Chrysant

Hoe herken je een chrysant?

Groeivorm

Struikvormige, horstvormende plant van 40–90 cm hoog en ongeveer 60 cm breed; vertakt goed als je de toppen uitknijpt.

Blad

Diep gelobd, grijsgroen tot donkergroen, met een kruidige geur als je het kneust.

Bloem

Bloemhoofdjes van 3–10 cm en meer: enkel, half gevuld, gevuld, pompon of met buisvormige ‘spin’-bloemblaadjes.

Kleur

Wit, geel, oranje, brons, roze, rood en paars, vaak in warme herfsttinten.

Bloeitijd

Van september tot november. Het is een kortedagplant: hij bloeit pas als de dagen korter worden.

Wortels

Ondiep, met korte ondergrondse uitlopers waaruit nieuwe scheuten komen.

Bloei: september–november · Planten: april–mei en september · Snoeien: maart en mei–juni

Waarom in je tuin?

• Kleur in de border als de meeste vaste planten uitgebloeid zijn, tot de eerste strenge vorst.
• Een late bron van stuifmeel en nectar voor bijen en zweefvliegen, vooral de enkelbloemige rassen.
• Een klassieke snijbloem die in een vaas twee weken en langer mooi blijft.
• Enorm veel keuze in kleur en bloemvorm, van kleine pompons tot grote, enkele bloemen als margrieten.
• Makkelijk te vermeerderen door scheuren of stekken.

Waar staat een chrysant graag?

• Volle zon en een warme plek: hoe meer licht, hoe steviger de plant en hoe rijker de bloei.
• Elke goed doorlatende tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk, liefst humusrijk.
• Normaal vochtig in de zomer, maar nooit natte voeten in de winter; plant in zware grond op een licht verhoogd bed.
• Beschut tegen harde wind, zodat de bloeiende stengels niet omvallen.
• Plant op 45–60 cm afstand, zodat er lucht tussen de planten zit.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -15 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Bloeit tegelijk, in blauw en paars naast de warme chrysanttinten.
• Hemelsleutel: Brede, roze schermen en vlezig blad op dezelfde zonnige plek.
• Siergrassen: Lampenpoetsersgras en prachtriet geven beweging en een herfstige achtergrond.
• Dahlia: Bloeit eveneens door tot de eerste vorst.
• Zonnehoed: De zaadhoofdjes blijven mooi staan naast de late chrysantbloemen.

Hoe en wanneer plant je een chrysant?

Planten in april–mei en september.

1. Plant tuinchrysanten liefst in april–mei, zodat ze voor de winter goed ingeworteld zijn. In september kan het ook, maar dan overleven ze de winter minder vaak.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er compost en, in zware grond, wat grof zand door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 45–60 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen ruim water en de eerste weken opnieuw bij droogte.
6. Een dunne laag compost als mulch houdt de grond in de zomer vochtig; houd de voet van de plant vrij.

Verzorgen

Water

Regelmatig bij droogte in de zomer, aan de voet en niet over het blad. In de winter droog houden.

Bemesten

In mei en juni organische mest of compost; na augustus niet meer bemesten.

Toppen

Knijp tot eind juni de toppen van de jonge scheuten uit: zo wordt de plant voller en steviger en bloeit hij rijker.

Steun

Hoge rassen in juni steunen met stokken of een plantensteun.

Uitgebloeide bloemen

Wegknippen voor een verzorgde plant en een langere bloei.

Scheuren

Om de 2–3 jaar in het voorjaar: het midden van oude pollen wordt kaal en zwak.

Tip: Knijp tot eind juni de toppen van de jonge scheuten uit: je krijgt een compacte, stevige plant die van onder tot boven vol bloemen staat.

Wanneer snoei je een chrysant?

Snoeimaanden: maart en mei–juni.

Wanneer: Knip de oude stengels pas in maart terug en knijp in mei–juni de toppen uit.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide stengels in de winter staan: ze beschermen het hart van de plant tegen kou en nattigheid.
• Knip in maart, als de nieuwe scheuten aan de voet verschijnen, alle oude stengels tot 5–10 cm boven de grond terug.
• Knijp in mei en juni de toppen van de jonge scheuten uit, net boven een blad. Stop daarmee eind juni, anders bloeit hij te laat.
• Knip in de herfst de uitgebloeide bloemen weg.

Let op: Snoei niet in de herfst: een plant die met zijn oude stengels de winter ingaat, overleeft beter.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In april: graaf de pol op, gebruik de jonge, gezonde stukken aan de rand met eigen wortels en gooi het oude midden weg.

Stekken

In maart–april: stekken van 5–8 cm van de jonge scheuten aan de voet, onderste blaadjes weg, in vochtige stekgrond onder plastic. Ze wortelen in 2–3 weken.

Hoe komt een chrysant de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Tuinchrysanten zijn winterhard tot ongeveer −15 °C, maar alleen in goed doorlatende grond: natte grond is de grootste doodsoorzaak.
• Laat de oude stengels staan en leg in strenge winters een laagje droog blad of dennentakken over de voet.
• Potchrysanten uit de winkel zijn vaak minder winterhard. Zet ze na de bloei koel en vorstvrij en plant ze in het voorjaar uit.
• In een pot: zet hem beschut tegen een muur, onder een afdak, en geef in de winter nauwelijks water.

Ziektes en plagen

• Wintersterfte: De plant komt in het voorjaar niet terug, meestal door natte grond. Plant in het voorjaar, verbeter de afwatering en knip pas in maart terug.
• Bladluis: Op de toppen en bloemknoppen in voorjaar en zomer. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes en sluipwespen helpen.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad bij droogte en weinig luchtstroming. Ruimer planten, water geven aan de voet en aangetaste bladeren wegknippen.
• Oorwormen: Gaten in de bloemblaadjes in de nazomer. Hang ’s avonds een omgekeerde bloempot met stro op een stok en verplaats de diertjes ’s ochtends naar een fruitboom, waar ze bladluizen eten.
• Witte roest: Lichte vlekjes op de bovenkant en witte tot lichtbruine puistjes op de onderkant van het blad. Haal aangetaste planten weg en gooi ze bij het restafval, niet op de compost.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels terugknippen tot 5–10 cm. Stekken nemen.
• April: Planten. Scheuren. Stekken nemen.
• Mei: Planten. Toppen uitknijpen. Bemesten.
• Juni: Toppen uitknijpen tot eind juni. Hoge rassen steunen.
• Juli: Water geven bij droogte. Letten op bladluis.
• Augustus: Water geven bij droogte. Niet meer bemesten.
• September: Begin van de bloei. Planten kan nog, liefst vroeg in de maand.
• Oktober: Volle bloei. Bloemen snijden voor de vaas.
• November: Laatste bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen, stengels laten staan.
• December: Rust. Voet droog houden; in strenge vorst afdekken met droog blad.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De chrysant is giftig voor katten, honden en paarden: blad en bloemen geven bij knabbelen kwijlen, braken en diarree, en het sap kan bij gevoelige mensen huiduitslag geven. In China wordt thee gemaakt van gedroogde bloemen van speciale rassen, maar gebruik geen chrysanten uit de tuin of van de bloemist: die zijn er niet voor gekweekt en vaak bespoten. Laat kinderen geen bloemen of bladeren eten, zet een pot of vaas met chrysanten buiten het bereik van katten, en draag handschoenen bij het snoeien en stekken. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• In Japan is de chrysant het symbool van het keizershuis; de keizerlijke troon heet de Chrysantentroon.
• In België en Frankrijk zet men traditioneel chrysanten op de graven rond Allerheiligen, op 1 november.
• Als kortedagplant laat hij zich sturen: kwekers laten potchrysanten het hele jaar bloeien door de daglengte met lampen en verduistering te regelen.