Herfstcyclaam

Hoe herken je een herfstcyclaam?

Groeivorm

Laag, 10–12 cm hoog, met een pol bladeren van ongeveer 20 cm breed rond één knol.

Blad

Klimop- tot hartvormig, met een zilvergrijze tekening; van de herfst tot in het voorjaar.

Bloem

Roze tot wit, met een donkere vlek aan de voet en naar achter gebogen bloemblaadjes, van augustus tot oktober.

Knol

Plat en rond, met wortels aan de bovenkant en de zijkanten; wordt met de jaren erg groot.

Vrucht

Na de bloei krult de bloemsteel zich op als een veer en trekt de zaaddoos naar de grond.

Bloei: augustus–oktober · Planten: juli–september

Waarom in je tuin?

• Bloeit in de nazomer en herfst, als er nog maar weinig bollen bloeien.
• Het gemarmerde blad siert de grond van de herfst tot in het voorjaar.
• Groeit in droge schaduw onder bomen, waar weinig anders wil groeien.
• Zaait zich uit tot een bodembedekkend tapijt.
• Bijen bezoeken de late bloemen.

Waar staat een herfstcyclaam graag?

• Halfschaduw tot schaduw, onder bomen en heesters.
• Goed doorlatende, humusrijke grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; in natte grond rot de knol. Droge zomers zijn geen probleem.
• Plant 15–20 cm uit elkaar; hij verdraagt de wortels van bomen goed.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,12 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Sneeuwklokje: Bloeit in februari tussen het gemarmerde blad.
• Voorjaarscyclaam: Bloeit in de late winter op dezelfde plek en vult de herfstbloei aan.
• Lenteroos: Groot, donker blad en bloemen in de winter, ook onder bomen.
• Elfenbloem: Verdraagt dezelfde droge schaduw en vult de plek in de zomer.

Hoe en wanneer plant je een herfstcyclaam?

Planten in juli–september.

1. Plant in juli, augustus of september, liefst planten in pot of knollen die niet uitgedroogd zijn.
2. Maak de grond los en meng er bladaarde en wat grof zand door.
3. Leg de knol ondiep, met de holle kant naar boven, zodat er 2–3 cm aarde boven komt.
4. Zet de knollen 15–20 cm uit elkaar.
5. Geef water en strooi een dun laagje bladaarde over de plek.

Verzorgen

Water

Na het planten bij droogte water geven; daarna alleen bij lange droogte in de herfst. Tijdens de zomerrust niet nodig.

Bemesten

Niet nodig. Strooi elk jaar een dun laagje bladaarde, in de zomer, als het blad verdwenen is.

Blad

Laat het blad in het voorjaar vanzelf afsterven.

Uitzaaien

Laat de zaaddozen rijpen: zo groeit het tapijt elk jaar.

Verplanten

Oudere knollen verplant je liever niet; laat ze op hun plek liggen.

Tip: Plant hem onder een boom waar het gras niet wil groeien: in droge schaduw voelt hij zich thuis en zaait hij zich uit tot een tapijt.

Wanneer snoei je een herfstcyclaam?

Wanneer: Een herfstcyclaam wordt niet gesnoeid.

Hoe:

• Laat uitgebloeide bloemen staan: de opgekrulde stelen dragen de zaden.
• Laat het blad in het voorjaar vergelen en haal het pas weg als het verdroogd is.
• Een dun laagje gevallen boomblad mag blijven liggen, maar haal een dikke laag weg zodat het blad licht krijgt.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai vers zaad in juli–augustus in een pot met zaaigrond en wat grit, en bedek het licht. Laat gekocht, gedroogd zaad eerst een dag weken. Zaailingen bloeien na twee à drie jaar.

Zaailingen verplanten

Graaf jonge zaailingen rond de moederplant op terwijl ze in blad staan en plant ze meteen elders. De knol zelf kun je niet delen.

Hoe komt een herfstcyclaam de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in België geen bescherming nodig.
• Het blad blijft in de winter groen; bij strenge vorst hangt het slap, maar het herstelt.
• In een pot: zet de pot beschut en droog, bijvoorbeeld onder een afdak, want natte, bevroren potgrond doet de knol rotten.

Ziektes en plagen

• Taxuskever: De larven vreten aan de knol, vooral in potten, en de plant verwelkt plots. Zet in de nazomer aaltjes in tegen de larven.
• Knolrot: In natte grond rot de knol. Plant in goed doorlatende grond en niet te diep.
• Muizen en eekhoorns: Graven knollen op of knagen eraan. Leg na het planten een stuk gaas over de plek.
• Komt niet op: Te lang uitgedroogde knollen slaan vaak niet aan. Koop liever planten in pot.

Het jaar rond

• Januari: Het gemarmerde blad siert de grond.
• Maart: Blad nog mooi. Dikke lagen boomblad weghalen.
• Mei: Blad vergeelt; de knol gaat in rust.
• Juni: Rust. Zaad rijpt. Dun laagje bladaarde strooien.
• Juli: Planten. Vers zaad zaaien.
• Augustus: Eerste bloemen. Planten.
• September: Volle bloei. Laatste kans om te planten.
• Oktober: Bloei; het nieuwe blad komt op.
• November: Het blad siert de grond tot in het voorjaar.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de cyclaam zijn giftig, vooral de knol: die bevat saponinen, die braken, buikpijn en diarree geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. Eet een hond of kat een groter stuk knol, dan kunnen ook een onregelmatige hartslag en stuipen volgen: bel dan meteen je dierenarts. De platte knollen zitten ondiep in de grond en worden met de jaren groter: let op honden die graven, en bewaar losse knollen buiten het bereik van kinderen en huisdieren. Was je handen na het werk met de knollen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Na de bloei krult de bloemsteel zich als een veer op en trekt hij de zaaddoos tot tegen de grond.
• De zaden zijn kleverig en zoet; mieren slepen ze weg en zorgen zo voor nieuwe planten verderop.
• Een knol kan heel oud worden en groeit met de jaren uit tot de grootte van een schoteltje.