Bosaardbei

Hoe herken je een bosaardbei?

Groeivorm

Lage rozet van 15–25 cm hoog; de wilde vorm vormt met uitlopers een dicht tapijt, doorbloeiende rassen blijven als pol.

Blad

Drietallig, met gezaagde, heldergroene blaadjes; blijft in zachte winters gedeeltelijk groen.

Bloem

Klein, wit, met vijf ronde kroonblaadjes en een geel hart; van mei tot augustus en bij doorbloeiers nog later.

Vrucht

Kegelvormig, 1–2 cm, rood of bij sommige rassen geelwit, met de zaadjes aan de buitenkant. Erg aromatisch.

Uitlopers

Bovengrondse stengels die op een afstand nieuwe plantjes vormen; doorbloeiende rassen maken er weinig of geen.

Bloei: mei–augustus · Oogst en vruchten: april–september · Zaaien: februari–maart · Planten: maart–mei en september · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Kleine, zeer geurige en zoete vruchtjes van juni tot de herfst.
• Een fijne, eetbare bodembedekker onder fruitstruiken en in de halfschaduw.
• Inheems: bijen bezoeken de bloemen en vogels smullen van de vruchtjes.
• Volledig winterhard en weinig gevoelig voor ziekten.
• Past ook in een pot, een hangbak of als rand langs de moestuin.

Waar staat een bosaardbei graag?

• Zon of halfschaduw; in volle zon geven ze iets meer vruchten, in halfschaduw blijven ze frisser.
• Humusrijke zand-, leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk: ze zijn niet kieskeurig.
• Normale, vochthoudende grond; in droge zomers bijgieten.
• Plant op 25–30 cm van elkaar; als bodembedekker iets ruimer bij soorten met uitlopers.
• Mooi aan de rand van een border, onder bessenstruiken of in een bak op het terras.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,2 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Rode bes: Bosaardbeien groeien graag als eetbare bodembedekker onder bessenstruiken.
• Kruisbes: Nog een fruitstruik met lichte schaduw eronder.
• Bieslook: Een makkelijk kruid voor dezelfde rand van de moestuin, met bloemen voor bijen.
• Bernagie: Lokt veel bijen naar de moestuin.
• Vrouwenmantel: Een andere lage bodembedekker uit dezelfde familie, mooi aan de rand van een border.

Hoe en wanneer plant je een bosaardbei?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart, april, mei of in september, als de grond vochtig is.
2. Maak de grond los en meng er wat compost door.
3. Graaf een plantgat iets groter dan de kluit en zet de plant zo dat het hart net op de grond staat: niet dieper en niet hoger.
4. Plant op 25–30 cm van elkaar en druk de grond goed aan.
5. Geef meteen water en de eerste weken regelmatig bij droogte.
6. Leg een mulch van stro of bladcompost tussen de planten: zo blijven de vruchtjes schoon.

Verzorgen

Water

Regelmatig bij droogte, zeker tijdens de vruchtvorming en in potten. Giet aan de voet, niet over de vruchtjes.

Bemesten

In het voorjaar een dun laagje compost. Te veel mest geeft veel blad en minder smaak.

Mulchen

Stro of bladcompost houdt de grond vochtig en de vruchtjes droog en schoon.

Uitlopers

Knip ongewenste uitlopers weg in de zomer; laat er een paar wortelen als je nieuwe planten wilt.

Verjongen

Na drie à vier jaar dragen de planten minder: vervang ze door jonge planten of zaailingen.

Oogsten

Pluk om de twee à drie dagen de volledig rode, zachte vruchtjes.

Tip: Plant doorbloeiende bosaardbeien als bodembedekker onder fruitstruiken of langs een pad in de halfschaduw. Pluk om de paar dagen: zo pluk je ze voor de slakken en merels.

Wanneer snoei je een bosaardbei?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Echt snoeien hoeft niet. In maart knip je wel het oude, bruine blad weg.

Hoe:

• Knip in maart dode en verkleurde bladeren weg tot net boven het hart, zonder het hart te beschadigen.
• Haal in de zomer de uitlopers weg die je niet nodig hebt.
• Verwijder rotte en aangevreten vruchtjes meteen, zodat schimmel zich niet verspreidt.
• Planten die na de zomer rommelig staan, mag je licht opknippen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In februari–maart binnen. Strooi het fijne zaad op vochtige zaaigrond en druk het aan zonder te bedekken: het kiemt in het licht, bij 15–20 °C, na twee tot vier weken. Uitplanten vanaf april.

Uitlopers

In juli–augustus een jong plantje aan een uitloper vastpinnen in een potje grond. Als het geworteld is, de uitloper doorknippen en in september uitplanten.

Scheuren

Doorbloeiers zonder uitlopers kun je in maart of september scheuren: de pol uitgraven en in stukken met elk een eigen hart verdelen.

Hoe komt een bosaardbei de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: geen bescherming nodig in Belgische winters.
• Het blad blijft in zachte winters deels groen; laat het staan tot je het in maart opruimt.
• In een pot: zet de pot bij strenge vorst tegen een muur, zodat de wortels niet bevriezen.

Ziektes en plagen

• Slakken: Aangevreten vruchtjes en slijmsporen. ’s Avonds rapen, de vruchtjes van de grond houden met stro en egels en vogels in de tuin verwelkomen.
• Vogels: Merels pikken de rijpe vruchtjes. Een net over de planten in de vruchttijd helpt; of plant gewoon genoeg om te delen.
• Grauwe schimmel: Grijs pluis op rottende vruchtjes in nat weer. Zieke vruchtjes meteen weghalen, ruimte tussen de planten laten en met stro mulchen.
• Bladvlekken: Kleine paarsrode vlekjes op het blad. Aangetaste bladeren wegknippen en de planten om de paar jaar verjongen.

Het jaar rond

• Februari: Binnen zaaien.
• Maart: Oud blad wegknippen. Planten, zaaien, scheuren.
• April: Planten. Zaailingen uitplanten. Wat compost geven.
• Mei: Planten. Eerste bloei. Stro onder de planten leggen.
• Juni: Eerste vruchtjes plukken.
• Juli: Oogsten. Uitlopers vastpinnen of wegknippen.
• Augustus: Oogsten. Water geven bij droogte.
• September: Planten. Gewortelde uitlopers uitplanten. Doorbloeiers dragen nog.
• Oktober: Laatste vruchtjes.
• November: Rust. Blad laten staan.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (april–juni)

De jonge blaadjes in april–juni kan je drogen voor thee, eventueel samen met frambozen- of bramenblad. Laat ze volledig drogen: half verwelkt blad gebruik je beter niet.

Vruchten (juni–september)

Pluk de kleine, geurige vruchtjes van juni tot september, telkens als ze helemaal rood zijn; ze rijpen een voor een, dus loop elke paar dagen langs. Ze smaken veel intenser dan gewone aardbeien. Eet ze vers, op ijs of taart, of verzamel ze in een pot met suiker en alcohol voor likeur. Witte rassen worden ook rijp maar blijven wit: proef ze als ze zacht zijn.

Bewaring

Verse bosaardbeien blijven hoogstens een dag goed in de koelkast: was ze pas vlak voor gebruik, of liever niet. Je kan ze los op een bakplaat invriezen en daarna in een doosje bewaren. Gedroogd blad houdt een jaar in een gesloten pot.

Let op: Bosaardbeien zijn veilig; wie allergisch is voor aardbeien, reageert ook op bosaardbeien. Verwar ze niet met de schijnaardbei (Potentilla indica), die gele bloemen heeft en droge, smakeloze vruchtjes rechtop draagt: niet giftig, wel teleurstellend. Pluk in de natuur niet waar honden komen of langs wegen, en was ze dan wel.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Bosaardbeienlikeur (Likeur · ± 750 ml · 10 min + 6 weken trekken)
• Thee van bosaardbeiblad (Thee · 1 kop · 10 min + drogen)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De echte vruchtjes van een aardbei zijn de kleine ‘zaadjes’ aan de buitenkant; het rode, sappige deel is de gezwollen bloembodem.
• De grote tuinaardbei stamt niet van de bosaardbei af, maar ontstond in de 18e eeuw in Europa uit een kruising van twee Amerikaanse soorten.
• Vóór de grote tuinaardbei bestond, kweekte men in Europa al eeuwenlang bosaardbeien in tuinen.