Winterheide

Hoe herken je een winterheide?

Groeivorm

Dichte, kussenvormige dwergstruik van 30–40 cm hoog en tot 60 cm breed.

Blad

Kleine, naaldvormige blaadjes in kransen, frisgroen tot donkergroen; bij sommige rassen zijn de nieuwe scheuten in het voorjaar crème, geel of roze getipt.

Bloem

Kleine, buisvormige klokjes in dichte aren van 5–10 cm, van december tot april.

Kleur

Lichtroze, roze, paarsrood, magenta of wit, met donkere meeldraden die uit het klokje steken.

Wortels

Fijn en ondiep: ze drogen snel uit en verdragen geen hakken vlak bij de plant.

Bloei: december–april · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: april–mei

Waarom in je tuin?

• Vijf maanden kleur in de winter, van december tot april.
• Een belangrijke nectarbron voor bijen en hommels op zachte winterdagen, als er bijna niets anders bloeit.
• Groenblijvend en laag: een nette bodembedekker die onkruid weinig kans geeft.
• Verdraagt, anders dan de meeste heide, ook neutrale en licht kalkrijke grond.
• Mooi in bakken en potten op het terras, samen met viooltjes of kleine bollen.

Waar staat een winterheide graag?

• Volle zon voor de rijkste bloei; halfschaduw gaat ook, maar dan bloeit ze minder.
• Humusrijke zand-, leem- of veengrond; zuur, neutraal of licht kalkrijk.
• Normaal vochtig en goed doorlatend: geen stilstaand water, maar ook niet kurkdroog.
• Plant op 40–50 cm afstand voor een gesloten tapijt na enkele jaren; als bodembedekker 5–6 planten per vierkante meter.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,4 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Struikhei: Bloeit van augustus tot oktober, zodat je samen bijna het hele jaar heide in bloei hebt.
• Dwergconiferen: Groene, blauwe of gele vormen geven structuur tussen de lage kussens.
• Krokus: Paarse of witte bloemen die in februari–maart tussen de heide opduiken.
• Blauw schapengras: Blauwgrijze pollen die mooi afsteken tegen het roze en het groen.
• Bergthee: Glanzend blad en rode bessen in de winter, voor een zure, iets schaduwrijkere hoek.

Hoe en wanneer plant je een winterheide?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, bij voorkeur in groepjes van drie of meer van hetzelfde ras.
2. Maak de grond los en meng er bladaarde of compost door; op zware grond ook wat zand.
3. Zet de plant iets dieper dan in de pot, zodat de onderste takjes op de grond rusten.
4. Houd 40–50 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen goed water, liefst regenwater, en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Leg een laagje fijne schors of naaldstrooisel tussen de planten tegen uitdroging en onkruid.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte. Daarna enkel in lange droge periodes; in potten ook in de winter op vorstvrije dagen.

Bemesten

Weinig nodig: in het voorjaar wat compost of een organische mest voor heide is genoeg.

Mulchen

Een laag fijne schors of bladaarde houdt de wortels koel en vochtig.

Wieden

Wied met de hand: hakken beschadigt de ondiepe wortels.

In een pot

Gebruik goed doorlatende potgrond en zorg voor een gat in de bodem; potten drogen snel uit.

Tip: Scheer elk jaar meteen na de bloei de uitgebloeide toppen af, maar blijf in het groen. Zo blijven de struikjes dicht en bloeien ze jarenlang rijk.

Wanneer snoei je een winterheide?

Snoeimaanden: april–mei.

Wanneer: Na de bloei, eind april of in mei, als de laatste bloemen bruin worden.

Hoe:

• Scheer met een heggenschaar of grasschaar de uitgebloeide aren weg, net onder de oude bloemen.
• Knip alleen in het groene, bebladerde deel van de takken.
• Zo blijft de plant compact en vormt ze nieuwe scheuten die volgende winter bloeien.

Let op: Snoei nooit tot in het kale, oude hout: daar loopt winterheide niet meer uit.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Halfrijpe stekken

In juli–augustus: stekjes van 3–5 cm van niet-bloeiende scheuten, onderste naaldjes weg, in een vochtig mengsel van zand en stekgrond onder plastic.

Aanaarden

In het voorjaar zandige grond tussen de takken scheppen, zodat alleen de toppen uitsteken. Na een jaar hebben de takken wortels en kun je ze losknippen en verplanten.

Hoe komt een winterheide de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Ze bloeit gewoon door bij vorst en onder sneeuw; bevroren bloemen herstellen als het dooit.
• In potten en bakken: zet ze uit de koude wind en geef op vorstvrije dagen een beetje water, want ze kunnen in de winter uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Kale, houtige planten: Zonder jaarlijkse snoei worden de struikjes open en kaal in het midden. Scheer elk jaar na de bloei; heel oude, kale planten vervang je beter.
• Verdroging: Bruine, uitvallende naaldjes, vooral in de eerste zomer of in potten. Geef tijdig water en mulch de grond.
• Wortelrot: De plant wordt plots grijs of bruin en sterft af in natte, dichtgeslagen grond. Zorg voor een goed doorlatende plek.
• Geel blad: Op zeer kalkrijke grond kan het blad geel worden. Werk bladaarde door de grond en geef regenwater.

Het jaar rond

• Januari: Bloei. Bijen en hommels op zachte dagen.
• Februari: Bloei. Potten water geven op vorstvrije dagen.
• Maart: Bloei. Planten.
• April: Einde van de bloei. Uitgebloeide aren afscheren. Planten.
• Mei: Afscheren als het nog niet gebeurd is. Mulch aanbrengen.
• Juli: Water geven bij droogte. Halfrijpe stekken nemen.
• Augustus: Stekken nemen. Water geven bij droogte.
• September: Planten.
• Oktober: Planten. De bloemknoppen beginnen te kleuren.
• December: De eerste bloemen gaan open.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De ouders van winterheide groeien van nature ver uit elkaar: de alpenheide in de bergen van Midden-Europa en Erica erigena in Zuidwest-Europa en Ierland. In een Engelse kwekerij kruisten ze toevallig.
• Beide ouders verdragen kalk, en daarom doet ook winterheide het, anders dan de meeste heide, op neutrale tot licht kalkrijke grond.
• De bloemknoppen zijn al in de herfst gevormd en kleuren vaak al weken voor ze opengaan.