Cotoneaster

Hoe herken je een cotoneaster?

Groeivorm

Lage struik met vlakke, horizontaal uitgespreide takken in een visgraatpatroon, zo’n 60 cm hoog en 1,5 m breed. Tegen een muur groeit hij hoger op.

Blad

Klein (ongeveer 1 cm), rond en glanzend donkergroen. In de herfst kleurt het oranje tot rood; in zachte winters blijft een deel hangen.

Bloem

Kleine roze-witte bloempjes, enkel of per twee langs de takken, in mei–juni.

Vrucht

Heldere rode, ronde bessen van zo’n 5 mm, rijp in de herfst en vaak tot in de winter aan de struik.

Wortels

Diep en vertakt. Takken die de grond raken, wortelen vaak vanzelf.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: februari–maart

Waarom in je tuin?

• Mooi in elk seizoen: bloempjes in het voorjaar, rode bessen en herfstkleur, en in de winter het grafische visgraatpatroon van de kale takken.
• Een van de beste bijenstruiken: de kleine bloempjes trekken in mei–juni massa’s bijen en hommels.
• De bessen blijven vaak tot diep in de winter hangen en zijn voedsel voor merels en lijsters.
• Ideaal om een lage muur, een trap of een droog talud te bekleden.
• Sterk en sober: winterhard, droogtebestendig en snoeien is nauwelijks nodig.

Waar staat een cotoneaster graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon krijg je meer bessen en een fellere herfstkleur.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Hij doet het ook op arme, stenige grond.
• Matig droog tot normaal vochtig; staande nattigheid verdraagt hij slecht.
• Perfect tegen een lage muur, op een talud of over de rand van een verhoogd bed.
• Plant op 1–1,5 m van elkaar. Plant hem niet in de buurt van duinen of kalkgraslanden.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Krokus: Bloeit in maart onder de nog kale takken.
• Sneeuwklokje: Wit onder het visgraatpatroon, als de struik nog in rust is.
• Hemelsleutel: Bloeit in de nazomer en houdt net als de cotoneaster van een droge, zonnige plek.
• Lavendel: Geurend, grijs blad naast het donkere groen, op een zonnig talud.
• Lage siergrassen: Fijne, wuivende sprieten tegen de stijve, vlakke takken.

Hoe en wanneer plant je een cotoneaster?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of oktober–november, bij zacht weer en niet in bevroren grond.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en maak de bodem goed los.
3. Zet de plant even diep als in de pot. Tegen een muur plant je op 30–40 cm van de muur en zet je hem een beetje schuin naar de muur toe.
4. Druk de grond aan en geef meteen een flinke gieter water.
5. Leg een laag mulch rond de voet tot de takken de grond zelf bedekken; op een talud houdt dat ook de aarde op zijn plaats.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks. Daarna is hij zeer droogtebestendig.

Bemesten

Niet nodig. Te rijke grond geeft lange, slappe takken en minder bessen.

Onkruid

Wied de eerste jaren onder de takken; later sluit de struik zich en heb je weinig onkruid.

Tegen een muur

Hij heeft geen hechtwortels: leg of bind een paar lange takken tegen de muur, dan volgt de rest vanzelf.

Bessen

Laat de bessen hangen voor de vogels; zo heb je ook in de winter kleur.

Tip: Plant hem schuin tegen een lage muur of over een rand: zo komt het visgraatpatroon het best tot zijn recht. Knip nooit met de heggenschaar, maar tak per tak.

Wanneer snoei je een cotoneaster?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. Moet het toch, doe het dan in februari–maart, als de vogels de meeste bessen op hebben en voor het blad uitloopt.

Hoe:

• Knip takken weg die naar voren of in de verkeerde richting groeien, zodat het visgraatpatroon zichtbaar blijft.
• Knip te lange takken terug tot op een zijtak, nooit halverwege een tak: dan verlies je de vlakke vorm.
• Haal dode en beschadigde takken weg.
• Te breed geworden? Knip de buitenste takken tot op een zijtak die binnen de gewenste rand ligt.

Let op: Scheren met een heggenschaar maakt van het mooie visgraatpatroon een rommelige bol: knip altijd tak per tak.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggers

Takken die de grond raken, wortelen vaak vanzelf. Steek ze in het voorjaar met een kluitje af en plant ze elders.

Halfrijpe stekken

In augustus: stekken van 8–10 cm, onderste blaadjes weg, in zanderige stekgrond onder plastic. Ze wortelen in een paar weken tot maanden.

Hoe komt een cotoneaster de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −25 °C: in België nooit bescherming nodig.
• De rode bessen blijven vaak tot in januari hangen en zijn dan een welkome hap voor merels en lijsters.
• In zachte winters blijft een deel van het blad aan de struik.
• In een pot of bak volstaat het om de pot tegen een muur te zetten.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Twijgen en bloemtrossen verwelken plots en worden zwart, alsof ze verbrand zijn. Knip ze ruim in gezond hout weg, gooi ze bij het restafval en ontsmet je snoeischaar.
• Schildluis: Kleine bruine schildjes op de takken en kleverig blad. Wrijf ze weg met een borstel of knip zwaar aangetaste takken weg.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en vogels ze op.
• Verwildering: Vogels verspreiden de zaden, ook naar duinen en kalkgraslanden. Plant hem niet in de buurt van zulke natuurgebieden.

Het jaar rond

• Februari: Licht bijsnoeien als het nodig is: takken die verkeerd groeien wegknippen.
• Maart: Planten. Snoeien kan nog, voor het blad uitloopt.
• April: Planten. Afleggers afsteken en verplanten.
• Mei: Bloei: de struik zoemt van de bijen.
• Juni: Nabloei. Jonge planten water geven bij droogte.
• Augustus: Halfrijpe stekken nemen. De bessen beginnen te kleuren.
• September: Rode bessen.
• Oktober: Planten. Herfstkleur oranjerood.
• November: Planten. Bessen laten hangen voor de vogels.
• December: Kale takken in visgraatpatroon, met nog wat rode bessen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De rode bessen van cotoneaster zijn licht giftig: de zaden bevatten stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken. Wie er een paar eet, merkt meestal niets, maar een grotere hoeveelheid kan buikpijn, braken en diarree geven, ook bij honden en katten. De bessen hangen van de herfst tot diep in de winter, vaak op kinderhoogte of bij de kruipende soorten vlak langs een pad, en trekken kleine kinderen aan. Leer hen dat het bessen voor de vogels zijn en pluk ze weg waar peuters spelen. Vogels eten ze wel zonder problemen en verspreiden zo de zaden. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• In het Engels heet hij ook herringbone cotoneaster, naar het visgraatpatroon van zijn takken.
• De naam Cotoneaster komt van het Latijnse cotoneum (kwee) en -aster (lijkend op): de bladeren deden denken aan die van de kweepeer.
• Hij heeft geen hechtwortels of ranken: tegen een muur leunt hij er gewoon tegenaan en groeit hij met zijn vlakke takken mee omhoog.