Koffieplant

Hoe herken je een koffieplant?

Groeivorm

Rechtopgaande struik met een hoofdstam en horizontale zijtakken in etages; binnen tot 1,5 m hoog en 1 m breed.

Blad

Tegenoverstaand, elliptisch, 10–15 cm lang, donkergroen, glanzend en met een golvende rand.

Bloem

Kleine, witte, stervormige bloemen in trosjes in de bladoksels, met een zoete, jasmijnachtige geur; pas op oudere planten.

Vrucht

Ronde bessen van 1–1,5 cm, eerst groen en na zeven tot negen maanden rood; meestal met twee zaden: de koffiebonen.

Wortels

Een penwortel met veel fijne zijwortels; hij heeft een vrij diepe pot nodig en houdt niet van uitdrogen.

Planten: maart–april · Snoeien: maart–april

Waarom in je tuin?

• Mooi, glanzend blad met een golvend randje, het hele jaar door.
• Een plant met een verhaal: je ziet thuis hoe koffiebessen groeien.
• Oudere planten bloeien met witte, geurende bloemen die aan jasmijn doen denken.
• De bessen kleuren langzaam van groen naar rood en hangen maandenlang aan de plant.
• Arabica bestuift zichzelf: één plant volstaat voor bessen.
• Doet het goed op een lichte plek zonder felle zon, waar veel bloeiende kamerplanten te weinig licht krijgen.

Waar staat een koffieplant graag?

• Licht zonder felle zon: bij een raam op het oosten of westen, of een eind van een zuidraam. Felle middagzon verbrandt het blad.
• Warm: 18–24 °C in de zomer; in de winter liefst 15–18 °C en nooit onder 12 °C.
• Vochtige lucht: een lichte keuken of badkamer is ideaal, of zet de pot op een schotel met nat grind.
• Geen koude tocht en geen plek vlak boven de verwarming.
• Een volwassen plant heeft zo’n 1 m ruimte nodig, zodat de zijtakken vrij kunnen uitgroeien.

Licht

Licht, zonder felle zon

Potgrond

Gewone potgrond of luchtige, humusrijke potgrond

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Water geven

Gewoon

Grootte

1,5 m hoog, 1 m breed

Temperatuur

Minimum 12 °C

Mooi samen met

• Gardenia: Familie van de koffieplant met dezelfde wensen: licht zonder felle zon, kalkarm water en vochtige lucht.
• Zwaardvaren: Houdt van dezelfde vochtige lucht en vormt een zachte, groene voet ernaast.
• Calathea: Getekend blad voor dezelfde lichte plek zonder felle zon.
• Gatenplant: Grote, ingesneden bladeren als tropische buur op een lichte plek uit de felle zon.

Hoe en wanneer plant je een koffieplant?

Planten in maart–april.

1. Verpot jonge planten elk voorjaar in maart of april, oudere planten om de twee à drie jaar.
2. Kies een vrij diepe pot met een gat in de bodem, 3–5 cm breder dan de oude.
3. Gebruik humusrijke, licht zure potgrond: potgrond voor kamerplanten gemengd met wat grond voor zuurminnende planten en een handje perliet.
4. Zet de plant even diep als voorheen, vul aan en druk licht aan; beschadig de penwortel niet.
5. Geef water tot het onderaan uit de pot loopt en giet de schotel na een kwartier leeg.

Verzorgen

Water

Houd de grond gelijkmatig vochtig, nooit kletsnat en nooit kurkdroog. Gebruik bij voorkeur regenwater of kalkarm water op kamertemperatuur.

Luchtvochtigheid

Een schotel met nat grind, af en toe vernevelen met kalkarm water of planten in een groep houden de bladranden gezond.

Bemesten

Van april tot september om de twee weken vloeibare mest voor kamerplanten; in de winter niet bemesten.

Blad

Veeg stof af met een vochtige doek, zodat het blad glanzend blijft en genoeg licht vangt.

Bloemen en bessen

Laat ze aan de plant. Met een zacht penseeltje over de open bloemen gaan helpt binnen de bessenzetting.

Draaien

Draai de pot af en toe een kwartslag, zodat de plant gelijkmatig naar het licht groeit.

Tip: Giet met regenwater of kalkarm water en zorg voor vochtige lucht: dan blijven de bladranden groen. Wil je bessen, ga dan met een zacht penseeltje over de open bloemen; arabica bestuift zichzelf, dus één plant volstaat.

Wanneer snoei je een koffieplant?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: Snoeien is zelden nodig. In maart of april kun je de top uitknippen of een te grote plant wat terugzetten.

Hoe:

• Knip de top van een jonge plant net boven een bladpaar uit als je een bredere, vollere struik wilt.
• Wordt hij te hoog, knip de hoofdstam dan net boven een bladpaar in; daar lopen nieuwe scheuten uit.
• Haal dode, droge takjes en gele bladeren weg.
• Knip niet in takken met bloemknoppen of bessen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Gebruik verse, ongebrande bonen, het best uit rijpe rode bessen van je eigen plant; geroosterde of oude bonen kiemen niet. Haal het vruchtvlees weg, leg ze 1 cm diep in vochtige zaaigrond en houd ze op 22–25 °C. Het kiemen duurt lang, vaak meer dan een maand.

Stekken

In het voorjaar of de zomer: kopstekken van zo’n 10 cm van een rechtopgaande scheut, in vochtige stekgrond onder plastic bij 25 °C. Stekken van zijtakken groeien vaak scheef en vormen geen mooie rechtopgaande plant.

Hoe komt een koffieplant de winter door?

• Een kamerplant die het hele jaar binnen blijft: onder 12 °C krijgt hij schade, ideaal is 15–18 °C.
• Zet hem in de winter op een lichte plek, gerust wat dichter bij het raam, maar niet tegen de koude ruit.
• Geef minder water, maar laat de kluit nooit helemaal uitdrogen, en geef geen mest van oktober tot maart.
• Houd hem weg van de droge, warme lucht boven radiatoren en verhoog de luchtvochtigheid.

Ziektes en plagen

• Bruine bladranden: Droge lucht, een uitgedroogde kluit of te veel zon. Giet regelmatiger, verhoog de luchtvochtigheid en zet hem uit de felle zon.
• Gele bladeren: Natte voeten, kou of kalkrijk water. Laat geen water in de schotel staan, zet hem warmer en giet met regenwater.
• Bladval: Na koude tocht of een plotse temperatuurwissel. Zoek een gelijkmatig warme plek; meestal loopt hij weer uit.
• Spint: Fijne gele spikkels en webjes aan de onderkant van het blad, vooral in droge lucht. Afspoelen onder de douche en de luchtvochtigheid verhogen.
• Wolluis en schildluis: Witte pluisjes of bruine bultjes op stengels en bladnerven, vaak met kleverig blad. Wegvegen met een doekje met zeepsop en na een week herhalen.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Lichte plek bij 15–18 °C. Minder water, geen mest.
• Februari: Rust. Luchtvochtigheid in het oog houden. Letten op spint.
• Maart: Verpotten. Top uitknippen voor een vollere plant. Beginnen met bemesten.
• April: Verpotten of terugknippen. Om de twee weken mest geven.
• Mei: Groei. Regelmatig water. Beschermen tegen felle middagzon.
• Juni: Kopstekken nemen van rechtopgaande scheuten.
• Juli: Groei. Luchtvochtigheid verhogen bij warm weer.
• Augustus: Mest geven. Controleren op spint en wolluis.
• September: Laatste mestbeurt. Lichter zetten als de dagen korter worden.
• Oktober: Minder water geven. Stoppen met bemesten.
• November: Rust. Weg van tocht en koude ruiten.
• December: Rust. Gelijkmatig vochtig houden, niet nat.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Blad, bessen en bonen van de koffieplant bevatten cafeïne, die voor katten en honden giftig is: knabbelen geeft braken, onrust, hijgen en een snelle hartslag, en bij grote hoeveelheden trillen en stuipen. Zet de plant buiten het bereik van huisdieren en ruim afgevallen bessen op. Een koffieplant binnen geeft maar weinig bessen; laat kinderen er niet van eten en maak van het blad geen thee voor hen, want ook voor kinderen is veel cafeïne niet goed. Bel je dierenarts als je hond of kat ervan gegeten heeft. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Een koffieboon is het zaad uit de rode bes; meestal zitten er twee in één bes, met hun platte kanten tegen elkaar.
• Arabica is de meest gekweekte koffiesoort ter wereld. Hij bestuift zichzelf, anders dan robusta, dat stuifmeel van een andere plant nodig heeft.
• In het wild groeit hij als struik in de schaduw van hogere bomen, in de bergbossen van Ethiopië.