Mahonia

Hoe herken je een mahonia?

Groeivorm

Brede, wat open struik van ongeveer 2 m hoog en breed, met dikke, rechtopgaande stengels.

Blad

Geveerd, 30–45 cm lang, met 7–19 stijve, glanzend donkergroene deelblaadjes met stekeltanden. In koude, zonnige winters kleuren ze soms rood.

Bloem

Lange, uitwaaierende of overhangende trossen van 10–20 cm met kleine bleekgele klokjes, van november tot maart.

Geur

Zoet en sterk, vergelijkbaar met lelietje-van-dalen; op een zachte dag ruik je het van meters ver.

Vrucht

Blauwzwarte bessen met een blauwgrijs waslaagje, in de lente.

Bloei: november–maart · Planten: april–mei en september–oktober · Snoeien: april

Waarom in je tuin?

• Bloeit van november tot maart, met een heerlijke geur in de wintertuin.
• Een belangrijke voedselbron voor hommels en bijen op zachte winterdagen.
• De blauwzwarte bessen in de lente zijn geliefd bij merels en andere vogels.
• Gedijt in halfschaduw en schaduw, onder bomen of aan de noordkant van het huis.
• Het grote, stekelige blad geeft het hele jaar een sterke, bijna exotische structuur.
• Weinig onderhoud: één snoeibeurt na de bloei volstaat.

Waar staat een mahonia graag?

• Halfschaduw tot schaduw; in volle zon kan het blad verkleuren en verbranden.
• Humusrijke grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk, liefst niet te droog.
• Normaal vochtig; bij droogte onder bomen extra water en mulch geven.
• Beschut tegen koude, uitdrogende wind, die het blad en de bloemtrossen beschadigt.
• Reken op 1,5–2 m ruimte per plant.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -18 °C)

Mooi samen met

• Nieskruid: Bloeit in dezelfde maanden in de schaduw aan de voet van de struik.
• Elfenbloem: Een sierlijke bodembedekker voor droge schaduw onder struiken.
• Varens: Zachte, groene veren naast het stijve, stekelige blad.
• Sneeuwklokje: Witte klokjes onder de gele trossen in februari.
• Witte kornoelje: Ondanks de naam rode wintertakken, die mooi afsteken tegen het gele bloemenspel.

Hoe en wanneer plant je een mahonia?

Planten in april–mei en september–oktober.

1. Plant in april–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er een paar scheppen compost of bladaarde door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent.
5. Leg een laag mulch van bladcompost of schors rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte. Daarna alleen in lange droge periodes, zeker onder bomen.

Bemesten

In april wat compost of organische mest voor heesters.

Mulchen

Een laag bladcompost of schors in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig.

Oud blad

Bruine, afgevallen bladeren kun je laten liggen als mulch; draag handschoenen als je ze opruimt.

Handschoenen

Het blad prikt flink: werk altijd met stevige handschoenen.

Tip: Plant hem bij een pad of een voordeur waar je in de winter dagelijks langskomt, maar nét niet ernaast: dan geniet je van de geur zonder je aan het blad te prikken.

Wanneer snoei je een mahonia?

Snoeimaanden: april.

Wanneer: Na de bloei, in april. Hij heeft weinig snoei nodig.

Hoe:

• Knip te lange, kale stengels terug tot net boven een bladrozet of een paar knoppen lager; daar loopt hij opnieuw uit.
• Snoei een oude, kale struik gespreid over twee à drie jaar: elk jaar een derde van de oudste stengels laag inkorten.
• Haal dode en beschadigde stengels aan de voet weg.
• Laat de uitgebloeide trossen gerust staan als je bessen voor de vogels wilt.

Let op: Snoei niet in de zomer of de herfst: dan knip je de bloemknoppen voor de winter weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Blad-knopstekken

In oktober–november: een stukje stengel met één blad en een knop, het blad ingekort, in vochtige stekgrond in een koude bak of serre. Bewortelen duurt enkele maanden.

Zaad

Haal de zaden uit rijpe bessen in de late lente en zaai ze meteen in een bak buiten. Ze kiemen vaak pas na een winter.

Hoe komt een mahonia de winter door?

Winterhard tot −18 °C: jonge planten beschermen.

• Winterhard tot ongeveer −18 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Strenge vorst en koude wind kunnen de bloemen en het blad bruin kleuren; de struik loopt in de lente gewoon opnieuw uit.
• In een grote pot: zet hem tegen een muur en wikkel de pot in jute, zodat de wortels niet bevriezen.

Ziektes en plagen

• Roest: Oranjebruine puistjes aan de onderkant van het blad, paarsbruine vlekken bovenaan. Knip aangetaste bladeren weg en zorg voor luchtige groei.
• Meeldauw: Witte schimmellaag op de bladeren, vooral bij droogte. Water geven, aangetaste bladeren wegknippen en ruimte laten.
• Rood of verbrand blad: Door felle zon of koude, uitdrogende wind. Kies een beschuttere, schaduwrijkere plek; nieuw blad komt in de lente.
• Lange, kale stengels: Oudere struiken worden onderaan kaal. Snoei na de bloei gespreid terug om de struik te verjongen.

Het jaar rond

• Januari: Bloei. Hommels op zachte dagen.
• Februari: Bloei met geur.
• Maart: Einde van de bloei.
• April: Snoeien na de bloei. Compost en mulch geven. Planten.
• Mei: Blauwzwarte bessen voor de vogels. Planten.
• Juni: Zaad uit de bessen zaaien. Water bij droogte.
• September: Planten.
• Oktober: Planten. Blad-knopstekken nemen.
• November: Begin van de bloei.
• December: Bloei met geur in de wintertuin.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De naam Mahonia verwijst naar Bernard McMahon, een tuinier en kweker uit Philadelphia rond 1800.
• Bekende rassen als ‘Charity’ en ‘Winter Sun’ horen bij Mahonia × media, een kruising van deze soort met Mahonia lomariifolia.
• Nieuwer plantkundig onderzoek plaatst de mahonia’s in het geslacht Berberis; daarom heet hij nu ook Berberis japonica.