3. Laat hem nooit opkomen in de buurt van eetbare kruiden zoals peterselie, kervel of dille: de zaailingen lijken sterk op elkaar.
4. Markeer de plek duidelijk, zodat niemand de plant per ongeluk plukt.
5. Grenst je tuin aan een weiland, laat hem dan niet bij de afsluiting staan: grazende dieren kunnen ervan eten.
6. Draag altijd handschoenen als je met de plant werkt en was daarna je handen.

Verzorgen

Water

Niet nodig.

Bemesten

Niet nodig; hij houdt van rijke grond en vindt zelf genoeg.

Uitzaaien voorkomen

Knip in juli de schermen af voor het zaad rijpt, als je niet wilt dat hij zich uitzaait.

Verwijderen

Ongewenste planten steek je met handschoenen uit, liefst als rozet in het eerste jaar, met de penwortel erbij.

Afvoeren

Leg resten nooit in een weide of bij voer voor dieren; gebruik de gft-container of een afgelegen composthoop.

Tip: Leer scheerling herkennen aan de combinatie van een kale, gevlekte stengel en de muizengeur: dat is de beste bescherming als je wilde planten plukt.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: juli en september.

Wanneer: In juli, voor het zaad rijp is; in september de afgestorven planten opruimen.

Hoe:

• Knip de bloeischermen af als de meeste bloemen uitgebloeid zijn, voor de vruchten bruin worden.
• Na de zaadzetting sterft de plant vanzelf af; trek of knip de dorre stengel in september weg, met handschoenen.
• Laat geen stukken achter op een gazon, in een weide of waar kinderen spelen.

Let op: Laat kinderen nooit holle stengels van scheerling gebruiken als fluitje of blaaspijp.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Verspreidt zich alleen met zaad, dat enkele jaren kiemkrachtig blijft in de grond. Eén plant geeft duizenden zaden; laat hem daarom liever niet uitzaaien.

Hoe komt een gevlekte scheerling de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Rozetten van het eerste jaar blijven in de winter vaak groen en zijn dan makkelijk te verwarren met andere schermbloemen.
• Na de bloei in het tweede jaar sterft de plant af; de dorre stengels blijven lang staan.
• Winterhard tot ongeveer −25 °C.

Ziektes en plagen

• Vergiftiging: Het grootste risico: verwarring met eetbare planten, of kinderen en dieren die eraan knabbelen. Haal de plant weg waar dat risico bestaat.
• Uitzaaien: Knip de schermen af voor het zaad rijpt en steek jonge rozetten uit.
• Bladluis: Vaak bladluis op de schermen; lieveheersbeestjes en zweefvliegen ruimen ze op.
• Huid en handen: Werk altijd met handschoenen en was je handen na contact.

Het jaar rond

• Maart: Rozetten herkennen en uitsteken waar ze niet mogen staan.
• April: Snelle groei; stengels met paarse vlekken.
• Mei: Bloeistengels tot 2 m hoog.
• Juni: Eerste witte schermen.
• Juli: Bloei; schermen afknippen voor het zaad rijpt.
• Augustus: Laatste bloemen.
• September: Afgestorven planten opruimen met handschoenen.
• Oktober: Nieuwe rozetten verschijnen.
• November: Rozetten blijven groen.

Wist je dat?

• Volgens de overlevering stierf de Griekse filosoof Socrates in 399 voor Christus door een drank met scheerling.
• Het gif, coniine, was het eerste alkaloïde dat in een laboratorium werd nagemaakt, in 1886.
• De soortnaam maculatum betekent ‘gevlekt’ en verwijst naar de paarsrode vlekken op de stengel.