Smalbladige es

Hoe herken je een smalbladige es?

Groeivorm

Snelgroeiende loofboom van ongeveer 20 m hoog en 12 m breed, met een rechte stam en een ronde tot ovale kroon.

Blad

Samengesteld met 7–13 smalle, spitse, getande deelblaadjes, lichtgroen en glanzend. Bij ‘Raywood’ in de herfst wijnrood.

Knoppen

Bruin, terwijl de knoppen van onze gewone es zwart zijn.

Bloem

Kleine, onopvallende bloemen in trosjes in maart–april, voor het uitlopen van het blad.

Vrucht

Gevleugelde nootjes in hangende trossen, in de herfst.

Bloei: maart–april · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: februari

Waarom in je tuin?

• Wijnrode herfstkleur bij de vorm ‘Raywood’, een van de mooiste onder de essen.
• Verdraagt natte periodes én warme zomers, handig op grond die wisselend nat of droog is.
• Snelle groei en een ronde tot ovale kroon: snel een mooie schaduwboom.
• Fijn, licht gevederd blad dat veel licht doorlaat.
• Zeer winterhard en taai, ook op zwaardere grond.

Waar staat een smalbladige es graag?

• Volle zon voor de beste herfstkleur en een stevige groei.
• Bijna elke tuingrond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal tot nat; verdraagt tijdelijk hoge waterstand en ook warme, drogere zomers.
• Geef hem veel ruimte: 8–10 m tot de volgende boom en minstens 10 m tot gebouwen en leidingen.
• Verdraagt wind en stadslucht goed.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

20 m hoog, 12 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Rode kornoelje: Rode twijgen in de winter en een goede match op vochtige grond.
• Gelderse roos: Inheemse struik voor vochtige grond met witte bloemschermen en rode bessen.
• Moerasspirea: Schuimige, roomwitte pluimen op vochtige plekken onder de boom.
• Sneeuwklokje: Bloeit onder de nog kale boom in januari en februari.

Hoe en wanneer plant je een smalbladige es?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of van oktober tot december, als de grond niet bevroren is.
2. Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en even diep. Maak de wanden los en meng wat compost door de uitgegraven grond.
3. Zet de boom even diep als hij in de pot of kluit stond: de wortelhals blijft op grondniveau.
4. Plaats een boompaal en bind de stam los vast met een boomband. Houd 8–10 m afstand tot andere bomen.
5. Geef meteen ruim water, ook als het regent, zodat de grond goed tegen de wortels sluit.
6. Leg een laag mulch van 5–8 cm bladcompost of houtsnippers rond de boom, maar laat de stam vrij.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar bij droogte wekelijks flink water geven. Daarna redt hij zich meestal zelf.

Bemesten

Meestal niet nodig. Op arme grond in maart een laagje compost.

Mulchen

Een laag bladcompost of houtsnippers houdt de grond vochtig en weert onkruid.

Steun

Houd de boompaal de eerste 2–3 jaar en controleer de boomband, zodat hij niet insnijdt.

Opslag

Zaailingen komen soms op onder de boom. Trek ze in het voorjaar uit voor ze te diep wortelen.

Tip: Plant hem op een open, zonnige plek waar de herfstkleur van ‘Raywood’ goed uitkomt, en houd hem vitaal met mulch en water in de eerste jaren. Dode takken door essentaksterfte neem je in februari weg.

Wanneer snoei je een smalbladige es?

Snoeimaanden: februari.

Wanneer: In februari, bij vorstvrij weer, als de boom in rust is. Een volwassen boom heeft zelden snoei nodig.

Hoe:

• Vorm jonge bomen: kies één doorgaande top en verwijder concurrerende toppen.
• Verwijder dode, gebroken en kruisende takken, ook als gevolg van essentaksterfte.
• Til de kroon geleidelijk op door onderste zijtakken terug te knippen.
• Laat ingrepen aan grote takken over aan een boomverzorger.

Let op: Kap geen dikke takken zonder deskundig advies: grote snoeiwonden herstellen langzaam.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai de gevleugelde nootjes in de herfst buiten. Ze hebben koude nodig om te kiemen en liggen soms een of twee winters over. Zaailingen zijn niet altijd gelijk aan de moederboom.

Enten

Selecties zoals ‘Raywood’ worden door de kweker op een onderstam geënt. Thuis is dat niet makkelijk.

Hoe komt een smalbladige es de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: geen bescherming nodig in België.
• Het blad valt in de herfst; laat het liggen als natuurlijke mulch of ruim het op naar de composthoop.
• Controleer bij jonge bomen na een storm of de boompaal en boomband nog goed zitten.

Ziektes en plagen

• Essentaksterfte: Een schimmelziekte: bladeren verwelken, scheuten sterven af en de kroon wordt ijler. Verwijder dode takken en houd de boom vitaal; vraag bij twijfel advies aan een boomverzorger.
• Bladvlekken: Bruine vlekken op het blad en vroegtijdige bladval in natte lentes. Ruim het afgevallen blad op; de boom herstelt meestal vanzelf.
• Bladluis en honingdauw: Kleverig blad en zwarte aanslag in de zomer. Meestal onschuldig; lieveheersbeestjes ruimen ze vaak op.
• Takbreuk: Takken kunnen bij zware storm of nat sneeuwgewicht breken. Een goede vormsnoei in de jeugd voorkomt dit.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: vormsnoei bij jonge bomen en dode takken weg.
• Maart: Bloei voor het uitlopen. Planten.
• April: Bloei. Planten. Boompaal controleren.
• Mei: Het blad loopt uit. Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juni: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juli: Jonge bomen water geven bij droogte.
• September: Vruchttrossen rijpen.
• Oktober: Herfstkleur, bij ‘Raywood’ wijnrood. Planten.
• November: Planten. Bladeren laten liggen of opruimen.
• December: Planten bij vorstvrij weer.

Wist je dat?

• In Zuid-Europa groeit de smalbladige es vaak langs rivieren en in bossen die regelmatig overstromen.
• Het ras ‘Raywood’ wordt in het Engels claret ash genoemd, naar zijn wijnrode herfstkleur.
• Je herkent de smalbladige es aan zijn bruine knoppen; bij onze gewone es zijn ze zwart.