Herfstanemoon

Hoe herken je een herfstanemoon?

Groeivorm

Pol van grote grondbladeren met vertakte, rechtopgaande bloemstengels tot 1 m; breidt zich uit met ondergrondse uitlopers.

Blad

Groot, drie- tot vijflobbig, druifachtig en grof getand; donkergroen boven, viltig behaard aan de onderkant.

Bloem

Schotelvormig, ongeveer 5 cm, zachtroze met een kransje goudgele meeldraden, met vele samen aan vertakte stengels, van augustus tot oktober.

Vrucht

Bolvormige, wollige zaadpluizen die in de late herfst uiteenvallen.

Wortels

Taaie wortelstokken met uitlopers die zich in losse grond snel verspreiden.

Bloei: augustus–oktober · Planten: maart–mei · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Bloeit drie maanden lang, van augustus tot oktober, als de border op zijn retour is.
• Een belangrijke bron van nectar en stuifmeel voor bijen en hommels in de nazomer.
• Sterk en winterhard; verdraagt zon, halfschaduw, kalk en wat droogte.
• Vult snel een grote plek, ideaal onder bomen, langs een haag of in een wilde border.
• Na de bloei volgen wollige zaadpluizen die in de herfst mooi oplichten.

Waar staat een herfstanemoon graag?

• Zon of halfschaduw; in volle zon heeft hij in droge zomers wat meer water nodig.
• Elke goede tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; natte grond in de winter vindt hij niet fijn.
• Geef hem ruimte, minstens 60–80 cm per plant, of zet hem tussen stevige buren die zich niet laten verdringen.
• Beschut tegen harde wind, zodat de hoge stengels niet knakken.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

1 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Paars en blauw naast het zachtroze, in dezelfde periode.
• Chinees prachtriet: Een groot siergras dat de pol in de herfst mooi omlijst.
• Hoog vetkruid: Brede, roze tot roodbruine schermen vooraan in de border.
• Zilverkaars: Witte bloemkaarsen in de halfschaduw in september.

Hoe en wanneer plant je een herfstanemoon?

Planten in maart–mei.

1. Plant in maart–mei: in het voorjaar slaan herfstanemonen veel beter aan dan in de herfst.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en meng er wat compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, druk aan en hou 60–80 cm afstand.
4. Wil je de uitlopers in toom houden, graaf dan een wortelscherm of een bodemloze emmer van zo’n 30 cm diep in.
5. Geef ruim water en hou de grond het eerste jaar vochtig.
6. Mulch met compost of bladaarde.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig; daarna alleen bij lange droogte, zeker in de zon.

Bemesten

In het voorjaar wat compost; meer is niet nodig.

Steun

Op een winderige plek of in rijke grond kunnen de stengels hangen; zet in juni wat steun.

Uitlopers

Steek elk voorjaar de uitlopers buiten de gewenste plek weg met een spade.

Verplanten

Laat hem liefst staan: na verplanten heeft hij een jaar nodig om te herstellen.

Tip: Plant hem in het voorjaar, niet in de herfst, en geef hem meteen de ruimte die hij nodig heeft. Een ingegraven wortelscherm voorkomt dat hij overal in de border opduikt.

Wanneer snoei je een herfstanemoon?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Knip de oude stengels in maart tot op de grond weg, voor de nieuwe bladeren uitlopen. Laat ze de winter over staan, voor de zaadpluizen en als schuilplaats voor insecten.

Hoe:

• Knip in de zomer en de herfst niets weg: hij bloeit door tot in oktober.
• Knip in maart alle oude stengels af tot net boven de grond.
• Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

In maart–april een jonge scheut met een stuk wortelstok aan de rand van de pol uitsteken en elders planten.

Delen

In het voorjaar een pol opgraven en in stukken verdelen, elk met knoppen en wortels.

Wortelstekken

In december–januari stukjes wortel van 5 cm in een pot met zanderige grond leggen, licht afdekken en vorstvrij en licht vochtig bewaren.

Hoe komt een herfstanemoon de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Winterhard tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Planten die pas in het voorjaar geplant zijn, krijgen in hun eerste winter best een laag bladcompost.
• Laat de oude stengels tot maart staan: ze beschermen de voet.
• In een grote pot kan het, en daar verspreidt hij zich niet; zet de pot in de winter tegen een muur.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Hij verspreidt zich via uitlopers en kan kleinere buren verdringen. Gebruik een wortelscherm en steek uitlopers elk voorjaar weg.
• Trage start: Het eerste jaar na het planten groeit en bloeit hij vaak weinig. Daarna gaat het snel.
• Bladaaltjes: Hoekige, bruinzwarte vlekken tussen de bladnerven, vooral onderaan de plant. Knip aangetast blad weg en gooi het bij het restafval.
• Slakken: Vreten in het voorjaar aan de jonge bladeren. Raap ze ’s avonds.
• Knakkende stengels: De hoge stengels breken bij harde wind. Plant beschut of steun op tijd.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels wegknippen. Planten.
• April: Planten of delen. Uitlopers wegsteken.
• Mei: Planten. Letten op slakken.
• Juni: Steun plaatsen op een winderige plek.
• Juli: Water geven bij droogte. De knoppen verschijnen.
• Augustus: Begin van de bloei.
• September: Volle bloei, druk bezocht door bijen en hommels.
• Oktober: Laatste bloemen. Wollige zaadpluizen.
• December: Wortelstekken nemen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze tuinanemonen zijn giftig: als de plant beschadigd wordt, komt protoanemonine vrij, een scherpe stof die ook in boterbloemen zit. In de mond geeft ze een brandend gevoel, kwijlen, braken en buikpijn, bij kinderen en ook bij honden, katten, konijnen en cavia’s; op de huid roodheid, jeuk en soms blaartjes. De scherpe smaak houdt de meeste mensen en dieren tegen, maar plant ze niet in een ren en gooi snoeiafval en uitgestoken stukken niet in een weide, ren of hok. Ze breiden zich uit met wortelstokken: draag handschoenen bij het afsteken, terugsnoeien en scheuren, en was daarna je handen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soortnaam tomentosa betekent ‘viltig behaard’, naar de onderkant van de bladeren.
• Wat je als bloemblaadjes ziet, zijn eigenlijk gekleurde kelkbladen.
• Herfstanemonen worden vaak Japanse anemonen genoemd, maar deze soort komt uit China.