Lenteroos

Hoe herken je een lenteroos?

Groeivorm

Dichte pol van ongeveer 45 cm hoog en even breed.

Blad

Leerachtig, handvormig gedeeld in zeven à negen getande slippen; wintergroen.

Bloem

Knikkend, schotelvormig, 5–7 cm breed, met een krans gele meeldraden; van januari tot april.

Kleur

Wit, crème, groen, roze, purper of bijna zwart, vaak gespikkeld of met donkere aders.

Vrucht

Groene zaaddozen met glanzend zwart zaad, rijp in mei–juni.

Bloei: januari–april · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: januari en mei

Waarom in je tuin?

• Bloeit van januari tot april, als de tuin nog grotendeels in winterrust is.
• Wintergroen blad dat ook buiten de bloei de schaduwborder vult.
• Een vroege voedselbron voor hommels en bijen op zachte winterdagen.
• Langlevend: een pol wordt elk jaar mooier en rijker bloeiend.
• Eindeloos veel kleuren en tekeningen, van zuiver wit tot bijna zwart.

Waar staat een lenteroos graag?

• Halfschaduw of schaduw; een plek onder bladverliezende struiken of bomen is ideaal: winterlicht, zomerschaduw.
• Humusrijke, goed doorlatende leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig: niet uitdrogen in de zomer, maar ook geen natte voeten in de winter.
• Houd 40–45 cm afstand en kies meteen een vaste plek: hij verplant niet graag.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,45 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Sneeuwklokje: Bloeit in dezelfde weken en vult de grond tussen de pollen.
• Longkruid: Blauwe en roze voorjaarsbloemen en gevlekt blad in dezelfde schaduw.
• Varens: Nemen het in de zomer over als de lenteroos rustig groen is.
• Rotsooievaarsbek: Een taaie, geurende bodembedekker voor dezelfde halfschaduw.
• Toverhazelaar: Een winterbloeiende struik die er licht en ruimte boven laat.

Hoe en wanneer plant je een lenteroos?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er flink wat compost of bladcompost door.
3. Zet de kroon op grondniveau, niet dieper: te diep geplant bloeit hij slecht.
4. Houd 40–45 cm afstand; in een groepje van drie of vijf komt hij het best tot zijn recht.
5. Druk aan en geef een flinke gieter water.
6. Leg een laag bladcompost rond de plant en geef water bij droogte tot hij goed geworteld is.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna alleen in lange droge zomers.

Bemesten

Een beetje compost in het voorjaar volstaat.

Mulchen

In de herfst een laag bladcompost: dat voedt en houdt de grond koel en vochtig.

Oud blad

Knip in januari het oude blad weg, zodat de bloemen mooi tot hun recht komen (zie snoeien).

Zaailingen

Laat je de bloemen uitbloeien, dan verschijnen rond de plant zaailingen die je kunt verplanten.

Tip: Knip in januari het oude blad weg: de bloemen komen dan mooi tot hun recht en ziekten krijgen minder kans. Plant hem in humusrijke grond onder bladverliezende struiken.

Wanneer snoei je een lenteroos?

Snoeimaanden: januari en mei.

Wanneer: In januari, voor of bij het begin van de bloei, knip je het oude blad weg. Na de bloei, in mei, kun je de bloeistengels afknippen.

Hoe:

• Knip in januari alle oude bladeren aan de voet af: de bloemen komen dan mooi vrij en bladvlekken krijgen minder kans.
• Spaar de jonge bloemknoppen en de nieuwe bladeren die tussen de oude uitlopen.
• Knip na de bloei de bloeistengels af als je geen zaailingen wilt.
• Knip tussendoor bladeren met zwarte vlekken weg en gooi ze bij het restafval.

Let op: Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai vers zaad meteen na de oogst, in mei–juni, in een pot met zaaigrond die buiten blijft staan. Het kiemt na de winter; zaailingen bloeien na twee à drie jaar en lijken niet altijd op de moederplant.

Zaailingen verplanten

Zaailingen rond de moederplant kun je in het voorjaar met een kluitje verplanten als ze een paar echte bladeren hebben.

Scheuren

Kan na de bloei of in september, maar de plant herstelt traag. Steek grote stukken met meerdere knoppen af.

Hoe komt een lenteroos de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Bij strenge vorst hangen bloemen en blad slap, maar bij dooi richten ze zich weer op.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en wikkel hem in jute bij strenge vorst.

Ziektes en plagen

• Zwarte bladvlekken: Bruinzwarte vlekken op het blad, een schimmelziekte. Knip aangetast blad weg en gooi het bij het restafval; het oude blad in januari wegknippen helpt.
• Bladluis: Op bloemen en jong blad in het voorjaar. Spuit ze weg met water.
• Zwarte strepen: Zwarte strepen langs de nerven en misvormd blad wijzen op een virusziekte. Gooi de plant weg bij het restafval.
• Weinig bloei: Te diep geplant, te droog of pas verplant. Zet de kroon op grondniveau en geef hem tijd.

Het jaar rond

• Januari: Oud blad wegknippen. Begin van de bloei.
• Februari: Bloei. Hommels op zachte dagen.
• Maart: Bloei. Planten. Compost geven.
• April: Laatste bloemen. Planten. Letten op bladluis.
• Mei: Bloeistengels afknippen of zaad laten rijpen.
• Juni: Vers zaad oogsten en meteen zaaien.
• September: Planten of scheuren.
• Oktober: Planten. Mulch van bladcompost aanbrengen.
• December: De bloemknoppen verschijnen. Bladeren met vlekken weghalen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van nieskruid en kerstrozen zijn giftig, ook voor huisdieren; het sap kan de huid irriteren. Draag handschoenen als je de oude bladeren wegknipt of de plant scheurt, en eet er niets van. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Wat op bloemblaadjes lijkt, zijn kelkbladen. Ze blijven na de bestuiving nog weken aan de plant en verkleuren vaak naar groen, waardoor de bloei zo lang lijkt te duren.
• De echte bloemblaadjes zijn omgevormd tot kleine bekertjes met nectar in het hart van de bloem.
• De lenteroos is familie van de kerstroos (Helleborus niger), die meestal vroeger bloeit en witte bloemen heeft.