Muskusaardbei

Hoe herken je een muskusaardbei?

Groeivorm

Lage, dichte pol van 20–30 cm hoog en tot 40 cm breed, die zich verspreidt met uitlopers.

Blad

Drietallig, met ovale, getande en licht behaarde deelblaadjes; frisgroen.

Bloem

Witte bloemen met vijf kroonbladen, van mei tot juni; planten zijn vaak mannelijk of vrouwelijk.

Vrucht

Kleine, ronde tot kegelvormige vruchtjes met een sterk muskusachtig aroma, rijp in juni–juli.

Wortels

Vezelig en ondiep: de plant droogt snel uit, dus houd de grond vochtig.

Bloei: mei–juni · Oogst en vruchten: juni–juli · Planten: maart–april en september · Snoeien: augustus

Waarom in je tuin?

• Een bijzondere, intense muskusachtige smaak die je in geen enkele winkelaardbei vindt.
• Bloeit van mei tot juni met witte bloemen die bijen aantrekken.
• Volledig winterhard en makkelijk: groeit in zon en lichte schaduw.
• Mooi als bodembedekker onder fruitbomen of langs een pad.
• Een oud, bijzonder gewas voor wie van curiosa in de moestuin houdt.

Waar staat een muskusaardbei graag?

• Zon tot halfschaduw; in de volle middagzon blijft de grond liefst vochtig.
• Humusrijke, doorlatende en vochthoudende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig: hij houdt niet van lange droogte, maar ook niet van natte voeten.
• Plant op 30–40 cm van elkaar; zet minstens 5 planten bij elkaar zodat er mannelijke en vrouwelijke bij zijn.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Bieslook: Dezelfde standplaats en dezelfde zorg; een gezonde buur in de moestuin.
• Komkommerkruid: Blauwe bloemen die bijen aantrekken voor een betere bestuiving.
• Goudsbloem: Oranje bloemen die bijen en zweefvliegen aantrekken.
• Sleutelbloem: Een voorjaarsbloeier voor dezelfde halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een muskusaardbei?

Planten in maart–april en september.

1. Plant in maart–april of in september, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Koop meerdere planten, liefst van verschillende herkomst, zodat er mannelijke en vrouwelijke bij zijn.
3. Graaf een plantgat even diep als de pot en werk er wat compost door.
4. Zet de plant met de groeikop (het hart) op grondhoogte: te diep geeft rot, te hoog laat de wortels uitdrogen.
5. Plant op 30–40 cm van elkaar en geef meteen een flinke gieter water.
6. Leg een laag stro of schors rond de planten: dat houdt de grond vochtig en de vruchten schoon.

Verzorgen

Water

Hou de grond vochtig, vooral tijdens de bloei en het rijpen van de vruchten. Water aan de voet, niet over de bloemen en vruchten.

Bemesten

In het voorjaar compost of organische mest; na de oogst een kalirijke meststof voor de bloemknoppen van volgend jaar.

Mulchen

Een laag stro of schors houdt de vruchten schoon, de grond vochtig en het onkruid weg.

Uitlopers

Knip uitlopers weg als je geen nieuwe planten wilt; laat er een paar wortelen voor vermeerdering.

Vernieuwen

Na 3–4 jaar nemen opbrengst en kwaliteit af; plant dan nieuwe planten van uitlopers op een andere plek.

Tip: Plant er minstens vijf samen: veel planten zijn mannelijk of vrouwelijk, en alleen vrouwelijke planten geven vruchten. Een laag stro houdt de vruchtjes schoon en de grond vochtig.

Wanneer snoei je een muskusaardbei?

Snoeimaanden: augustus.

Wanneer: Na de oogst, in augustus: oude en zieke bladeren wegknippen.

Hoe:

• Knip na de oogst oude, verdroogde of zieke bladeren weg, maar laat het hart van de plant onbeschadigd.
• Knip uitlopers weg die je niet nodig hebt, vlak bij de moederplant.
• Haal in het voorjaar dode bladeren weg en geef compost.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

In juli–augustus: laat een uitloper wortelen, zo nodig met een steentje vastgezet, en knip hem na 4–6 weken los. Plant hem in september op zijn plek.

Delen

In september of in het voorjaar: verdeel een oude pol in stukken met wortels en plant ze opnieuw.

Zaaien

In het voorjaar binnen zaaien: het zaad kiemt traag en onregelmatig, en je krijgt zowel mannelijke als vrouwelijke planten.

Hoe komt een muskusaardbei de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: ook in strenge Belgische winters is geen bescherming nodig.
• In een pot: zet hem op een beschutte plek en wikkel de pot in jute, zodat de wortels niet bevriezen.
• Een laag herfstbladeren of stro rond de voet beschermt de groeikop tegen strenge vorst.

Ziektes en plagen

• Slakken: Slakken eten de rijpe vruchtjes. Leg stro rond de planten, strooi slakkenkorrels op basis van ijzerfosfaat of raap ze ’s avonds af.
• Vogels: Merels en lijsters plukken de vruchten. Een net over de planten helpt.
• Grauwe schimmel: Grijze, wollige schimmel op vruchten in vochtig weer. Mulch met stro, zorg voor ruimte en verwijder aangetaste vruchten.
• Taxuskever: De larven vreten aan de wortels, vooral in potten: de plant verwelkt. Laat de grond niet te lang nat blijven en voeg biologische aaltjes toe.
• Geen vruchten: Alleen mannelijke of alleen vrouwelijke planten. Zet minstens 5 planten samen.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Compost geven.
• April: Planten. Mulch aanbrengen.
• Mei: Bloei. Water geven bij droogte.
• Juni: Eerste oogst. Vruchten plukken als ze rijp zijn.
• Juli: Oogst. Uitlopers laten wortelen voor vermeerdering.
• Augustus: Oude bladeren wegknippen. Kalirijke meststof geven.
• September: Planten of verplanten. Uitlopers loskoppelen.
• Oktober: Mulch aanbrengen voor de winter.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (juni–juli)

De vruchtjes rijpen in juni en juli. Ze zijn groter dan bosaardbeien, donkerrood tot paars en zacht, met een sterke geur van muskus, framboos en ananas. Pluk ze als ze diep van kleur en zacht zijn; ze rijpen een voor een. Het lekkerst vers, met wat room of in een eenvoudige fruitsalade. Muskusaardbeien hebben vaak een mannelijke en een vrouwelijke plant nodig om vruchten te geven.

Bewaring

Zacht en kwetsbaar: eet ze dezelfde dag. In de koelkast hoogstens een dag, los in een schaaltje. Invriezen kan, los op een bakplaat, voor saus of ijs.

Let op: Muskusaardbeien zijn veilig; wie allergisch is voor aardbeien, reageert er ook op. Was ze kort en voorzichtig, of helemaal niet: ze nemen water op en verliezen hun geur.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Muskusaardbeien met citroenroom (Gerecht · 4 personen · 10 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Voor de moderne, grootvruchtige tuinaardbei in de 18e eeuw ontstond, werden ook muskusaardbeien in tuinen gekweekt.
• Anders dan bij de meeste aardbeien zijn de bloemen van veel muskusaardbeien functioneel mannelijk of vrouwelijk.
• Een aardbei is geen echte bes: het vruchtvlees is een verdikte bloembodem, en de echte vruchtjes zijn de kleine pitjes aan de buitenkant.