Struikhei

Hoe herken je een struikhei?

Groeivorm

Dwergstruikje van 0,2–1 m met taaie, sterk vertakte stengels.

Blad

Piepkleine, schubvormige blaadjes (1–3 mm) in vier rijen dicht tegen de twijgjes; groenblijvend.

Schors

Dunne, taaie houtige stengels.

Bloem

Kleine lila (soms witte) klokjes in lange trossen, augustus–september.

Vrucht

Kleine doosvruchtjes.

Verschil met de gewone dophei

De dophei (Erica tetralix) heeft naaldvormige blaadjes in kransen van vier en grotere roze klokjes; hij groeit op natte heide.

Bloei: augustus–oktober · Oogst en vruchten: augustus–september · Snoeien: maart–april

Herkennen per kenmerk: Paarse of blauwe bloemen

Lijkt op, maar is het niet

• Dophei (Erica tetralix): naaldvormige blaadjes in kransen van vier en grotere roze klokjes; op natte heide.

Waarom in je tuin?

• Paarse bloei in augustus–september, als er weinig andere nectar is voor bijen en hommels.
• Inheems en waardplant voor veel insecten.
• Een groenblijvend, laag tapijt voor arme, droge zandgrond, waar weinig anders wil groeien.
• Vraagt weinig werk: één snoeibeurt per jaar en geen mest.

Waar staat een struikhei graag?

• Volle zon; in de schaduw wordt hij ijl en bloeit hij weinig.
• Zure, arme, goed doorlatende grond, zoals zandgrond; geen kalk en geen natte voeten.
• Op klei of kalkrijke grond: maak een verhoogd bed met zure, zanderige grond, of zet hem in een pot.
• Reken op 0,5–0,6 m breed per plant; in groepen vormt hij een gesloten tapijt.

Licht

Volle zon

Grond

Zure grond

Vocht

Droog

Grootte

0,8 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Grove den: Een den aan de rand van de heidetuin geeft zuur naaldstrooisel en het beeld van de Kempense heide.
• Jeneverbes: Een inheemse, stekelige conifeer die als donkere zuil boven de heide uitsteekt.
• Winterheide: Bloeit in de winter en het vroege voorjaar, als de struikhei rust: samen bijna het hele jaar kleur.
• Rode bosbes: Een groenblijvend, inheems dwergstruikje voor dezelfde zure grond, met rode bessen.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Houdt van de zure grond bij: grove den, zwarte den, weymouthden, zomereik, wintereik, mammoetboom
• Houden net als deze plant van zure grond: rododendron, skimmia, framboos, blauwe bes, toverhazelaar, brem, gaspeldoorn, camelia

Liever niet bij

• De notelaar scheidt juglon af, waar deze plant gevoelig voor is: okkernoot
• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een struikhei?

1. Plant in het voorjaar (maart–mei) of in de vroege herfst (september–oktober).
2. Zet de planten 30–40 cm uit elkaar, in groepen van één ras voor een rustig beeld.
3. Plant iets dieper dan hij in de pot stond, tot net onder de onderste takjes: zo wortelen die mee.
4. Maak de kluit wat los en geef na het planten flink water; meng geen mest of kalk door de grond.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig, want de kluit droogt snel uit; daarna alleen bij lange droogte. Gebruik bij voorkeur regenwater.

Bemesten

Niet nodig: struikhei houdt van arme grond. Mest maakt hem slap en vatbaar voor ziekten.

Mulchen

Een laagje dennenschors of dennennaalden houdt de grond zuur, vochtig en onkruidvrij.

Wieden

Trek grassen en zaailingen van berk en den tijdig uit, anders groeit het tapijt dicht.

Tip: Combineer verschillende rassen: er zijn er met goudgeel, oranje of grijs blad, en knopbloeiers die tot in de winter kleuren. Zo heb je ook buiten de bloei een levendig tapijt.

Wanneer snoei je een struikhei?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: In maart–april, na de winter.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloeiaren net onder de bloemen af; zo blijft de plant dicht en jong.
• Een grotere oppervlakte kan je met een heggenschaar bijknippen, in een licht golvende lijn.
• Knip niet in het oude, kale hout: daar loopt struikhei slecht of niet meer uit.

Let op: Laat de uitgebloeide aren in de winter staan: ze beschermen de plant tegen vorst en zijn mooi met rijp.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Snijd in juli–augustus stekjes van 3–5 cm van niet-bloeiende scheuten en steek ze in een mengsel van zure potgrond en zand; houd ze vochtig onder glas of plastic.

Afleggen

Druk in het voorjaar een paar lage takken in de grond en dek ze af met zanderige aarde; na een jaar kan je ze met wortels losknippen.

Hoe komt een struikhei de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard en groenblijvend.
• Bij strenge vorst zonder sneeuw en met felle zon kan het blad bruin verdrogen; geef planten in een pot dan af en toe water op vorstvrije dagen.
• Knopbloeiers, rassen waarvan de bloemen in knop blijven, houden hun kleur tot diep in de herfst en de winter.

Ziektes en plagen

• Kalk of mest: Gele, kwijnende planten. Struikhei verdraagt geen kalk en geen mest: zet hem in zure grond en geef regenwater.
• Natte voeten: Wortelrot: de planten verkleuren grijs en sterven af. Zorg voor een goed doorlatende, zanderige grond.
• Kale, houtige planten: Ontstaat als je jarenlang niet snoeit. Een oude plant verjongt nauwelijks: vervang hem door een jonge.
• Heidekever: Kleine kevertjes en hun larven vreten het blad, waardoor de plant grijsbruin verkleurt. Vooral op grote heidevelden; knip in de tuin aangetaste delen weg.

Het jaar rond

• Maart: Snoeien: uitgebloeide aren wegknippen. Planten kan.
• April: Laatste snoeimaand; planten en afleggen.
• Juni: Water geven bij droogte, zeker bij jonge planten.
• Juli: Stekken van niet-bloeiende scheuten.
• Augustus: Bloei: volop bijen en hommels.
• September: Bloei loopt door; planten kan weer.
• Oktober: Planten en mulchen met dennenschors.
• December: Uitgebloeide aren laten staan als bescherming.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Laag, bloeiend tapijt voor zure, droge grond; mooi met dennen, berken en blauwe bes.

Voor de natuur

Belangrijke late nectarbron voor bijen (heidehoning) en waardplant voor veel insecten.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (augustus–september)

Knip in augustus en september bloeiende topjes van struikhei uit je eigen tuin. Gedroogd geven ze een milde, licht bloemige kruidenthee, alleen of in een kruidenmengsel. In Schotland gaven heidetoppen vroeger smaak aan bier.

Bewaring

Droog de topjes in kleine bosjes of op een rooster op een luchtige, schaduwrijke plek. Ris de bloempjes en blaadjes daarna af en bewaar ze in een gesloten pot uit het licht, tot een jaar.

Fermenteren

In Schotland werd vroeger bier gebrouwen met bloeiende heidetoppen in plaats van, of naast, hop.

Let op: Pluk geen heide in natuurgebieden: de heide is er beschermd en plukken is verboden. Wees zeker dat het struikhei (Calluna vulgaris) is en gebruik geen andere heideachtigen: verwanten zoals lavendelheide (Pieris) en rododendron zijn giftig. Drink kruidenthee met mate.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Heidebloemthee (Thee · 1 kop · 5 min + 5–10 min trekken)
• Heidebloemensiroop (Siroop · ± 500 ml · 20 min + 12 uur trekken)
• Appelgelei met heidebloemen (Gelei · ± 4 potjes van 250 ml · 1 uur 15 min + 3 uur uitlekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Het beeld van de Kempense heide; heidehoning is een streekspecialiteit.
• Heide is een cultuurlandschap: ze bleef open doordat boeren er schapen lieten grazen en plaggen staken als strooisel voor de stal.
• Van de taaie stengels maakte men vroeger bezems; de naam Calluna komt van een Grieks woord voor vegen of schoonmaken.
• Calluna komt van het Griekse kallunein, ‘schoonvegen’: van de twijgjes maakte men bezems.
• De heide is grotendeels door de mens gemaakt: eeuwenlang graasden er schapen en staken boeren er plaggen voor de potstal. Zonder beheer groeit ze dicht met berk en den.